{"id":4170,"date":"2022-03-05T09:30:16","date_gmt":"2022-03-05T09:30:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4170"},"modified":"2022-12-07T22:15:25","modified_gmt":"2022-12-07T22:15:25","slug":"ad-vera-midur-sin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/03\/05\/ad-vera-midur-sin\/","title":{"rendered":"A\u00f0 vera mi\u00f0ur s\u00edn"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 <em>vera mi\u00f0ur s\u00edn<\/em> (\/<em>m\u00edn<\/em>\/<em>\u00fe\u00edn<\/em>) kemur fyrst fyrir \u00e1 prenti 1882 og var sjaldg\u00e6ft n\u00e6stu \u00e1ratugi \u00fear \u00e1 eftir, en hefur veri\u00f0 algengt s\u00ed\u00f0an um mi\u00f0ja 20. \u00f6ld. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'vera e\u00f0a ver\u00f0a beyg\u00f0ur, \u00f3hress \u00ed huga, vi\u00f0utan (vegna veikinda, einhvers \u00e1falls, taugaveiklunar o.fl.)' og \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist eiga \u00e1g\u00e6tlega vi\u00f0 venjulega notkun \u00feess \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li. Oft fylgir \u00feessu l\u00edka einhver sk\u00f6mmustutilfinning. En merking sambandsins var talsvert \u00f6nnur lengi framan af \u2013 <span data-offset-key=\"bantr-0-8\">\u00ed <\/span><em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em><span data-offset-key=\"bantr-0-10\"> Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndal fr\u00e1 1920-1924 er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'tabte sig aandeligt el. legemligt', sem s\u00e9 'vera ekki \u00ed essinu s\u00ednu' andlega e\u00f0a l\u00edkamlega, e\u00f0a eitthva\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1ttina.<\/span><\/p>\n<p>\u00cd \u00feremur elstu d\u00e6munum er \u00feetta reyndar nota\u00f0 um skepnur. \u00cd <em>Fr\u00f3\u00f0a <\/em>1882 er tala\u00f0 um \u201ea\u00f0 allur peningur gangi vel undan vetrinum, \u00fea\u00f0 er: sje ekki mi\u00f0ur s\u00edn fyrir megur\u00f0ar sakir\u201c. \u00cd <em>Nor\u00f0urlj\u00f3sinu<\/em> 1892 segir: \u201eeg hef jafna\u00f0arlega r\u00fai\u00f0 hr\u00fata seint \u00e1 g\u00f3u og beitt \u00feeim me\u00f0 \u00f6\u00f0rum kindum m\u00ednum og ekki or\u00f0i\u00f0 \u00feess var, \u00feeir yr\u00f0u mi\u00f0ur s\u00edn fyrir \u00fea\u00f0.\u201c \u00cd <em>B\u00fana\u00f0arriti<\/em> 1899 segir \u201esjaldan eptir erfi\u00f0a f\u00e6\u00f0ingu, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e1 er k\u00fdrin jafnan mi\u00f0ur s\u00edn, svo a\u00f0 minna leggst til j\u00fagursins\u201c. Mun yngri d\u00e6mi eru l\u00edka um \u00feetta \u2013 \u00ed <em>T\u00edmanum<\/em> 1987 segir: \u201eEini \u00edslenski st\u00f3\u00f0hesturinn sem vi\u00f0 komum me\u00f0 \u00fat var miki\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn \u00ed hitanum og eftir sig eftir fer\u00f0alagi\u00f0.\u201c<\/p>\n<p>Fr\u00e1 upphafi var sambandi\u00f0 \u00fe\u00f3 oft nota\u00f0 um andlegt \u00e1stand f\u00f3lks \u2013 \u00fea\u00f0 er <em>mi\u00f0ur s\u00edn af hr\u00e6\u00f0slu<\/em>, <em>\u00f3tta<\/em>, <em>sorg<\/em>, <em>tauga\u00f3styrk<\/em>, <em>s\u00e1ls\u00fdki<\/em>, <em>\u00f6rv\u00e6ntingu<\/em>, <em>skelfingu<\/em>, <em>ge\u00f0shr\u00e6ringu<\/em>, <em>vonbrig\u00f0um<\/em>, <em>\u00e1hyggjum <\/em>o.fl. Allt \u00feetta v\u00e6ri e\u00f0lilegt \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en einnig koma fyrir d\u00e6mi sem m\u00e9r finnst framandi \u2013 <em>mi\u00f0ur s\u00edn af hamingju<\/em>,<em> vi\u00f0kv\u00e6mni<\/em>, <em>ofsa<\/em>, <em>afbr\u00fd\u00f0isemi<\/em>, <em>illsku<\/em>, <em>\u00f3\u00feolinm\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>ge\u00f0vonsku<\/em>, <em>grenju<\/em>, <em>p\u00f3lit\u00edskum \u00e6singi<\/em> o.fl. En lengi framan af var sambandi\u00f0 l\u00edka i\u00f0ulega nota\u00f0 um l\u00edkamlegt \u00e1stand sem m\u00e9r finnst varla ganga \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li \u2013 mi\u00f0ur s\u00edn af <em>hungri<\/em>, <em>\u00fereytu<\/em>, <em>svefnleysi<\/em>, <em>kulda<\/em>, <em>eitri<\/em>, <em>hl\u00e1tri<\/em>, <em>hjartabilun<\/em>, <em>tannp\u00ednu<\/em> o.fl. Einnig er tala\u00f0 um a\u00f0 vera <em>mi\u00f0ur s\u00edn \u00ed fj\u00e1rm\u00e1lum<\/em>, <em>af fluginu<\/em>, <em>eftir sj\u00f3fer\u00f0ina<\/em> o.fl.<\/p>\n<p>\u00deessu til vi\u00f0b\u00f3tar var algengt a\u00f0 sambandi\u00f0 v\u00e6ri nota\u00f0 til a\u00f0 v\u00edsa til \u00f6lvunar. \u00cd <em>V\u00edsi<\/em> 1916 segir: \u201e\u00dea\u00f0 vita allir, a\u00f0 mannr\u00e6fill s\u00e1, sem h\u00e9r gengur undir nafninu T\u00f3lfkongavitsvefarinn, hefir um m\u00f6rg \u00e1r veri\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn fyrir ofdrykkju sakir.\u201c \u00cd <em>\u00d3\u00f0ni<\/em> 1926 segir: \u201eNokku\u00f0 drakk hann, eins og flestir ger\u00f0u \u00e1 yngri \u00e1rum hans, \u00fe\u00f3 sjaldan svo, a\u00f0 hann yr\u00f0i mi\u00f0ur s\u00edn af v\u00edni.\u201c \u00cd <em>D\u00fdraverndaranum <\/em>1927 segir: \u201eVar tali\u00f0, a\u00f0 reynslan hef\u00f0i f\u00e6rt honum oftsinnis heim sanninn um \u00feetta, \u00feegar hann \u00ed fer\u00f0um var\u00f0 ofur\u00f6lvi og mi\u00f0ur s\u00edn.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum<\/em> 1945 segir: \u201eVoru sumir stundum g\u00f3\u00f0gla\u00f0ir af v\u00edni, en ekki man \u00e9g eftir a\u00f0 neinn yr\u00f0i mi\u00f0ur s\u00edn \u00fear.\u201c<\/p>\n<p>Einnig eru d\u00e6mi um a\u00f0 sambandi\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed hnefaleikal\u00fdsingum \u00fear sem \u00fea\u00f0 er sk\u00fdrt me\u00f0 ensku or\u00f0i. \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu<\/em> 1950 segir: \u201eN\u00fa h\u00f3fst h\u00f6r\u00f0 s\u00f3kn, og sl\u00f3 Birgir fast og \u00f6rugglega, og var ekki anna\u00f0 s\u00fdnt en a\u00f0 Hansen v\u00e6ri mi\u00f0ur s\u00edn (groggy) um t\u00edma.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1953 segir: \u201eClausen lendir me\u00f0 enni\u00f0 \u00ed \u00f6xl \u00deorkels og var\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn (groggy).\u201c Enska or\u00f0i\u00f0 <em>groggy<\/em> merkir 'dasa\u00f0ur, ringla\u00f0ur; reikull \u00ed spori, valtur \u00e1 f\u00f3tunum'. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 er \u00fearna nota\u00f0 um l\u00edkamlegt \u00e1stand og auglj\u00f3s tengsl milli \u00feessarar notkunar og notkunar sambandsins um \u00f6lvun.<\/p>\n<p>En sambandi\u00f0 var ekki eing\u00f6ngu nota\u00f0 um f\u00f3lk og skepnur. \u00cd <em>\u00cdslendingi<\/em> 1943 segir: \u201eAllir hafa \u00feessir flokkar veri\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn, s\u00ed\u00f0an Landsfundur Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismanna leiddi \u00ed lj\u00f3s, a\u00f0 \u00feau feig\u00f0armerki, sem n\u00fa sj\u00e1st \u00e1 vinstri flokkunum, skyldu ekki einnig koma \u00ed lj\u00f3s hj\u00e1 Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokknum.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1944 segir: \u201eFranski herinn vir\u00f0ist mj\u00f6g mi\u00f0ur s\u00edn.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum<\/em> 1946 segir: \u201eMorgunbla\u00f0i\u00f0 hefir or\u00f0i\u00f0 eitthva\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn vegna hinnar stuttu greinarger\u00f0ar Hermanns J\u00f3nassonar um breytinguna \u00e1 \u00fatg\u00e1fu T\u00edmans.\u201c \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum<\/em> 1948 segir: \u201eEnda var\u00f0 \u00feess ekki vart a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rnin yr\u00f0i mi\u00f0ur s\u00edn af gle\u00f0i, \u00feegar fr\u00e9ttirnar b\u00e1ust um tilkynningu Bandar\u00edkjastj\u00f3rnar.\u201c<\/p>\n<p>Algengt var a\u00f0 sambandi\u00f0 v\u00e6ri nota\u00f0 um frammist\u00f6\u00f0u \u00ed\u00fer\u00f3tta- og listaf\u00f3lks. \u00cd <em>V\u00edsi<\/em> 1932 segir um kringlukastara: \u201eH\u00fan var svo \u00f3heppin, a\u00f0 \u00f6ll k\u00f6st hennar voru of l\u00e1g, svo a\u00f0 h\u00fan var um fj\u00f3rum metrum mi\u00f0ur s\u00edn en venjulega.\u201c \u00deetta er reyndar eina d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g hef s\u00e9\u00f0 um a\u00f0 <em>mi\u00f0ur s\u00edn <\/em>s\u00e9 nota\u00f0 me\u00f0 m\u00e6lieiningu. \u00cd <em>\u00cd\u00fer\u00f3ttabla\u00f0inu <\/em>1947 segir: \u201eSk\u00fali var mj\u00f6g mi\u00f0ur s\u00edn og felldi 1,85 \u00fer\u00edvegis.\u201c \u00cd <em>Brautinni<\/em> 1965 segir: \u201e\u00cdBV li\u00f0i\u00f0 var eitthva\u00f0 mi\u00f0ur s\u00edn \u00ed \u00feessum leik og n\u00e1\u00f0i illa saman.\u201c \u00cd <em>Degi<\/em> 1988 segir: \u201eAlfre\u00f0 virtist mi\u00f0ur s\u00edn \u00fear til hann skora\u00f0i sitt fyrsta mark.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1975 segir: \u201eEinkum virtust bl\u00e1sararnir mi\u00f0ur s\u00edn og nokkurs \u00f3samr\u00e6mis g\u00e6tti milli einleikara og hlj\u00f3msveitar.\u201c<\/p>\n<p>Af \u00feessum d\u00e6mum er lj\u00f3st a\u00f0 merking sambandsins <em>vera mi\u00f0ur s\u00edn<\/em> var til skamms t\u00edma mun v\u00ed\u00f0ari en n\u00fa. \u00c1 seinni \u00e1rum v\u00edsar \u00fea\u00f0 undantekningarl\u00edti\u00f0 til andlegs \u00e1stands. Merkingar\u00ferengingin vir\u00f0ist einkum ver\u00f0a \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu 30-40 \u00e1rum \u2013 um 1990 er a\u00f0 mestu h\u00e6tt a\u00f0 nota sambandi\u00f0 um \u00e1fengisneyslu og um frammist\u00f6\u00f0u \u00ed\u00fer\u00f3ttaf\u00f3lks. \u00de\u00f3tt s\u00edst hafi dregi\u00f0 \u00far notkun sambandsins undanfarna \u00ferj\u00e1 \u00e1ratugi hefur d\u00e6mum um <em>vera mi\u00f0ur s\u00edn <strong>af <\/strong><\/em>einhverju f\u00e6kka\u00f0 mj\u00f6g. N\u00fa er sambandi\u00f0 langoftast nota\u00f0 \u00e1n nokkurrar vi\u00f0b\u00f3tar, <em>hann er mi\u00f0ur s\u00edn<\/em> \u2013 sk\u00fdringin er \u00fe\u00e1 oftast komin \u00e1\u00f0ur. \u00deetta er skemmtilegt d\u00e6mi um hvernig notkun algengs or\u00f0asambands gerbreytist \u00e1n \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 t\u00f6kum eftir \u00fev\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0asambandi\u00f0 vera mi\u00f0ur s\u00edn (\/m\u00edn\/\u00fe\u00edn) kemur fyrst fyrir \u00e1 prenti 1882 og var sjaldg\u00e6ft n\u00e6stu \u00e1ratugi \u00fear \u00e1 eftir, en hefur veri\u00f0 algengt s\u00ed\u00f0an um mi\u00f0ja 20. \u00f6ld. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er \u00fea\u00f0 sk\u00fdrt 'vera e\u00f0a ver\u00f0a beyg\u00f0ur, \u00f3hress \u00ed huga, vi\u00f0utan (vegna veikinda, einhvers \u00e1falls, taugaveiklunar o.fl.)' og \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist eiga \u00e1g\u00e6tlega vi\u00f0 venjulega [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4170","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4170"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4737,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4170\/revisions\/4737"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4170"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4170"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}