{"id":4031,"date":"2021-10-29T14:15:33","date_gmt":"2021-10-29T14:15:33","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4031"},"modified":"2021-10-29T14:15:33","modified_gmt":"2021-10-29T14:15:33","slug":"osa-vannytt-vidskeyti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/10\/29\/osa-vannytt-vidskeyti\/","title":{"rendered":"-\u00f3sa: Vann\u00fdtt vi\u00f0skeyti"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd Facebook-h\u00f3pnum M\u00e1lspjall skapa\u00f0ist n\u00fdlega skemmtileg umr\u00e6\u00f0a um or\u00f0i\u00f0 <em>kyn\u00f3sa <\/em>sem \u00de\u00f3runn Valdimarsd\u00f3ttir rith\u00f6fundur nota\u00f0i \u00ed Kiljunni um daginn \u00feegar h\u00fan tala\u00f0i um a\u00f0 \u00cdslendingar hef\u00f0u veri\u00f0 \u201ekyn\u00f3sa \u00fej\u00f3\u00f0\u201c. \u00deetta or\u00f0 vir\u00f0ist vera m\u00f6rgum \u00f3kunnugt og sannarlega er \u00fea\u00f0 ekki algengt. \u00dea\u00f0 er ekki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> en f\u00e1ein d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og \u00fea\u00f0 er flettior\u00f0 \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> me\u00f0 sk\u00fdringunni \u201egegns\u00fdr\u00f0ur af kynl\u00edfshugsun og -atferli\u201c. Or\u00f0i\u00f0 hefur \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum ekki s\u00edst veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed umr\u00e6\u00f0u um b\u00f3kmenntir en \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 l\u00edka um konur, og vir\u00f0ist oft nota\u00f0 \u00ed svipa\u00f0ri merkingu og <em>femme fatale<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 finna \u00ed br\u00e9fi Magn\u00fasar \u00c1sgeirssonar sk\u00e1lds til Snorra Hartarsonar, sem birtist \u00ed <em>Helgafelli <\/em>1944. \u00dear er veri\u00f0 a\u00f0 fjalla um n\u00fdlegar b\u00e6kur, og um <em>N\u00e1tttr\u00f6lli\u00f0 glottir<\/em> eftir Kristmann Gu\u00f0mundsson segir m.a.: \u201eB\u00f3kin er a\u00f0 v\u00edsu mj\u00f6g kyn\u00f3sa (sbr. <em>dan\u00f3sa <\/em>hj\u00e1 Sigur\u00f0i meistara \u00e1 Akureyri) [\u2026].\u201c \u00deetta or\u00f0alag bendir til \u00feess a\u00f0 Magn\u00fas hafi b\u00fai\u00f0 or\u00f0i\u00f0 til og s\u00e9 \u00fearna a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed fyrsta skipti. V\u00edsunin til Sigur\u00f0ar Gu\u00f0mundssonar er v\u00e6ntanlega \u00ed grein \u00ed <em>Munin <\/em>1934, \u00fear sem segir: \u201eOg \u00f3tr\u00falega margir fara \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt forg\u00f6r\u00f0um, e\u00f0a \u00bbfara \u00ed hundana\u00ab, sem sl\u00edkt var \u00ed \u00e6sku minni kalla\u00f0 \u00e1 dan\u00f3sa \u00edslenzku.\u201c Magn\u00fas vir\u00f0ist hafa tali\u00f0 a\u00f0 Sigur\u00f0ur v\u00e6ri h\u00f6fundur or\u00f0sins <em>dan\u00f3sa<\/em>, enda var hann \u00feekktur n\u00fdyr\u00f0asmi\u00f0ur, en svo er \u00fe\u00f3 ekki, \u00fe\u00f3tt s\u00e1raf\u00e1 eldri d\u00e6mi s\u00e9u til.<\/p>\n<p>En elsta d\u00e6mi\u00f0 um <em>dan\u00f3sa <\/em>er \u00ed br\u00e9fi Konr\u00e1\u00f0s G\u00edslasonar pr\u00f3fessors til Bj\u00f6rns M. \u00d3lsen fr\u00e1 1885. \u00dear segir: \u201e\u00d3sk\u00f6p \u00fe\u00e6tti mjer v\u00e6nt um, ef \u00fejer vildu\u00f0 taka a\u00f0 y\u00f0ur [\u2026] kvennv\u00e6flu, sem hefur veri\u00f0 s\u00e6milegur kvennma\u00f0ur \u00e1 unga aldri, enn n\u00fa er or\u00f0inn p\u00fata, og hefur \u00bbf . . . . \u00f3s\u00ab e\u00f0a er a\u00f0 minsta kosti dan\u00f3sa. \u00deessi aumingja kvennv\u00e6fla er \u00edslenzkan. <em>Mjer er n\u00e6rri \u00fev\u00ed sama<\/em>, hvernig h\u00fan er, ef h\u00fan er ekki dan\u00f3sa. Vi\u00f0 \u00cdslendingar, a\u00f0 minsta kosti vel flestir, f\u00f6rum me\u00f0 hana eins og vi\u00f0 v\u00e6rum dj\u00f6flar enn ekki menn.\u201c \u00deetta er gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig \u00edslenskan hefur lengi veri\u00f0 talin \u00e1 lei\u00f0 \u00ed hundana. Konr\u00e1\u00f0 l\u00edkir henni vi\u00f0 v\u00e6ndiskonu sem s\u00e9 me\u00f0 <em>frans\u00f3s <\/em>('s\u00e1ras\u00f3tt', \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 ekki skrifa\u00f0 fullum st\u00f6fum) e\u00f0a s\u00e9 a\u00f0 minnsta kosti <em>dan\u00f3sa<\/em> sem er sk\u00fdrt \u00ed<em> \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>sem \u201egegns\u00fdr\u00f0ur af d\u00f6nskum \u00e1hrifum\u201c.<\/p>\n<p>Ekki er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 Konr\u00e1\u00f0 hafi mynda\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>dan\u00f3sa <\/em>og \u00fe\u00e1 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af or\u00f0um eins og <em>flaum\u00f3sa <\/em>og <em>sp\u00e1n\u00f3sa<\/em> sem b\u00e6\u00f0i eru eldri, en af samhenginu m\u00e6tti \u00e6tla a\u00f0 hann hafi einnig haft <em>frans\u00f3s <\/em>\u00ed huga vi\u00f0 myndun or\u00f0ins, \u00fe\u00f3tt or\u00f0hlutinn<em> -\u00f3s<\/em> s\u00e9 \u00fear annarrar \u00e6ttar. En vi\u00f0skeyti\u00f0 <em>-\u00f3sa<\/em> kemur fyrir \u00ed f\u00e1einum or\u00f0um \u00fe\u00f3tt f\u00e6st \u00feeirra s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u2013 varla nema <em>flaum\u00f3sa <\/em>og <em>vatns\u00f3sa<\/em>. \u00cd b\u00f3k Alexanders J\u00f3hannessonar pr\u00f3fessors fr\u00e1 1927, D<em>ie Suffixe im Isl\u00e4ndischen<\/em>, eru auk \u00feessara or\u00f0a nefnd \u201e<em>bj\u00f3r\u00f3sa <\/em>(Neuisl.) biertrunken, [\u2026] <em>reyk\u00f3sa <\/em>von Rauch durchdrungen, <em>sp\u00e1n\u00f3sa <\/em>neu (nach Span riechend)\u201c. Auk \u00feess nefnir Alexander a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>dan\u00f3sa <\/em>s\u00e9 n\u00fdmyndun undir \u00e1hrifum \u00feessara or\u00f0a. Or\u00f0i\u00f0 <em>bj\u00f3r\u00f3sa <\/em>kemur fyrir \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndal fr\u00e1 1920-1924 \u00ed merkingunni \u201a'\u00f8llet' en <em>sp\u00e1n\u00f3sa <\/em>kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li og merkir 'sp\u00e1nn\u00fdr'.<\/p>\n<p>M\u00e9r finnst <em>-\u00f3sa<\/em> vera d\u00e6mi um vann\u00fdtt vi\u00f0skeyti sem upplagt er a\u00f0 nota meira \u2013 b\u00e6\u00f0i \u00ed or\u00f0um sem fyrir eru og ekki s\u00ed\u00f0ur til a\u00f0 b\u00faa til n\u00fd or\u00f0 hli\u00f0st\u00e6\u00f0rar merkingar. Ekki er lengur mikil \u00fe\u00f6rf \u00e1 or\u00f0inu <em>dan\u00f3sa <\/em>en \u00ed st\u00edl vi\u00f0 \u00fea\u00f0 m\u00e6tti mynda <em>ensk\u00f3sa <\/em>um \u00fea\u00f0 sem er \u201egegns\u00fdrt af enskum \u00e1hrifum\u201c (<em>en\u00f3sa <\/em>v\u00e6ri meiri hli\u00f0st\u00e6\u00f0a vi\u00f0 <em>dan\u00f3sa <\/em>en or\u00f0hlutinn <em>en-<\/em> veitir ekki n\u00e6gar uppl\u00fdsingar). Fyrir nokkrum \u00e1rum \u00feegar reykingar voru almennari var algengt a\u00f0 tala um \u00e1kvar\u00f0anir sem voru teknar \u00ed<em> reykfylltum bakherbergjum<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i fari\u00f0 vel \u00e1 a\u00f0 tala um<em> reyk\u00f3sa bakherbergi<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>bj\u00f3r\u00f3sa <\/em>er auglj\u00f3slega gagnlegt og \u00ed st\u00edl vi\u00f0 \u00fea\u00f0 m\u00e6tti nota <em>v\u00edn\u00f3sa <\/em>\u00ed merkingunni 'fullur'. \u00de\u00e1 m\u00e1 hugsa s\u00e9r <em>lyf\u00f3sa <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>uppd\u00f3pa\u00f0ur<\/em>, <em>sykr\u00f3sa <\/em>\u00ed merkingunni '\u00ed sykursjokki', <em>svefn\u00f3sa<\/em> \u00ed merkingunni 'svefndrukkinn' og margt fleira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd Facebook-h\u00f3pnum M\u00e1lspjall skapa\u00f0ist n\u00fdlega skemmtileg umr\u00e6\u00f0a um or\u00f0i\u00f0 kyn\u00f3sa sem \u00de\u00f3runn Valdimarsd\u00f3ttir rith\u00f6fundur nota\u00f0i \u00ed Kiljunni um daginn \u00feegar h\u00fan tala\u00f0i um a\u00f0 \u00cdslendingar hef\u00f0u veri\u00f0 \u201ekyn\u00f3sa \u00fej\u00f3\u00f0\u201c. \u00deetta or\u00f0 vir\u00f0ist vera m\u00f6rgum \u00f3kunnugt og sannarlega er \u00fea\u00f0 ekki algengt. \u00dea\u00f0 er ekki a\u00f0 finna \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k en f\u00e1ein d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 um [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4031","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4031"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4032,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4031\/revisions\/4032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}