{"id":4084,"date":"2022-01-19T11:17:41","date_gmt":"2022-01-19T11:17:41","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4084"},"modified":"2022-01-19T11:17:41","modified_gmt":"2022-01-19T11:17:41","slug":"stjak-yt-og-hrind","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/01\/19\/stjak-yt-og-hrind\/","title":{"rendered":"Stjak, \u00fdt og hrind"},"content":{"rendered":"<p>Einar \u00d6rn J\u00f3nsson \u00ed\u00fer\u00f3ttafr\u00e9ttama\u00f0ur er vel m\u00e1li farinn og or\u00f0heppinn. \u00cd handknattleiksl\u00fdsingu \u00ed g\u00e6r l\u00fdsti hann a\u00f0f\u00f6rum leikmanns \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00e6r v\u00e6ru \u201estjak meira en \u00fdt og alls ekki hrind\u201c. \u00dearna eru \u00ferj\u00fa or\u00f0 sem \u00e9g geri r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 flestum \u00feyki \u00f3kunnugleg \u2013 <em>stjak<\/em>, <em>\u00fdt<\/em> og <em>hrind<\/em>. \u00deetta eru nafnor\u00f0, v\u00e6ntanlega hvorugkynsor\u00f0, og auglj\u00f3slega leidd af s\u00f6gnunum <em>stjaka<\/em>, <em>\u00fdta<\/em> og <em>hrinda<\/em>.<\/p>\n<p>Or\u00f0myndun af \u00feessu tagi, \u00fear sem s\u00f6gn er ger\u00f0 a\u00f0 nafnor\u00f0i me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sleppa <em>-a<\/em> aftan af henni, er algeng \u00ed m\u00e1linu \u00fe\u00f3tt ekki s\u00e9 alltaf auglj\u00f3st hvort um sl\u00edka or\u00f0myndun er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a e\u00f0a hvort veri\u00f0 er a\u00f0 mynda s\u00f6gn af nafnor\u00f0i me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 <em>-a. <\/em>En nafnor\u00f0 eins og <em>grenj<\/em> og <em>klifr<\/em> eru auglj\u00f3slega leidd af s\u00f6gnum. \u00deessi or\u00f0myndun er l\u00edka algeng \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li, t.d. \u00ed myndas\u00f6gum \u2013 or\u00f0 eins og <em>hugs<\/em>, <em>ro\u00f0n<\/em>, <em>gr\u00e1t<\/em>, <em>hneyksl<\/em> o.m.fl.<\/p>\n<p>Algengast er \u00fe\u00f3 a\u00f0 nota vi\u00f0skeyti \u00ed \u00feessum tilgangi, t.d. <em>-un<\/em> e\u00f0a <em>-ing<\/em> \u2013 or\u00f0in <em>stj\u00f6kun<\/em>, <em>\u00fdting<\/em> og <em>hrinding<\/em> eru \u00f6ll til \u00ed m\u00e1linu. Tv\u00f6 \u00feau fyrrnefndu eru vissulega sjaldg\u00e6f en \u00f6ll eru \u00feau \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> og sk\u00fdr\u00f0 hvert me\u00f0 \u00f6\u00f0ru. \u00cd <em>DV <\/em>1981 segir t.d. \u201e\u00deeir f\u00e9llu um hvern annan \u00feveran, \u00fdmist me\u00f0 krampa af \u00fereytu e\u00f0a vi\u00f0 minnstu stj\u00f6kun\u201c og \u00ed Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu 1973 segir \u201eEftir miklar \u00fdfingar og \u00fdtingar og tv\u00e6r fundafrestanir br\u00e1 r\u00edkisstj\u00f3rnin svo \u00e1 \u00fea\u00f0 r\u00e1\u00f0 a\u00f0 fresta afgrei\u00f0slu m\u00e1lsins\u201c. Or\u00f0i\u00f0 <em>hrinding<\/em> er svo algengt a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust er a\u00f0 taka d\u00e6mi um \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>En or\u00f0i\u00f0 <em>stjak<\/em> er \u00fe\u00f3 ekki n\u00fdsm\u00ed\u00f0i Einars Arnar. \u00dea\u00f0 kemur t.d. fyrir \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> fr\u00e1 1920-1924 og einhver d\u00e6mi m\u00e1 finna um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, t.d. \u00far <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1895: \u201eH\u00e9lt hann s\u00e9r mest innanbor\u00f0s, \u00fev\u00ed hann er or\u00f0inn ma\u00f0ur h\u00e1aldra\u00f0ur og vill sem mest lei\u00f0a hj\u00e1 s\u00e9r stjak og \u00f3r\u00f3.\u201c Einnig kemur or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed <em>T\u00f6lvuor\u00f0asafni<\/em>.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>\u00fdt<\/em> er l\u00edka til \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 enn sjaldg\u00e6fara. Eina d\u00e6mi <em>Ritm\u00e1lssafns<\/em> Or\u00f0ab\u00f3kar H\u00e1sk\u00f3lans er \u00far <em>S\u00f6gu Reykjav\u00edkursk\u00f3la<\/em> eftir Heimi \u00deorleifsson \u00fear sem vitna\u00f0 er \u00ed fundab\u00f3k \u00ed\u00fer\u00f3ttaf\u00e9lagsins K\u00e1ra \u00ed Menntask\u00f3lanum \u00ed Reykjav\u00edk 1908 um or\u00f0asm\u00ed\u00f0 sk\u00f3lapilta \u00ed n\u00fdjum \u00ed\u00fer\u00f3ttagreinum: \u201e\u00cd lyftingum er t.d. tala\u00f0 um \u201e\u00fdt, rykk og hnykk\u201c \u00ed sta\u00f0inn fyrir sn\u00f6run og pressu.\u201c<\/p>\n<p>Aftur \u00e1 m\u00f3ti hef \u00e9g ekki fundi\u00f0 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>hrind<\/em>, enda er <em>hrinding<\/em> miklu algengara og \u00feekktara en b\u00e6\u00f0i <em>stj\u00f6kun<\/em> og <em>\u00fdting<\/em>. \u00dea\u00f0 er samt ekkert a\u00f0 or\u00f0inu <em>hrind <\/em>og \u00fe\u00f3tt yfirleitt l\u00e6gi vissulega beinna vi\u00f0 a\u00f0 nota hi\u00f0 vel \u00feekkta or\u00f0 <em>hrinding<\/em> er <em>hrind<\/em> ekki \u00f3e\u00f0lilegt \u00ed framhaldi af <em>stjak<\/em> og <em>\u00fdt <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er mynda\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt g\u00f6mul d\u00e6mi s\u00e9u um or\u00f0in <em>stjak<\/em> og <em>\u00fdt<\/em> \u00ed m\u00e1linu veit \u00e9g ekki hvort Einar \u00d6rn \u00feekkti \u00feau \u2013 og finnst \u00fea\u00f0 raunar \u00f3l\u00edklegt, mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 hversu sjaldg\u00e6f \u00feau eru. M\u00e9r finnst langl\u00edklegast a\u00f0 hann hafi b\u00fai\u00f0 or\u00f0in <em>stjak<\/em>, <em>\u00fdt<\/em> og <em>hrind<\/em> til \u00e1 sta\u00f0num enda \u00e1ttu \u00feau miklu betur vi\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi en <em>stj\u00f6kun<\/em>, <em>\u00fdting <\/em>og <em>hrinding<\/em>. \u00deetta er skemmtilegt d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig frj\u00f3 or\u00f0myndun og leikur me\u00f0 m\u00e1li\u00f0 getur l\u00edfga\u00f0 upp \u00e1 fr\u00e1s\u00f6gn. Vi\u00f0 megum ekki amast vi\u00f0 r\u00e9tt myndu\u00f0um or\u00f0um \u00e1 \u00feeim forsendum a\u00f0 \u00feau s\u00e9u \u201eekki til\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Einar \u00d6rn J\u00f3nsson \u00ed\u00fer\u00f3ttafr\u00e9ttama\u00f0ur er vel m\u00e1li farinn og or\u00f0heppinn. \u00cd handknattleiksl\u00fdsingu \u00ed g\u00e6r l\u00fdsti hann a\u00f0f\u00f6rum leikmanns \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00e6r v\u00e6ru \u201estjak meira en \u00fdt og alls ekki hrind\u201c. \u00dearna eru \u00ferj\u00fa or\u00f0 sem \u00e9g geri r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 flestum \u00feyki \u00f3kunnugleg \u2013 stjak, \u00fdt og hrind. \u00deetta eru nafnor\u00f0, v\u00e6ntanlega hvorugkynsor\u00f0, og auglj\u00f3slega [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4084","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4084","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4084"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4084\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4085,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4084\/revisions\/4085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}