{"id":4133,"date":"2022-02-21T21:34:20","date_gmt":"2022-02-21T21:34:20","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4133"},"modified":"2022-02-22T11:55:26","modified_gmt":"2022-02-22T11:55:26","slug":"ahugi-a-eda-ahugi-fyrir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/02\/21\/ahugi-a-eda-ahugi-fyrir\/","title":{"rendered":"\u00c1hugi \u00e1 e\u00f0a \u00e1hugi fyrir?"},"content":{"rendered":"<p>Me\u00f0 nafnor\u00f0inu <em>\u00e1hugi<\/em> t\u00ed\u00f0kast tv\u00e6r forsetningar, <em>\u00e1<\/em> og <em>fyrir<\/em>. \u00ddmist er sagt <em>\u00e9g hef \u00e1huga \u00e1 \u00feessu<\/em> e\u00f0a <em>\u00e9g hef \u00e1huga fyrir \u00feessu<\/em>. \u00deegar t\u00ed\u00f0ni\u00fer\u00f3un \u00feessara sambanda er sko\u00f0u\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> kemur \u00e1hugavert mynstur \u00ed lj\u00f3s. Um mi\u00f0ja 19. \u00f6ld er <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> yfirgn\u00e6fandi en notkun <em>\u00e1hugi fyrir <\/em>eykst \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum aldarinnar og fram \u00e1 fj\u00f3r\u00f0a \u00e1ratug tuttugustu aldar, \u00feegar d\u00e6mi um <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> eru n\u00e6stum 70% af samanl\u00f6g\u00f0um fj\u00f6lda um or\u00f0asamb\u00f6ndin b\u00e6\u00f0i.<\/p>\n<p>En \u00e1 fimmta \u00e1ratugnum fer d\u00e6mum um <em>\u00e1hugi fyrir<\/em> a\u00f0 f\u00e6kka hlutfallslega og eru komin ni\u00f0ur \u00ed um 5% af heildinni um aldam\u00f3t og hafa haldist \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0an. Eins og sj\u00e1 m\u00e1 \u00e1 me\u00f0fylgjandi s\u00faluriti er k\u00farfan nokkurn veginn samhverf nema \u00e1ratugurinn 1860-1869 ruglar hana a\u00f0eins, en heildarfj\u00f6ldinn er \u00fe\u00e1 svo l\u00edtill a\u00f0 ekki \u00fearf m\u00f6rg d\u00e6mi til a\u00f0 breyta myndinni.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/files\/2022\/02\/ahugi-1.jpg\" \/><\/p>\n<p>Hvernig stendur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>\u00e1hugi fyrir <\/em>s\u00e6kir svona jafnt og \u00fe\u00e9tt \u00e1 \u00ed 5-6 \u00e1ratugi en hnignar svo \u00e1l\u00edka jafnt og \u00fe\u00e9tt n\u00e6stu 5-6 \u00e1ratugi \u00fear \u00e1 eftir? \u00c9g veit \u00fea\u00f0 ekki, en hugsanlegt er a\u00f0 vi\u00f0sn\u00faninginn \u00ed notkun sambandanna megi rekja a\u00f0 einhverju leyti til m\u00e1lst\u00fdringar m\u00e1lv\u00f6ndunarmanna. Mig r\u00e1mar \u00ed a\u00f0 hafa sagt <em>\u00e1hugi fyrir<\/em> \u00feegar \u00e9g var str\u00e1kur. En einhvern t\u00edma heyr\u00f0i \u00e9g, l\u00edklega \u00ed \u00fe\u00e6ttinum <em>Daglegu m\u00e1li<\/em> \u00ed \u00fatvarpinu kringum 1970, a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 segja <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> \u2013 og t\u00f3k \u00fea\u00f0 upp, enda var \u00e9g mikill m\u00e1lv\u00f6ndunarma\u00f0ur \u00e1 \u00feeim t\u00edma. \u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 hafi breyst held \u00e9g mig enn vi\u00f0 <em>\u00e1huga \u00e1<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1963 er r\u00e6tt um or\u00f0alag \u201esem er or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g algengt b\u00e6\u00f0i \u00ed bl\u00f6\u00f0um og \u00fatvarpi. \u00dea\u00f0 er \u201e\u00e1hugi fyrir einhverju\". Hi\u00f0 r\u00e9tta er au\u00f0vita\u00f0: \u201e\u00e1hugi \u00e1\u201c, og hef\u00f0i enginn f\u00e1fr\u00f3\u00f0ur alm\u00fagama\u00f0ur sagt anna\u00f0 fyrir f\u00e1um \u00e1ratugum, en n\u00fa segja og skrifa sprengl\u00e6r\u00f0ir menn \u201e\u00e1hugi fyrir\u201c, og vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 \u00ed engu s\u00e6ra m\u00e1ltilfinningu \u00feeirra. Vanti \u00fe\u00e1 me\u00f0 \u00f6llu m\u00e1ltilfinningu, \u00e6ttu \u00feeir \u00fe\u00f3 a\u00f0 reyna a\u00f0 hugsa r\u00f6kr\u00e9tt, \u00e1\u00f0ur en \u00feeir tala e\u00f0a skrifa.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd grein eftir G\u00edsla P\u00e1lsson \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum<\/em> 1978 segir: \u201eD\u00e6mi eru \u00feess a\u00f0 umsj\u00f3narmenn [<em>Daglegs m\u00e1ls<\/em>] hafa teki\u00f0 upp\u00e1 \u00feeim str\u00e1ksskap a\u00f0 vi\u00f0urkenna daglegt m\u00e1l, en einl\u00e6gt hafa \u00feeir fengi\u00f0 sk\u00f6mm i hattinn fyrir. \u201eFjandinn hafi \u00fea\u00f0, getur ma\u00f0urinn ekki skori\u00f0 \u00far um hva\u00f0 s\u00e9 r\u00e9tt og hva\u00f0 s\u00e9 rangt\u201c, segja menn [. . .]. Um lei\u00f0 fyllast menn kv\u00ed\u00f0a og \u00f6ryggisleysi r\u00e9tt eins og veri\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 taka af \u00feeim lim: \u201eSvona \u00fat me\u00f0 \u00fea\u00f0, \u00e1 a\u00f0 segja \u201e\u00e9g hef \u00e1huga <strong>\u00e1<\/strong>\u201c e\u00f0a \u201e\u00e9g hef \u00e1huga <strong>fyrir<\/strong>\u201c? J\u00e1 e\u00f0a nei!!\u201c<\/p>\n<p>En \u00ed <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/malspjall\/posts\/798195898241151\/\">umr\u00e6\u00f0u<\/a> um \u00feetta \u00e1 Facebook kom fram mj\u00f6g athyglisvert atri\u00f0i sem \u00e9g haf\u00f0i ekki leitt hugann a\u00f0. M\u00f6rgum fannst sem s\u00e9 vera merkingarmunur \u00e1 <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> og <em>\u00e1hugi fyrir<\/em>. Munurinn vir\u00f0ist vera s\u00e1 a\u00f0 <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> s\u00e9 fremur nota\u00f0 pers\u00f3nulega, um \u00e1hugaefni e\u00f0a \u00e1hugasvi\u00f0 \u2013 <em>\u00e9g hef \u00e1huga \u00e1 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>\u00e9g hef \u00e1huga \u00e1 fuglum<\/em>. En <em>\u00e1hugi fyrir<\/em> er fremur nota\u00f0 um eitthva\u00f0 sem \u00feykir \u00e6skilegt og oft nota\u00f0 \u00f3pers\u00f3nulega \u2013 <em>\u00e9g hef \u00e1huga fyrir a\u00f0 fara til \u00fatlanda \u00ed sumar<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 er \u00e1hugi fyrir hittingi \u00e1 f\u00f6studaginn<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deessi munur kemur mj\u00f6g sk\u00fdrt fram \u00feegar t\u00ed\u00f0ni sambandanna <em>\u00e9g hef \u00e1huga \u00e1<\/em>\/<em>fyrir<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 er \u00e1hugi \u00e1<\/em>\/<em>fyrir <\/em>er sko\u00f0u\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. \u00cd \u00f3pers\u00f3nulega sambandinu <em>\u00fea\u00f0 er<\/em> eru d\u00e6min um <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> og <em>\u00e1hugi fyrir<\/em> \u00e1l\u00edka m\u00f6rg. En \u00ed <em>\u00e9g hef<\/em> eru d\u00e6min um <em>\u00e1huga \u00e1<\/em> 25 sinnum fleiri en um <em>\u00e1huga fyrir<\/em>. \u00de\u00f3tt auglj\u00f3slega geri ekki allir m\u00e1lnotendur sk\u00fdran greinarmun \u00e1 <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> og <em>\u00e1hugi fyrir <\/em>er lj\u00f3st a\u00f0 talsver\u00f0ur hluti \u00feeirra gerir \u00fea\u00f0. \u00de\u00f3tt \u00e9g noti sj\u00e1lfur alltaf <em>\u00e1hugi \u00e1<\/em> hef \u00e9g alveg tilfinningu fyrir \u00feessum mun \u00feegar \u00e9g hugsa m\u00e1li\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deetta er gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig vanhugsu\u00f0 bar\u00e1tta gegn tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li getur veri\u00f0 til b\u00f6lvunar. \u00dearna vir\u00f0ist m\u00e1li\u00f0 vera a\u00f0 koma s\u00e9r upp \u00e1kve\u00f0num greinarmun \u2013 leitast vi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta mun \u00ed merkingu koma fram me\u00f0 notkun mismunandi forsetninga. \u00dea\u00f0 hl\u00fdtur a\u00f0 teljast j\u00e1kv\u00e6tt a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 geti tj\u00e1\u00f0 \u00fdmis f\u00ednger\u00f0 merkingarbl\u00e6brig\u00f0i. En me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 kalla <em>\u00e1hugi fyrir<\/em> rangt m\u00e1l er \u00feessi tilhneiging barin ni\u00f0ur og m\u00e1lnotendur rugla\u00f0ir \u00ed r\u00edminu. \u00dea\u00f0 er ekki m\u00e1lr\u00e6kt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me\u00f0 nafnor\u00f0inu \u00e1hugi t\u00ed\u00f0kast tv\u00e6r forsetningar, \u00e1 og fyrir. \u00ddmist er sagt \u00e9g hef \u00e1huga \u00e1 \u00feessu e\u00f0a \u00e9g hef \u00e1huga fyrir \u00feessu. \u00deegar t\u00ed\u00f0ni\u00fer\u00f3un \u00feessara sambanda er sko\u00f0u\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is kemur \u00e1hugavert mynstur \u00ed lj\u00f3s. Um mi\u00f0ja 19. \u00f6ld er \u00e1hugi \u00e1 yfirgn\u00e6fandi en notkun \u00e1hugi fyrir eykst \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum aldarinnar og fram [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4133","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4133"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4141,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4133\/revisions\/4141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}