{"id":3999,"date":"2021-10-11T09:54:02","date_gmt":"2021-10-11T09:54:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3999"},"modified":"2021-10-24T20:15:29","modified_gmt":"2021-10-24T20:15:29","slug":"vidskeyttar-sagnmyndir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/10\/11\/vidskeyttar-sagnmyndir\/","title":{"rendered":"Vi\u00f0skeyttar sagnmyndir"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd bo\u00f0h\u00e6tti er annarrar pers\u00f3nu fornafni\u00f0 <em>\u00fe\u00fa <\/em>venjulega hengt \u00e1 sagnstofninn og tekur \u00fe\u00e1 \u00fdmsum breytingum. \u00cd sta\u00f0 <em>\u00fa <\/em>kemur <em>u<\/em>, og \u00ed sta\u00f0 <em>\u00fe <\/em>kemur <em>\u00f0<\/em>, <em>d <\/em>e\u00f0a <em>t <\/em>eftir lokasamhlj\u00f3\u00f0i (e\u00f0a samhlj\u00f3\u00f0asambandi) stofnsins \u2013 <em>kalla-\u00f0u<\/em>, <em>seg-\u00f0u<\/em>, <em>far-\u00f0u<\/em>; <em>kom-du<\/em>, <em>tel-du<\/em>, <em>kenn-du<\/em>; <em>gleyp-tu<\/em>, <em>rek-tu<\/em>, <em>vit-tu<\/em>. En sl\u00edk vi\u00f0skeyting er ekki bundin vi\u00f0 bo\u00f0h\u00e1tt, heldur getur l\u00edka gerst \u00ed \u00f6\u00f0rum setningager\u00f0um \u00fear sem annarrar pers\u00f3nu fornafni\u00f0 fer \u00e1 eftir s\u00f6gninni, b\u00e6\u00f0i \u00ed spurningum eins og <em>f\u00f3rstu \u00feanga\u00f0?<\/em>, <em>sag\u00f0ir\u00f0u eitthva\u00f0?<\/em>, og setningum sem hefjast \u00e1 \u00f6\u00f0rum li\u00f0 en frumlagi, eins og <em>\u00e1\u00f0an varstu lei\u00f0inlegur<\/em>, <em>\u00feanga\u00f0 skaltu fara<\/em>, <em>n\u00fana ger\u00f0ir\u00f0u m\u00e9r grikk<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd bo\u00f0h\u00e6ttinum b\u00e6tist vi\u00f0skeytta fornafni\u00f0 vi\u00f0 beran stofn sagnarinnar en \u00ed hinum tilvikunum b\u00e6tist \u00fea\u00f0 aftan vi\u00f0 beygingarendingar t\u00ed\u00f0ar, h\u00e1ttar, pers\u00f3nu og t\u00f6lu. \u00deessar myndir eru yfirleitt ekki nefndar \u00ed kennslub\u00f3kum og handb\u00f3kum, en \u00fe\u00e6r eru haf\u00f0ar me\u00f0 \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em>. \u00dear eru \u00fe\u00e6r nefndar <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/korn\/22\">spurnarmyndir<\/a> sem er ekki a\u00f0 \u00f6llu leyti heppilegt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r eru ekki bara nota\u00f0ar \u00ed spurningum eins og \u00e1\u00f0ur segir, heldur l\u00edka \u00ed \u00f6\u00f0rum setningager\u00f0um sem hefjast ekki \u00e1 frumlaginu.<\/p>\n<p>\u00cd talm\u00e1li er vi\u00f0skeyting fornafns ekki bundin vi\u00f0 a\u00f0ra pers\u00f3nu eint\u00f6lu. Fleirt\u00f6lumyndinni <em>\u00fei\u00f0 <\/em>er l\u00edka skeytt vi\u00f0 s\u00f6gnina \u2013 <em>fari\u00f0i<\/em>(<em>\u00f0<\/em>) <em>burt!<\/em>, <em>f\u00f3ru\u00f0i<\/em>(<em>\u00f0<\/em>) <em>heim?<\/em>. Sama m\u00e1 segja um \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu forn\u00f6fn, b\u00e6\u00f0i \u00ed eint\u00f6lu og fleirt\u00f6lu \u2013 <em>f\u00f3rann burt?<\/em>, <em>var\u00fan heima?<\/em>, <em>er\u00f0a<\/em>(<em>\u00f0<\/em>) <em>satt?<\/em>, <em>g\u00e1tu\u00f0au \u00feetta?<\/em>. Sama m\u00e1li gegnir ef aukafallsfrumlag fer \u00e1 eftir s\u00f6gninni \u2013 <em>vantar\u00f0ig eitthva\u00f0?<\/em>, <em>var\u00f0\u00e9r kalt?<\/em>, <em>finnst\u00f0eim gaman?<\/em>. En sl\u00edk vi\u00f0skeyting er ekki bundin vi\u00f0 forn\u00f6fn \u00ed frumlagshlutverki, heldur er almenn frambur\u00f0arregla \u00feegar kerfisor\u00f0 (forn\u00f6fn, forsetningar, atviksor\u00f0) sem byrja \u00e1 <em>\u00fe-<\/em> e\u00f0a <em>h-<\/em> standa \u00ed \u00e1herslulausri st\u00f6\u00f0u.<\/p>\n<p>\u00deess vegna er yfirleitt ekki liti\u00f0 svo \u00e1 a\u00f0 vi\u00f0skeyttar myndir eins og <em>f\u00f3rann<\/em>, <em>var\u00fan <\/em>o.s.frv. s\u00e9u s\u00e9rstakar or\u00f0myndir, beygingarmyndir sagna, heldur tv\u00f6 or\u00f0 sem renna saman \u00ed frambur\u00f0i og \u00fev\u00ed er vi\u00f0skeyting annarra fornafna en <em>\u00fe\u00fa <\/em>yfirleitt ekki s\u00fdnd \u00ed ritm\u00e1li. Eina undantekningin er fornafn annarrar pers\u00f3nu fleirt\u00f6lu, <em>\u00fei\u00f0<\/em>, \u00fear sem vi\u00f0skeyttu myndirnar koma stundum fyrir \u00ed riti. Vegna \u00feess a\u00f0 sagnir enda \u00e1 <em>-\u00f0 <\/em>\u00ed annarri pers\u00f3nu fleirt\u00f6lu fellur <em>\u00f0 <\/em>framan af fornafninu, og \u00fear sem <em>\u00f0 <\/em>fellur oft brott \u00ed enda or\u00f0s \u00ed \u00e1hersluleysi stendur yfirleitt ekkert eftir af fornafninu nema <em>i<\/em> \u2013 <em>fari\u00f0<strong>i<\/strong><\/em>, <em>komi\u00f0<strong>i<\/strong><\/em>, <em>segi\u00f0<strong>i<\/strong><\/em>, og sl\u00edkar myndir sj\u00e1st st\u00f6ku sinnum \u00ed ritm\u00e1li. Einnig er til a\u00f0 skrifa\u00f0 s\u00e9 <em>fari\u00f0<strong>i\u00f0<\/strong><\/em>, <em>komi\u00f0<strong>i\u00f0<\/strong><\/em>, <em>segi\u00f0<strong>i\u00f0<\/strong><\/em>, en \u00fea\u00f0 er sjaldg\u00e6fara.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt a\u00f0 l\u00edta \u00e1 spurnarmyndir \u00ed annarri pers\u00f3nu eint\u00f6lu sem s\u00e9rstakar or\u00f0myndir vegna \u00feess a\u00f0 fornafni\u00f0 tekur \u00fear miklum breytingum \u2013 <em>u <\/em>kemur \u00ed sta\u00f0 <em>\u00fa<\/em>, og upphafshlj\u00f3\u00f0i\u00f0 lagar sig a\u00f0 lokasamhlj\u00f3\u00f0i stofnsins. \u00dea\u00f0 er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 f\u00e6ra setningafr\u00e6\u00f0ileg r\u00f6k fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>X-u<\/em>-myndirnar s\u00e9u s\u00e9rstakar or\u00f0myndir en ekki frambur\u00f0armyndir af <em>X+\u00fe\u00fa<\/em>, en \u00fea\u00f0 er of fl\u00f3ki\u00f0 til a\u00f0 fara \u00fat \u00ed h\u00e9r. M\u00e9r finnst hins vegar \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 s\u00fdna vi\u00f0skeytingu <em>\u00fei\u00f0 <\/em>og annarra fornafna en <em>\u00fe\u00fa<\/em> \u00ed riti vegna \u00feess a\u00f0 s\u00fa vi\u00f0skeyting l\u00fdtur almennum frambur\u00f0arreglum m\u00e1lsins.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00e1 er r\u00e9tt a\u00f0 leggja \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 stafsetning er vitanlega frj\u00e1ls nema \u00ed sk\u00f3lum og stofnunum \u00e1 vegum opinberra a\u00f0ila, \u00feannig a\u00f0 f\u00f3lk sem vill skrifa <em>fari\u00f0i <\/em>e\u00f0a <em>fari\u00f0i\u00f0 <\/em>gerir \u00fea\u00f0 bara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd bo\u00f0h\u00e6tti er annarrar pers\u00f3nu fornafni\u00f0 \u00fe\u00fa venjulega hengt \u00e1 sagnstofninn og tekur \u00fe\u00e1 \u00fdmsum breytingum. \u00cd sta\u00f0 \u00fa kemur u, og \u00ed sta\u00f0 \u00fe kemur \u00f0, d e\u00f0a t eftir lokasamhlj\u00f3\u00f0i (e\u00f0a samhlj\u00f3\u00f0asambandi) stofnsins \u2013 kalla-\u00f0u, seg-\u00f0u, far-\u00f0u; kom-du, tel-du, kenn-du; gleyp-tu, rek-tu, vit-tu. En sl\u00edk vi\u00f0skeyting er ekki bundin vi\u00f0 bo\u00f0h\u00e1tt, heldur getur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3999","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3999"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4021,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3999\/revisions\/4021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}