{"id":3855,"date":"2021-05-16T15:34:45","date_gmt":"2021-05-16T15:34:45","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3855"},"modified":"2021-05-16T16:58:28","modified_gmt":"2021-05-16T16:58:28","slug":"nylenska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/05\/16\/nylenska\/","title":{"rendered":"N\u00fdlenska"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u um m\u00e1l og kyn undanfari\u00f0 hafa tilraunum til a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni \u00edslenskunnar veri\u00f0 gefin \u00fdmis n\u00f6fn \u2013 tala\u00f0 um \u201egeldingu tungum\u00e1lsins\u201c, \u201eafkynjun \u00edslenskunnar\u201c, \u201em\u00e1lv\u00f6nun\u201c og kannski fleira. Hva\u00f0 sem um \u00feessar tilraunir er a\u00f0 segja er \u00feetta or\u00f0f\u00e6ri ekki heppilegt og vir\u00f0ist fremur vali\u00f0 til \u00feess a\u00f0 hafa \u00e1r\u00f3\u00f0ursgildi en til a\u00f0 vera l\u00fdsandi. Ef \u00feessi or\u00f0 eru tekin b\u00f3kstaflega m\u00e6tti \u00e6tla a\u00f0 leitast v\u00e6ri vi\u00f0 a\u00f0 \u00fatr\u00fdma m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu kyni \u00far \u00edslensku, en \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 fjarri sanni. \u00dea\u00f0 sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a er tvennt \u2013 annars vegar a\u00f0 nota hvorugkynsmyndir fornafna og l\u00fdsingaror\u00f0a \u00ed almennri v\u00edsun, \u00ed sta\u00f0 karlkyns, og hins vegar a\u00f0 nota starfsheiti \u00ed hvorugkyni e\u00f0a kvenkyni \u00ed sta\u00f0 karlkyns.<\/p>\n<p>Notkun hvorugkyns sem hlutlauss kyns \u00ed d\u00e6mum eins og <em>\u00f6ll velkomin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>allir velkomnir<\/em> str\u00ed\u00f0ir gegn m\u00e1ltilfinningu margra enda erum vi\u00f0 flest alin upp vi\u00f0 a\u00f0 nota karlkyn \u00ed \u00feessu hlutverki. Sl\u00edk breyting er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera einf\u00f6ld \u00ed framkv\u00e6md og \u00fea\u00f0 er skiljanlegt a\u00f0 h\u00fan m\u00e6ti andst\u00f6\u00f0u. En \u00fea\u00f0 felst engin \u201eafkynjun\u201c \u00ed henni. M\u00e1lfr\u00e6\u00f0ileg kyn \u00ed \u00edslensku eru \u00ferj\u00fa eins og \u00f6llum er kunnugt \u2013 karlkyn, kvenkyn og hvorugkyn. Forn\u00f6fn og l\u00fdsingaror\u00f0 \u00ed hvorugkyni beygjast \u00ed fj\u00f3rum f\u00f6llum og tveimur t\u00f6lum eins og \u00feau gera \u00ed karlkyni og kvenkyni, og l\u00fdsingaror\u00f0in hafa auk \u00feess b\u00e6\u00f0i veika og sterka beygingu og \u00ferj\u00fa stig \u00ed \u00f6llum \u00feremur kynjum. Hvorugkyni\u00f0 er \u00e1 engan h\u00e1tt \u201eminna kyn\u201c en hin tv\u00f6 \u2013 stendur \u00feeim alveg jafnf\u00e6tis.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt hvorugkynsor\u00f0in <em>bj\u00f6rgunarf\u00f3lk<\/em>, <em>bla\u00f0af\u00f3lk<\/em>, <em>fr\u00e9ttaf\u00f3lk<\/em>, <em>hestaf\u00f3lk <\/em>og <em>l\u00f6gregluf\u00f3lk <\/em>og s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed sta\u00f0 or\u00f0a sem enda \u00e1 <em>-menn<\/em> felst ekki \u00ed \u00fev\u00ed nein \u201eafkynjun\u201c e\u00f0a mis\u00feyrming \u00e1 tungum\u00e1linu \u2013 \u00feetta eru r\u00e9tt myndu\u00f0 or\u00f0 sem hafa veri\u00f0 til \u00ed m\u00e1linu \u00ed 60-90 \u00e1r. \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>talar Snorri oftar um <em>landsf\u00f3lk <\/em>en <em>landsmenn<\/em>, og hann talar l\u00edka um <em>b\u00f3ndaf\u00f3lk<\/em>, <em>bygg\u00f0arf\u00f3lk<\/em>, <em>b\u00fdjarf\u00f3lk<\/em>, <em>b\u00e6jarf\u00f3lk<\/em>, <em>f\u00e1t\u00e6kisf\u00f3lk<\/em>, <em>fj\u00f6lkynngisf\u00f3lk<\/em>, <em>herna\u00f0arf\u00f3lk<\/em>, <em>ill\u00fe\u00fd\u00f0isf\u00f3lk <\/em>og <em>innanlandsf\u00f3lk <\/em>\u2013 a\u00f0 \u00f3gleymdu <em>mannf\u00f3lkinu <\/em>sem byggir kringlu heimsins. Or\u00f0in <em>i\u00f0na\u00f0arf\u00f3lk <\/em>og <em>sj\u00f3f\u00f3lk <\/em>voru notu\u00f0 \u00e1 19. \u00f6ld \u2013 og svo m\u00e6tti lengi telja. \u00dea\u00f0 er n\u00e1kv\u00e6mlega ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk sem svo k\u00fds noti \u00feessi or\u00f0, en \u00f6\u00f0rum er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u frj\u00e1lst a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hef\u00f0bundnari or\u00f0.<\/p>\n<p>Tilraunir til a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni tungum\u00e1lsins hafa veri\u00f0 kalla\u00f0ar \u201en\u00fdlenska\u201c sem v\u00edsar til <em>newspeak <\/em>hj\u00e1 George Orwell og er oft nota\u00f0 um \u00fea\u00f0 \u00feegar m\u00e1lnotkun og hef\u00f0bundinni merkingu or\u00f0a er me\u00f0vita\u00f0 hnika\u00f0 til \u00ed p\u00f3lit\u00edskum e\u00f0a hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegum tilgangi. En \u00fea\u00f0 er a.m.k. ekki minni n\u00fdlenska a\u00f0 tala um <em>afkynjun<\/em>, <em>geldingu <\/em>og <em>m\u00e1lv\u00f6nun <\/em>\u00ed \u00feessu samhengi. \u00cd fyrsta lagi eru or\u00f0in villandi \u2013 \u00fea\u00f0 er ekki um neina \u201eafkynjun\u201c a\u00f0 r\u00e6\u00f0a eins og h\u00e9r hefur veri\u00f0 raki\u00f0. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi er d\u00e1l\u00edti\u00f0 hl\u00e1legt a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta notkun m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegs karlkyns \u00ed kynhlutleysi me\u00f0 \u00fev\u00ed segja \u2013 r\u00e9ttilega \u2013 a\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegt kyn s\u00e9 allt anna\u00f0 en kynfer\u00f0i f\u00f3lks, en nota svo or\u00f0 sem v\u00edsa til hins s\u00ed\u00f0arnefnda, og eiga \u00fear vi\u00f0, \u00ed umr\u00e6\u00f0u um \u00fea\u00f0 fyrrnefnda \u00fear sem \u00feau eiga alls ekki vi\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u um m\u00e1l og kyn undanfari\u00f0 hafa tilraunum til a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni \u00edslenskunnar veri\u00f0 gefin \u00fdmis n\u00f6fn \u2013 tala\u00f0 um \u201egeldingu tungum\u00e1lsins\u201c, \u201eafkynjun \u00edslenskunnar\u201c, \u201em\u00e1lv\u00f6nun\u201c og kannski fleira. Hva\u00f0 sem um \u00feessar tilraunir er a\u00f0 segja er \u00feetta or\u00f0f\u00e6ri ekki heppilegt og vir\u00f0ist fremur vali\u00f0 til \u00feess a\u00f0 hafa \u00e1r\u00f3\u00f0ursgildi en til a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3855","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3855"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3858,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3855\/revisions\/3858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}