{"id":4012,"date":"2021-10-24T09:28:23","date_gmt":"2021-10-24T09:28:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4012"},"modified":"2021-10-24T09:28:23","modified_gmt":"2021-10-24T09:28:23","slug":"more-about-mannskratti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/10\/24\/more-about-mannskratti\/","title":{"rendered":"More about mannskratti"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir 60-70 \u00e1rum birtu tveir m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar greinar um samsett or\u00f0 af tegundinni <em>mannskratti<\/em>. \u00deri\u00f0ja m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingnum fannst \u00fe\u00f3 ekki n\u00f3g a\u00f0 gert, og birti \u00e1ri\u00f0 1963 grein \u00ed t\u00edmaritinu <em>\u00cdslenzkri tungu<\/em> undir heitinu \u201eMore about mannskratti\u201c. \u00deetta hefur m\u00e9r alltaf fundist einhver skemmtilegasti titill \u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0igrein sem \u00e9g \u00feekki og \u00feess vegna fannst m\u00e9r upplagt a\u00f0 endurn\u00fdta hann n\u00fa. \u00c9g \u00e6tla a\u00f0 v\u00edsu ekki a\u00f0 skrifa um <em>mannskratti<\/em>, heldur um skrattans <em>manninn<\/em> \u2013 \u00feetta vandr\u00e6\u00f0aor\u00f0 sem \u00e9g hef skrifa\u00f0 um \u00f3tal sinnum \u00e1\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 liggur fyrir a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>hefur fr\u00e1 fornu fari fleiri en eina merkingu \u00ed \u00edslensku. Merkingin getur veri\u00f0 (a) tegund (<em>ma\u00f0urinn er spend\u00fdr<\/em>), (b) einstaklingur e\u00f0a h\u00f3pur af \u00feessari tegund (<em>gamall ma\u00f0ur<\/em>, <em>margir menn<\/em>), (c) karlma\u00f0ur (<em>ma\u00f0ur og kona<\/em>), (d) eiginma\u00f0ur (<em>ma\u00f0urinn minn<\/em>), og auk \u00feess er or\u00f0i\u00f0 miki\u00f0 nota\u00f0 sem (e) eins konar \u00f3\u00e1kve\u00f0i\u00f0 fornafn (<em>ma\u00f0ur skilur \u00feetta ekki<\/em>).<\/p>\n<p>Skiptar sko\u00f0anir um notkun or\u00f0sins var\u00f0a einkum merkingu (b). Stundum vir\u00f0ist f\u00f3lk telja a\u00f0 a\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 <em>ma\u00f0ur<\/em>\/<em>menn<\/em> <strong>geti<\/strong> haft almenna (kynhlutlausa) merkingu s\u00e9 <strong>alltaf <\/strong>h\u00e6gt a\u00f0 nota <em>ma\u00f0ur<\/em>\/<em>menn <\/em>\u00e1 \u00feann h\u00e1tt \u00feegar \u00e1tt er vi\u00f0 einstakling e\u00f0a h\u00f3p af tegundinni \u201ema\u00f0ur\u201c. \u00deannig er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 ekki, a.m.k. ekki \u00ed minni m\u00e1lkennd. \u00c9g skal reyna a\u00f0 sk\u00fdra \u00feetta n\u00e1nar.<\/p>\n<ol>\n<li>\u00deegar kona segir <em>\u00e9g er ma\u00f0ur<\/em> er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a tegundarmerkinguna \u2013 e\u00f0a a.m.k. h\u00e6gt a\u00f0 t\u00falka setninguna \u00feannig. \u00deetta er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lkennd m\u00edna.<\/li>\n<li>\u00cd setningum eins og <em>konur eru menn<\/em> er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00f3skilgreindan \u00f3afmarka\u00f0an h\u00f3p. Sama m\u00e1li gegnir um setningar eins og <em>menn telja \u00feetta l\u00edklegt<\/em> og <em>m\u00f6nnum \u00feykir \u00feetta \u00f3tr\u00falegt<\/em>. \u00cd m\u00ednu m\u00e1li getur <em>menn <\/em>\u00ed \u00feessum setningum v\u00edsa\u00f0 til b\u00e6\u00f0i karla og kvenna.<\/li>\n<li>Stundum er \u00ed raun veri\u00f0 a\u00f0 v\u00edsa til \u00e1kve\u00f0ins einstaklings me\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>\u00fe\u00f3tt v\u00edsunin vir\u00f0ist almenn \u2013 \u00fe\u00f3tt s\u00e1 einstaklingur s\u00e9 ekki nafngreindur og ekki \u00feekktur er hann skilgreindur og afmarka\u00f0ur \u00e1 einhvern h\u00e1tt, t.d. me\u00f0 \u00fev\u00ed sem hann hefur or\u00f0i\u00f0 fyrir. \u00deannig segir \u00ed almennum hegningarl\u00f6gum: \u201eHver sem hefur samr\u00e6\u00f0i e\u00f0a \u00f6nnur kynfer\u00f0ism\u00f6k vi\u00f0 <em>mann <\/em>\u00e1n sam\u00feykkis hans gerist sekur um nau\u00f0gun og skal s\u00e6ta fangelsi ekki skemur en 1 \u00e1r og allt a\u00f0 16 \u00e1rum.\u201c M\u00e9r finnst mj\u00f6g \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 l\u00e1ta <em>mann <\/em>v\u00edsa til b\u00e6\u00f0i karla og kvenna \u00ed sl\u00edkum d\u00e6mum.<\/li>\n<li>Me\u00f0 fleirt\u00f6lunni <em>menn <\/em>er stundum veri\u00f0 a\u00f0 v\u00edsa til skilgreinds og afmarka\u00f0s h\u00f3ps \u00fe\u00f3tt \u00feau sem v\u00edsa\u00f0 er til s\u00e9u ekki nafngreind, heldur einkennd \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00deannig hefur lengi sta\u00f0i\u00f0 \u00ed l\u00f6gum f\u00e9lags sem \u00e9g er \u00ed: \u201e\u00c1 a\u00f0alfundi skal kj\u00f3sa formann f\u00e9lagsins, gjaldkera, ritara og me\u00f0stj\u00f3rnanda. [\u2026] \u00deessir <em>menn <\/em>skulu allir kj\u00f6rnir til eins \u00e1rs \u00ed senn.\u201c M\u00e9r finnst <em>menn <\/em>ekki geta v\u00edsa\u00f0 til b\u00e6\u00f0i karla og kvenna \u00ed sl\u00edkum tilvikum.<\/li>\n<li>\u00deegar sagt er <em>\u00e9g hitti mann sem \u00e9g \u00feekki \u00ed g\u00e6r <\/em>er auglj\u00f3slega um \u00e1kve\u00f0inn einstakling a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00c9g get \u00f3m\u00f6gulega l\u00e1ti\u00f0 <em>mann <\/em>\u00ed sl\u00edkum setningum v\u00edsa til konu, og \u00fea\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 gildi um flesta m\u00e1lnotendur.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00c9g legg \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 \u00ed \u00f6llum tilvikum er \u00e9g a\u00f0 tala um raunverulega m\u00e1lkennd m\u00edna \u2013 ekki einhverja tilb\u00fana m\u00e1lkennd e\u00f0a sko\u00f0un bygg\u00f0a \u00e1 \u201emisskilinni jafnr\u00e9ttisbar\u00e1ttu\u201c eins og stundum er tala\u00f0 um. En me\u00f0 \u00feessu er \u00e9g ekki a\u00f0 taka neina afst\u00f6\u00f0u til notkunar or\u00f0sins <em>ma\u00f0ur<\/em> \u2013 bara a\u00f0 reyna a\u00f0 gl\u00f6ggva mig, og hugsanlega ykkur, \u00e1 mismunandi notkun or\u00f0sins.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir 60-70 \u00e1rum birtu tveir m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar greinar um samsett or\u00f0 af tegundinni mannskratti. \u00deri\u00f0ja m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingnum fannst \u00fe\u00f3 ekki n\u00f3g a\u00f0 gert, og birti \u00e1ri\u00f0 1963 grein \u00ed t\u00edmaritinu \u00cdslenzkri tungu undir heitinu \u201eMore about mannskratti\u201c. \u00deetta hefur m\u00e9r alltaf fundist einhver skemmtilegasti titill \u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0igrein sem \u00e9g \u00feekki og \u00feess vegna fannst m\u00e9r upplagt a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4012","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4012"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4012\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4013,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4012\/revisions\/4013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}