{"id":4034,"date":"2021-10-31T17:07:32","date_gmt":"2021-10-31T17:07:32","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4034"},"modified":"2021-10-31T17:07:32","modified_gmt":"2021-10-31T17:07:32","slug":"ad-strauja-kortid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/10\/31\/ad-strauja-kortid\/","title":{"rendered":"A\u00f0 strauja korti\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur stundum veri\u00f0 fjalla\u00f0 um or\u00f0 sem \u00ed upphafi voru gagns\u00e6 en hafa n\u00fa misst gagns\u00e6i sitt \u2013 ekki vegna breytinga sem \u00e1 \u00feeim hafa or\u00f0i\u00f0, heldur vegna \u00feess a\u00f0 einhverjar breytingar, einkum samf\u00e9lags- e\u00f0a t\u00e6knibreytingar, valda \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau hafa glata\u00f0 tengslunum vi\u00f0 upprunann. \u00deetta er mj\u00f6g algengt \u00e1 seinustu \u00e1ratugum vegna \u00f6rra t\u00e6knibreytinga. Upphaflega f\u00f3lst t.d. auglj\u00f3s l\u00edking \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>m\u00fas<\/em> um stj\u00f3rnt\u00e6ki t\u00f6lvu. En n\u00fa eru t\u00f6lvum\u00fds i\u00f0ulega skottlausar og or\u00f0i\u00f0 jafnvel nota\u00f0 um reit e\u00f0a titt \u00ed lyklabor\u00f0inu sem gegnir sama hlutverki. \u00de\u00e1 er forsenda l\u00edkingarinnar au\u00f0vita\u00f0 \u00e1 bak og burt, en or\u00f0i\u00f0 helst.<\/p>\n<p>Eitt d\u00e6mi um \u00feetta er or\u00f0i\u00f0 <em>strauja<\/em> \u00ed sambandinu <em>strauja korti\u00f0<\/em>. \u00deegar fari\u00f0 var a\u00f0 nota grei\u00f0slukort \u00e1 \u00cdslandi \u00e1ri\u00f0 1983 voru posar ekki komnir, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 snertilaus afgrei\u00f0sla. \u00deess \u00ed sta\u00f0 voru kortin l\u00f6g\u00f0 \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.sarpur.is\/Adfang.aspx?AdfangID=313027\">s\u00e9rstakt t\u00e6ki<\/a> (stundum kalla\u00f0 <em>hand\u00ferykkiv\u00e9l<\/em>) undir marglaga ey\u00f0ubla\u00f0 me\u00f0 kalkipapp\u00edr sem upph\u00e6\u00f0in haf\u00f0i veri\u00f0 skrifu\u00f0 \u00e1. S\u00ed\u00f0an var sle\u00f0a rennt yfir hvorttveggja \u00feannig a\u00f0 bla\u00f0i\u00f0 \u00fer\u00fdstist ni\u00f0ur \u00e1 korti\u00f0 og upphleyptu stafirnir \u00e1 kortinu birtust \u00e1 bla\u00f0inu. Svo \u00feurfti a\u00f0 senda eitt af afritunum \u00ed banka.<\/p>\n<p>S\u00fa ath\u00f6fn a\u00f0 renna sle\u00f0anum yfir korti\u00f0 var flj\u00f3tlega k\u00f6llu\u00f0 a\u00f0 <em>strauja<\/em>. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00feetta er \u00ed umfj\u00f6llun <em>Morgunbla\u00f0sins <\/em>s\u00ed\u00f0la \u00e1rs 1985 um sprengingu \u00ed notkun n\u00fdjungarinnar grei\u00f0slukorta og galla sem henni fylgja: \u201eForr\u00e1\u00f0amenn kortafyrirt\u00e6kjanna benda \u00e1, a\u00f0 afgrei\u00f0sluf\u00f3lki ver\u00f0i \u00fea\u00f0 helst \u00e1 a\u00f0 gleyma a\u00f0 \u201estrauja\u201c, \u00fe. e. a\u00f0 valsa yfir \u00fatskriftarn\u00f3turnar.\u201c \u00dea\u00f0 liggur beint vi\u00f0 a\u00f0 nota s\u00f6gnina <em>strauja<\/em> um \u00feessa ath\u00f6fn \u00feannig a\u00f0 \u00feessi or\u00f0notkun var \u00ed upphafi mj\u00f6g gagns\u00e6.<\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1990 var fari\u00f0 a\u00f0 nota svokalla\u00f0a <em>posa<\/em> \u00fear sem uppl\u00fdsingar \u00e1 kortinu eru skr\u00e1\u00f0ar rafr\u00e6nt \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 korti\u00f0 s\u00e9 strauja\u00f0. \u00dea\u00f0 t\u00f3k einhver \u00e1r a\u00f0 skipta hand\u00ferykkiv\u00e9lunum \u00fat fyrir posana, en l\u00edklega er \u00f3h\u00e6tt a\u00f0 segja a\u00f0 sl\u00edkar v\u00e9lar hafi s\u00e1ral\u00edti\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0ar undanfarinn aldarfj\u00f3r\u00f0ung og st\u00f3r hluti landsmanna hafi aldrei s\u00e9\u00f0 sl\u00edkt t\u00e6ki. Samt er sambandi\u00f0 <em>strauja korti\u00f0<\/em> miklu algengara n\u00fa en \u00e1 t\u00edmum hand\u00ferykkiv\u00e9lanna, \u00fe\u00f3tt forsenda l\u00edkingarinnar s\u00e9 farin. \u00deetta er gott d\u00e6mi um a\u00f0 or\u00f0 sem komast \u00ed almenna notkun fara a\u00f0 lifa sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u l\u00edfi, \u00f3h\u00e1\u00f0 uppruna s\u00ednum, og geta haldist \u00ed m\u00e1linu \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u ekki lengur gagns\u00e6.<\/p>\n<p>En reyndar s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 merkingin \u00ed <em>strauja korti\u00f0 <\/em>hafi breyst d\u00e1l\u00edti\u00f0 og \u00ferengst. \u00dea\u00f0 merkir ekki lengur 'borga me\u00f0 grei\u00f0slukorti' eins og upphaflega, heldur oftast 'ey\u00f0a peningum' og jafnvel 'ey\u00f0a \u00f3t\u00e6pilega' e\u00f0a 'ey\u00f0a um efni fram'. \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu<\/em> 2014 segir \u201eErlendir fer\u00f0amenn hafa aldrei strauja\u00f0 kortin s\u00edn fyrir h\u00e6rri fj\u00e1rh\u00e6\u00f0 h\u00e9r \u00e1 landi en \u00e1 fyrsta \u00e1rsfj\u00f3r\u00f0ungi \u00feessa \u00e1rs\u201c, \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 2017 segir \u201eMe\u00f0 \u00feessu m\u00f3ti m\u00e1 einnig dreifa kostna\u00f0inum yfir lengra t\u00edmabil \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 strauja korti\u00f0 \u00f3heyrilega \u00ed desember\u201c og \u00ed <em>DV<\/em> 2017 segir \u201e\u00c9g \u00feurfti engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur a\u00f0 halda ni\u00f0ri \u00ed m\u00e9r andanum \u00feegar \u00e9g strauja\u00f0i korti\u00f0\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e9r hefur stundum veri\u00f0 fjalla\u00f0 um or\u00f0 sem \u00ed upphafi voru gagns\u00e6 en hafa n\u00fa misst gagns\u00e6i sitt \u2013 ekki vegna breytinga sem \u00e1 \u00feeim hafa or\u00f0i\u00f0, heldur vegna \u00feess a\u00f0 einhverjar breytingar, einkum samf\u00e9lags- e\u00f0a t\u00e6knibreytingar, valda \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau hafa glata\u00f0 tengslunum vi\u00f0 upprunann. \u00deetta er mj\u00f6g algengt \u00e1 seinustu \u00e1ratugum vegna \u00f6rra [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4034","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4034"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4035,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4034\/revisions\/4035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}