{"id":4164,"date":"2022-03-03T23:08:42","date_gmt":"2022-03-03T23:08:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4164"},"modified":"2022-03-04T09:51:13","modified_gmt":"2022-03-04T09:51:13","slug":"grunnfaerni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/03\/03\/grunnfaerni\/","title":{"rendered":"Grunnf\u00e6rni"},"content":{"rendered":"<p>Stundum eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 notkun or\u00f0sins <em>grunnf\u00e6rni<\/em> \u00ed merkingunni 'grundvallarf\u00e6rni' og vitna\u00f0 \u00ed sk\u00fdringu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 er sagt merkja '\u00fea\u00f0 a\u00f0 vera grunnf\u00e6r' en <em>grunnf\u00e6r<\/em> er sk\u00fdrt sem 'yfirbor\u00f0skenndur, grunnhygginn'. Einnig er til l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rinn<\/em> \u00ed s\u00f6mu merkingu. \u00deessi \u00ferj\u00fa or\u00f0, <em>grunnf\u00e6r<\/em>, <em>grunnf\u00e6rinn<\/em> og <em>grunnf\u00e6rni<\/em>, birtast \u00f6ll \u00ed fyrsta sinn \u00e1 prenti um aldam\u00f3tin 1900 og h\u00f6f\u00f0u lengst af \u00fe\u00e1 merkingu sem l\u00fdst er \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um a\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em> s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'grundvallarf\u00e6rni' er \u00ed grein \u00ed <em>19. j\u00fan\u00ed<\/em> \u00e1ri\u00f0 1987 \u00fear sem fjalla\u00f0 er um n\u00e1mskr\u00e1 \u00ed \u00ed\u00fer\u00f3ttum. \u00dear segir \u201eme\u00f0 g\u00f3\u00f0ri grunnf\u00e6rni, svo sem a\u00f0 hlaupa, ganga, hoppa, skr\u00ed\u00f0a, halda jafnv\u00e6gi e\u00f0a kasta og gr\u00edpa, n\u00e6st og l\u00e6rist flj\u00f3tar margs konar \u00ed\u00fer\u00f3ttaleg f\u00e6rni\u201c. Um \u00feessar mundir komst or\u00f0i\u00f0 inn \u00ed sk\u00f3lam\u00e1laumr\u00e6\u00f0u, \u00fdmsum til ama \u2013 \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7295719?iabr=on#page\/n3\/\">grein<\/a>\u00a0eftir gamlan sk\u00f3lastj\u00f3ra \u00ed <em>Austra <\/em>1993 er b\u00fdsnast yfir tveim sk\u00f3lam\u00e1lafr\u00f6mu\u00f0um sem hafi sagt \u201eHlutverk grunnsk\u00f3lans er a\u00f0 efla me\u00f0 nemendum grunnf\u00e6rni\u201c.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> eru gefnar tv\u00e6r merkingar or\u00f0sins <em>grunnf\u00e6rni<\/em>: '\u00fea\u00f0 a\u00f0 vera grunnf\u00e6rinn' og 'l\u00e1gmarksf\u00e6rni, l\u00e1gmarkskunn\u00e1tta'. En strangt teki\u00f0 er h\u00e9r ekki um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a eitt or\u00f0 sem hafi tv\u00e6r mismunandi merkingar, heldur tv\u00f6 or\u00f0, myndu\u00f0 \u00e1 mismunandi h\u00e1tt. Or\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em> \u00ed merkingunni '\u00fea\u00f0 a\u00f0 vera grunnf\u00e6rinn' er v\u00e6ntanlega mynda\u00f0 af <em>grunnf\u00e6r<\/em>(<em>inn<\/em>), og \u00fear er fyrri li\u00f0urinn stofn <strong>l\u00fdsingar<\/strong>or\u00f0sins <em>grunnur<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em> \u00ed merkingunni 'grundvallarf\u00e6rni' er hins vegar mynda\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6ta stofni <strong>nafn<\/strong>or\u00f0sins <em>grunnur<\/em> framan vi\u00f0 <em>f\u00e6rni<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 2018 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6990256?iabr=on#page\/n27\/\">segir<\/a>: \u201eLengst af merkti <strong>grunnf\u00e6rni heimska <\/strong>\u2013 og <strong>grunnf\u00e6r <\/strong>og <strong>grunnf\u00e6rinn <\/strong>\u00fe\u00fd\u00f0a heimskur \u2013 (e\u00f0a yfirbor\u00f0skenndur). Yngri merking <strong>grunnf\u00e6rni<\/strong>: <strong>l\u00e1gmarkskunn\u00e1tta<\/strong>, hefur veri\u00f0 notu\u00f0 \u00ed sk\u00f3lam\u00e1laumr\u00e6\u00f0u (\u201eAuka \u00fearf grunnf\u00e6rni nemenda \u2026\u201c). \u00de\u00e1 \u00fearf a\u00f0 vara sig \u00e1 l\u00fdsingaror\u00f0unum, a.m.k. \u00fear til eldri merkingin er gleymd.\u201c \u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 u.\u00fe.b. 85-90% d\u00e6ma fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu 20 \u00e1rum um or\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em>, b\u00e6\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, s\u00e9u um n\u00fdrri merkingu or\u00f0sins. Eldri merkingin er vissulega ekki gleymd, en \u00e1 g\u00f3\u00f0ri lei\u00f0 me\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em> \u00ed merkingunni 'grundvallarf\u00e6rni' er sem s\u00e9 fullkomlega e\u00f0lileg n\u00fdmyndun en \u00fea\u00f0 vildi svo til a\u00f0 \u00feessi n\u00fdmyndun f\u00e9ll saman vi\u00f0 eldra or\u00f0, mynda\u00f0 \u00e1 annan h\u00e1tt. Vissulega m\u00e1 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00f3heppilegt en \u00fe\u00f3 eru m\u00fdm\u00f6rg d\u00e6mi \u00ed m\u00e1linu um sl\u00edka tv\u00edr\u00e6\u00f0ni e\u00f0a margr\u00e6\u00f0ni or\u00f0a, og oftast sker samhengi\u00f0 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt \u00far um merkinguna. Or\u00f0i\u00f0 <em>grunnf\u00e6rni<\/em> \u00ed n\u00fdrri merkingunni er komi\u00f0 inn \u00ed n\u00e1mskr\u00e1r og \u00fdmis opinber pl\u00f6gg og or\u00f0i\u00f0 \u00fer\u00e6lfast \u00ed m\u00e1linu \u00ed \u00feeirri merkingu. S\u00e9 teki\u00f0 mi\u00f0 af t\u00ed\u00f0ni er h\u00fan or\u00f0in a\u00f0almerking or\u00f0sins og \u00fev\u00ed ver\u00f0ur t\u00e6past breytt h\u00e9\u00f0an af.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stundum eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 notkun or\u00f0sins grunnf\u00e6rni \u00ed merkingunni 'grundvallarf\u00e6rni' og vitna\u00f0 \u00ed sk\u00fdringu \u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 er sagt merkja '\u00fea\u00f0 a\u00f0 vera grunnf\u00e6r' en grunnf\u00e6r er sk\u00fdrt sem 'yfirbor\u00f0skenndur, grunnhygginn'. Einnig er til l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 grunnf\u00e6rinn \u00ed s\u00f6mu merkingu. \u00deessi \u00ferj\u00fa or\u00f0, grunnf\u00e6r, grunnf\u00e6rinn og grunnf\u00e6rni, birtast \u00f6ll \u00ed fyrsta sinn \u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4164","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4164"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4169,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4164\/revisions\/4169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}