{"id":4052,"date":"2021-11-20T12:00:58","date_gmt":"2021-11-20T12:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4052"},"modified":"2021-11-20T23:09:19","modified_gmt":"2021-11-20T23:09:19","slug":"fognum-nyjungum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/11\/20\/fognum-nyjungum\/","title":{"rendered":"F\u00f6gnum n\u00fdjungum"},"content":{"rendered":"<p>M\u00e9r finnst a\u00f0 vi\u00f0 eigum a\u00f0 fagna n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li, svona yfirleitt. \u00de\u00e6r endurn\u00fdja m\u00e1li\u00f0 og au\u00f0ga \u00fea\u00f0 i\u00f0ulega, andst\u00e6tt \u00fev\u00ed sem oft er haldi\u00f0 fram, \u00fe\u00f3tt fr\u00e1 \u00fev\u00ed s\u00e9u vissulega undantekningar eins og nefnt er h\u00e9r \u00e1 eftir. Stundum kemur n\u00fdtt or\u00f0, n\u00fdr frambur\u00f0ur, n\u00fd beyging e\u00f0a n\u00fd setningager\u00f0 algerlega \u00ed sta\u00f0 \u00feess sem \u00e1\u00f0ur var \u2013 \u00fe\u00e1 er m\u00e1li\u00f0 \u00ed s\u00f6mu st\u00f6\u00f0u og \u00e1\u00f0ur, hvorki fj\u00f6lskr\u00fa\u00f0ugra n\u00e9 f\u00e1skr\u00fa\u00f0ugra. En hitt er l\u00edka algengt a\u00f0 n\u00fdjungin s\u00e9 vi\u00f0b\u00f3t en eldra m\u00e1lbrig\u00f0i lifi \u00e1fram g\u00f3\u00f0u l\u00edfi. \u00de\u00e1 hefur m\u00e1li\u00f0 au\u00f0gast \u2013 sem hl\u00fdtur a\u00f0 vera j\u00e1kv\u00e6tt. T\u00f6kum nokkur d\u00e6mi.<\/p>\n<p>N\u00fd or\u00f0 um n\u00fd fyrirb\u00e6ri eru auglj\u00f3slega nau\u00f0synleg og au\u00f0ga m\u00e1li\u00f0. Oft er \u00fev\u00ed \u00fe\u00f3 haldi\u00f0 fram a\u00f0 tiltekin n\u00fd or\u00f0 s\u00e9u \u201e\u00f3\u00fe\u00f6rf\u201c, og jafnvel \u201eor\u00f0skr\u00edpi\u201c, t.d. <em>ristav\u00e9l<\/em>, og sagt a\u00f0 eitthvert or\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 \u201e\u00fatr\u00fdma\u201c \u00f6\u00f0ru. \u00deannig hef \u00e9g oft s\u00e9\u00f0 \u00fev\u00ed haldi\u00f0 fram a\u00f0 <em>snj\u00f3stormur <\/em>s\u00e9 a\u00f0 \u00fatr\u00fdma <em>byl<\/em>, <em>st\u00f3rhr\u00ed\u00f0 <\/em>og fleiri or\u00f0um, <em>p\u00fa\u00f0ursnj\u00f3r <\/em>a\u00f0 \u00fatr\u00fdma <em>lausamj\u00f6ll<\/em>, <em>snj\u00f3fj\u00fak <\/em>a\u00f0 \u00fatr\u00fdma <em>skafrenningi<\/em>, svo a\u00f0 a\u00f0eins s\u00e9u nefnd or\u00f0 um snj\u00f3. En t\u00ed\u00f0nit\u00f6lur \u00far textum s\u00fdna a\u00f0 \u00feetta er fjarri sanni \u2013 eldri or\u00f0in lifa g\u00f3\u00f0u l\u00edfi. \u00dearna hafa b\u00e6st vi\u00f0 n\u00fd or\u00f0 sem strangt teki\u00f0 eru \u201e\u00f3\u00fe\u00f6rf\u201c \u2013 en \u00feau au\u00f0ga m\u00e1li\u00f0. \u00dea\u00f0 m\u00e1 vel vera a\u00f0 sumum \u00feyki \u00feau s\u00ed\u00f0ri en \u00feau sem fyrir voru, en \u00fearna f\u00e6r f\u00f3lk val. En jafnvel \u00fe\u00f3tt n\u00fdju or\u00f0in k\u00e6mu algerlega \u00ed sta\u00f0 \u00feeirra g\u00f6mlu r\u00fdrir \u00fea\u00f0 ekki or\u00f0afor\u00f0ann.<\/p>\n<p>\u00c1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum hefur frambur\u00f0ur or\u00f0a sem skrifu\u00f0 eru me\u00f0 <em>gs<\/em>, <em>ks<\/em> og <em>x<\/em> veri\u00f0 a\u00f0 breytast \u2013 \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 or\u00f0 eins og <em>kex<\/em> og <em>hugsa <\/em>s\u00e9u borin fram me\u00f0 \u00f6nghlj\u00f3\u00f0i (eins og \u00ed t.d. <em>e<strong>k<\/strong>ta<\/em>) \u00e1 undan <em>s<\/em> er bori\u00f0 fram lokhlj\u00f3\u00f0 (eins og \u00ed t.d. <em>va<strong>gg<\/strong>a<\/em>). \u00deetta er breyting sem vi\u00f0 t\u00f6kum l\u00edti\u00f0 eftir, truflar okkur ekkert og ska\u00f0ar m\u00e1li\u00f0 ekki \u2013 eitt hlj\u00f3\u00f0 kemur \u00ed sta\u00f0 annars en engin or\u00f0 falla saman. En \u00e1 s\u00ednum t\u00edma var barist mj\u00f6g harkalega gegn svonefndu \u201efl\u00e1m\u00e6li\u201c, ekki s\u00edst me\u00f0 \u00feeim r\u00f6kum a\u00f0 \u00fea\u00f0 myndi valda v\u00ed\u00f0t\u00e6ku samfalli or\u00f0a. \u00deannig yr\u00f0i ekki lengur ger\u00f0ur munur \u00e1 <em>v<strong>e<\/strong>\u00f0ur<\/em> og <em>v<strong>i<\/strong>\u00f0ur<\/em>, <em>sk<strong>e<\/strong>r <\/em>og <em>sk<strong>y<\/strong>r<\/em>, <em>gr<strong>\u00f6<\/strong>n<\/em> og <em>gr<strong>u<\/strong>n<\/em>. En \u00ed fyrsta lagi er hreint ekki v\u00edst a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 hef\u00f0u falli\u00f0 saman \u2013 vel m\u00e1 vera a\u00f0 \u201efl\u00e1m\u00e6lt\u201c f\u00f3lk hafi heyrt mun \u00e1 \u00feeim \u00fe\u00f3tt \u00feau hlj\u00f3mu\u00f0u eins \u00ed eyrum annarra. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi er \u00fea\u00f0 samfall or\u00f0a sem \u00fearna hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 mun minna en \u00fea\u00f0 sem var\u00f0 me\u00f0 samfalli <em>i <\/em>og <em>y<\/em>, <em>\u00ed<\/em> og <em>\u00fd<\/em> \u00e1 s\u00ednum t\u00edma \u2013 og vi\u00f0 komumst \u00e1g\u00e6tlega af me\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>\u00d3sjaldan eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 breytta beygingu or\u00f0a \u2013 a\u00f0 <em>Haraldar<\/em> s\u00e9 komi\u00f0 \u00ed sta\u00f0 <em>Haralds<\/em>, <em>\u00e1ratugs<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00e1ratugar<\/em>, <em>til Selfossar<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>til Selfoss<\/em>, <em>vegna byggingu<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>vegna byggingar<\/em>, <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>r\u00e9\u00f0, olla\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>valdi\u00f0<\/em>, <em>sj\u00e1lfs s\u00edns<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>sj\u00e1lfs s\u00edn<\/em>, <em>senti<\/em> \u00ed sta\u00f0 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0arinnar <em>sendi<\/em>, og svo m\u00e6tti lengi telja. En m\u00e1li\u00f0 ver\u00f0ur ekki f\u00e1t\u00e6klegra e\u00f0a verra \u00fe\u00f3tt ein beygingarending leysi a\u00f0ra af h\u00f3lmi. Hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar breytingar eru fj\u00f6lmargar \u00ed m\u00e1ls\u00f6gunni og margar hverjar fullkomlega vi\u00f0urkenndar. \u00de\u00e6r trufla okkur ekkert \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e6r ur\u00f0u fyrir okkar minni, og vi\u00f0 vitum oftast ekki af \u00feeim. \u00d6\u00f0ru m\u00e1li gegnir ef heill beygingarflokkur e\u00f0a beygingarmynstur hyrfi eins og ger\u00f0ist \u00feegar <em>k\u00f6ttur<\/em>, <em>fj\u00f6r\u00f0ur<\/em> og hli\u00f0st\u00e6\u00f0 or\u00f0 fengu <em>ketti<\/em>, <em>fir\u00f0i<\/em> \u00ed \u00feolfalli fleirt\u00f6lu \u00ed sta\u00f0 <em>k\u00f6ttu<\/em>, <em>fj\u00f6r\u00f0u<\/em>. En ekkert sl\u00edkt er a\u00f0 gerast n\u00fa.<\/p>\n<p>Sama m\u00e1li gegnir me\u00f0 setningafr\u00e6\u00f0ilegar breytingar. \u00dea\u00f0 ska\u00f0ar m\u00e1li\u00f0 ekki nokkurn skapa\u00f0an hlut \u00fe\u00f3tt einhverjar sagnir breyti um frumlagsfall og <em>mig langar<\/em> ver\u00f0i <em>m\u00e9r langar<\/em>, <em>\u00e9g hlakka<\/em> ver\u00f0i <em>m\u00e9r hlakkar<\/em> o.s.frv. Tilbrig\u00f0i \u00ed fallstj\u00f3rn sagna og forsetninga ska\u00f0a ekki heldur, t.d. <em>r\u00fasta herbergi\u00f0<\/em> e\u00f0a <em>r\u00fasta herberginu<\/em>, <em>skeina mig <\/em>e\u00f0a <em>skeina m\u00e9r<\/em>, <em>sp\u00e1 \u00ed \u00feetta<\/em> e\u00f0a <em>sp\u00e1 \u00ed \u00feessu<\/em>. Aftur \u00e1 m\u00f3ti m\u00e1 f\u00e6ra r\u00f6k a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fdmsar setningafr\u00e6\u00f0ilegar n\u00fdjungar au\u00f0gi m\u00e1li\u00f0. Sambandi\u00f0 <em>g\u00e6ti hafa<\/em> kom fram \u00e1 18. \u00f6ld en hefur ekki \u00fatr\u00fdmt <em>hef\u00f0i geta\u00f0<\/em> enda merkingin ekki s\u00fa sama. N\u00fdleg samb\u00f6nd me\u00f0 <em>vera a\u00f0<\/em> eins og <em>\u00e9g er ekki a\u00f0 skilja \u00feetta<\/em> \u00fatr\u00fdma ekki <em>\u00e9g skil \u00feetta ekki <\/em>enda merkingin a\u00f0eins \u00f6nnur. Meira a\u00f0 segja n\u00fdja \u00feolmyndin svokalla\u00f0a, <em>\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 mig<\/em>, er notu\u00f0 \u00e1 svol\u00edti\u00f0 annan h\u00e1tt en s\u00fa hef\u00f0bundna og \u00fev\u00ed \u00e6ttu \u00fe\u00e6r a\u00f0 geta lifa\u00f0 samhli\u00f0a \u00ed m\u00e1linu.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r e\u00f0lilegt a\u00f0 n\u00fdjungar trufli okkur, fari \u00ed taugarnar \u00e1 okkur og vi\u00f0 eigum erfitt me\u00f0 a\u00f0 fella okkur vi\u00f0 \u00fe\u00e6r. Vi\u00f0 viljum hafa m\u00e1li\u00f0 eins og \u00fea\u00f0 var \u2013 e\u00f0a okkur var kennt a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 \u00feegar vi\u00f0 vorum a\u00f0 alast upp. En vi\u00f0 \u00feurfum samt a\u00f0 s\u00fdna n\u00fdjungum umbur\u00f0arlyndi. F\u00f3lki\u00f0 sem notar \u00fe\u00e6r \u00e1 alveg jafn mikinn r\u00e9tt \u00e1 tungum\u00e1linu og vi\u00f0. Og fr\u00e1 sj\u00f3narmi\u00f0i tungum\u00e1lsins eru<br \/>\nn\u00fdjungar yfirleitt j\u00e1kv\u00e6\u00f0ar \u2013 bera vott um a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 er lifandi og skapandi og au\u00f0ga \u00fea\u00f0 yfirleitt frekar en hitt, eins og \u00e1\u00f0ur segir.<\/p>\n<p>Undantekningar fr\u00e1 \u00fev\u00ed eru \u00f6rf\u00e1ar. Ein er s\u00fa sem \u00e9g hef oft heyrt amast vi\u00f0, a\u00f0 nota sambandi\u00f0 <em>notast vi\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 segja einfaldlega <em>nota<\/em>. En <em>notast vi\u00f0<\/em> merkir \u00ed m\u00ednu m\u00e1li og margra annarra ekki bara 'nota', heldur 'nota vegna \u00feess a\u00f0 ekki er v\u00f6l \u00e1 neinu betra'. \u00dea\u00f0 er \u00f3e\u00f0lilegt \u00ed m\u00ednu m\u00e1li a\u00f0 segja t.d. <em>\u00e9g nota\u00f0ist vi\u00f0 t\u00f6lvu til a\u00f0 skrifa ritger\u00f0ina<\/em>. Hins vegar v\u00e6ri e\u00f0lilegt a\u00f0 segja <em>\u00e9g nota\u00f0ist vi\u00f0 l\u00e9lega t\u00f6lvu til a\u00f0 skrifa ritger\u00f0ina<\/em>, e\u00f0a <em>\u00e9g nota\u00f0ist vi\u00f0 bl\u00fdant til a\u00f0 skrifa ritger\u00f0ina<\/em>. H\u00f6ldum \u00e1fram a\u00f0 gera \u00feennan greinarmun \u00e1 <em>nota<\/em> og <em>notast vi\u00f0<\/em> \u2013 annars ver\u00f0ur m\u00e1li\u00f0 f\u00e1t\u00e6klegra.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00e9r finnst a\u00f0 vi\u00f0 eigum a\u00f0 fagna n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1li, svona yfirleitt. \u00de\u00e6r endurn\u00fdja m\u00e1li\u00f0 og au\u00f0ga \u00fea\u00f0 i\u00f0ulega, andst\u00e6tt \u00fev\u00ed sem oft er haldi\u00f0 fram, \u00fe\u00f3tt fr\u00e1 \u00fev\u00ed s\u00e9u vissulega undantekningar eins og nefnt er h\u00e9r \u00e1 eftir. Stundum kemur n\u00fdtt or\u00f0, n\u00fdr frambur\u00f0ur, n\u00fd beyging e\u00f0a n\u00fd setningager\u00f0 algerlega \u00ed sta\u00f0 \u00feess sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4052","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4052"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4053,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4052\/revisions\/4053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}