{"id":4190,"date":"2022-03-11T08:00:47","date_gmt":"2022-03-11T08:00:47","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4190"},"modified":"2022-03-10T18:40:11","modified_gmt":"2022-03-10T18:40:11","slug":"fjord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/03\/11\/fjord\/","title":{"rendered":"Fj\u00f3r\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 vir\u00f0ist ekki vera fyrr en seint \u00e1 19. \u00f6ld sem fari\u00f0 er a\u00f0 tala um einstaka hluta klukkustundar me\u00f0 s\u00e9rst\u00f6kum n\u00f6fnum. \u00deannig kemur or\u00f0i\u00f0 <em>h\u00e1lft\u00edmi<\/em> ekki fyrir \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> fyrr en 1870, og \u00fe\u00f3tt tala\u00f0 s\u00e9 um <em>fj\u00f3r\u00f0ung stundar<\/em> a.m.k. fr\u00e1 1863 kemur s\u00e9rstakt or\u00f0, <em>stundarfj\u00f3r\u00f0ungur<\/em>, fyrst fyrir 1874. Elsta d\u00e6mi um <em>kort\u00e9r <\/em>er svo \u00ed <em>I\u00f0unni <\/em>1865 \u00fear sem segir: \u201eOskar leit \u00e1 \u00fari\u00f0 sitt; klukkan var 9\u00bc; \u00fea\u00f0 voru \u00ferj\u00fa kort\u00e9r enn \u00feanga\u00f0 til hann gat komizt um bor\u00f0.\u201c Myndin <em>korter<\/em> kemur fyrst fyrir \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>\u00ed <em>Vestra<\/em> 1903: \u201eKorteri s\u00ed\u00f0ar heyr\u00f0u \u00feau James og Alika r\u00f6dd Murbrigde \u00ed anddyrinu.\u201c Eldra d\u00e6mi er \u00fe\u00f3 til \u00ed m\u00e1linu; samkv\u00e6mt <em>Ritm\u00e1lsskr\u00e1<\/em> \u00c1rnastofnunar kemur or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00ed br\u00e9fi fr\u00e1 1865 \u00ed b\u00f3kinni <em>Skrifarinn \u00e1 Stapa<\/em>: \u201eKl. eitt korter til 8 kom litla Sigga inn.\u201c Or\u00f0i\u00f0 <em>korter<\/em>\/<em>kort\u00e9r<\/em> er t\u00f6kuor\u00f0 \u00far d\u00f6nsku \u2013 \u00fe\u00f3tt venjulega myndin s\u00e9 \u00fear <em>kvarter<\/em> kom myndin <em>korter<\/em> einnig fyrir \u00e1\u00f0ur fyrr.<\/p>\n<p>Stundum hefur veri\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessu or\u00f0i og \u00fea\u00f0 ekki \u00fe\u00f3tt n\u00f3gu \u00edslenskulegt. \u00cd <em>Kennslub\u00f3k \u00ed enskri tungu<\/em> eftir Halld\u00f3r Briem fr\u00e1 1875 segir: \u201eH\u00fan er eitt \u201ekortjer\u201c yfir \u00e1tta.\u201c \u00cd ne\u00f0anm\u00e1lsgrein <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F264889%3Ffbclid%3DIwAR3YZZFhVqYJ5Y2SLAX1aJHBO0SnMdK5r5YrpdIcZIyjwwCCl-xzQEM9AyM&amp;h=AT2cG2ufsYzoApaIOJYi1ee9qQrxQLRZbtw7Jx1CCi3Xmbb2kLGEnqwfTC065ckp5rTRwLSdzCJ8opLVxIo6miyOheG5iPd4uBZBaTfFIOWDHFn_XJK80reoCi_Srb4wXQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2OhiLKb0XK3dOxLmZQHcwD8HB7I0oLmvtslBhM2yjAq_eeJnqYXcKWA6UD8DOsx_cuEvRJA91kRK4ADh3-vK2Lyh3YAOMegX1GsSuexTNiBFErEduHedMvsXcLhvr4JE6qL8BKlZ6xcXSndS-MVUQCzZOV-P9XgPXOU-x6Yp-poiVIaU42-DXrZOR9H2KW14UNqOrCsCo\">segir<\/a>: \u201e\u00c1 hreinni \u00edslenzku v\u00e6ri \u00feetta: \u00dea\u00f0 lifa \u00fer\u00edr fj\u00f3r\u00f0ungar hinnar n\u00edundu stundar\u201c (teki\u00f0 \u00far <em>Ritm\u00e1lssafni<\/em> \u00c1rnastofnunar). En m\u00e1lv\u00f6ndunarmenn hafa \u00fe\u00f3 yfirleitt s\u00e6tt sig vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0, kannski me\u00f0 sm\u00e1vegis \u00f3brag\u00f0 \u00ed munni: \u201e\u00c9g b\u00fdst ekki vi\u00f0, a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u mj\u00f6g margir, sem tala um <strong>stundarfj\u00f3r\u00f0ung<\/strong>, heldur a\u00f0eins korter (e\u00f0a kort\u00e9l), enda \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 danskt t\u00f6kuor\u00f0 og ekki eldra en fr\u00e1 19. \u00f6ld\u201c <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1923182%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR0OpB9wA8H2ZGjmsF6dHN5RNmnL61ZTF7bgsloRaO0lEJlLbRr_AdHcYFA%23page%2Fn50%2F&amp;h=AT3Jnu8o2h3UwroggOSz6Fhw8yos_wJykO5jHt6Ewzsw4yW3Ctg1R7FzYEZuUfnst51GukywyF_DiGn_nb4zCSXihjXyCWjROZnApnh-t8TzMGuSXlNFtYR_n-c8e3C9dg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2OhiLKb0XK3dOxLmZQHcwD8HB7I0oLmvtslBhM2yjAq_eeJnqYXcKWA6UD8DOsx_cuEvRJA91kRK4ADh3-vK2Lyh3YAOMegX1GsSuexTNiBFErEduHedMvsXcLhvr4JE6qL8BKlZ6xcXSndS-MVUQCzZOV-P9XgPXOU-x6Yp-poiVIaU42-DXrZOR9H2KW14UNqOrCsCo\">sag\u00f0i<\/a> J\u00f3n A\u00f0alsteinn J\u00f3nsson \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1998, og G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1876020%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1-A0nu1XQm1LC0GBClu5C-mVepSYAH2B3BbY75E-G3vRVRR9l1h9PsN5A%23page%2Fn34%2F&amp;h=AT3yUa8F-ctrGDKoeq86fyh2Y67OSgVTQXvU7EIAw3_rXi9EIMfGb1eAp62HzGSf44Nj1VcG38h-40oCpzp8xFVDI9vVp8E22pGSJhLIP8HSCooDpoAF-k1YYQ3etIO-ew&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2OhiLKb0XK3dOxLmZQHcwD8HB7I0oLmvtslBhM2yjAq_eeJnqYXcKWA6UD8DOsx_cuEvRJA91kRK4ADh3-vK2Lyh3YAOMegX1GsSuexTNiBFErEduHedMvsXcLhvr4JE6qL8BKlZ6xcXSndS-MVUQCzZOV-P9XgPXOU-x6Yp-poiVIaU42-DXrZOR9H2KW14UNqOrCsCo\">segir<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997: \u201e<strong>Auk \u00feess<\/strong> f\u00e6r J\u00f3n Ormar Edwald v\u00e6na pl\u00fasa fyrir g\u00f3\u00f0a skj\u00e1texta fyrr og s\u00ed\u00f0ar, og ekki gleymir hann or\u00f0inu fj\u00f3r\u00f0ungur \u00ed sta\u00f0 \u201ekort\u00e9r (korter, kort\u00e9l)\u201c.\u201c<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er kannski ekki undarlegt a\u00f0 <em>korter<\/em> hafi haft betur \u00ed bar\u00e1ttunni vi\u00f0 <em>stundarfj\u00f3r\u00f0ung<\/em> sem er miklu lengra og stir\u00f0ara or\u00f0. En reyndar hefur veri\u00f0 ger\u00f0 tilraun til a\u00f0 innlei\u00f0a lipurt \u00edslenskt or\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu. \u00cd <em>Reykjav\u00edk<\/em> 1903 segir: \u201eMiss Loveday var eitthva\u00f0 \u00ferj\u00e1r fj\u00f3r\u00f0ir a\u00f0 rannsaka alt \u00ed herberginu\u201c og \u00e1 eftir <em>fj\u00f3r\u00f0ir <\/em>er v\u00edsa\u00f0 \u00ed ne\u00f0anm\u00e1lsgrein \u00fear sem segir: \u201eein fj\u00f3r\u00f0 = \u00bc klukkustundar. M\u00e1l vort hefir skort eitt handh\u00e6gt or\u00f0 yfir \u00fea\u00f0.\u201c N\u00e6stu \u00e1r \u00e1 eftir koma svo fyrir f\u00e1ein d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 <em>fj\u00f3r\u00f0<\/em>, n\u00e6r \u00f6ll \u00ed <em>Reykjav\u00edk<\/em> en eitt \u00fe\u00f3 \u00ed <em>Fjallkonunni<\/em> 1910: \u201eHann var \u00ferj\u00e1r fj\u00f3r\u00f0ir stundar \u00e1 lei\u00f0inni.\u201c Samsetningin <em>stundarfj\u00f3r\u00f0 <\/em>kemur l\u00edka nokkrum sinnum fyrir, oftast \u00ed <em>Reykjav\u00edk <\/em>en einu sinni \u00ed <em>Dagbla\u00f0inu<\/em> 1906. Or\u00f0i\u00f0 er l\u00edka nota\u00f0 \u00ed annarri samsetningu sem v\u00edsar ekki til t\u00edma \u00ed <em>Reykjav\u00edk<\/em> 1905: \u201eSkipum og b\u00e1tum er h\u00e9r me\u00f0 a\u00f0v\u00f6run gefin um a\u00f0 koma ekki n\u00e6r beitiskipinu en tv\u00e6r m\u00edlu-fj\u00f3r\u00f0ir (\u00bd m\u00edlu).\u201c<\/p>\n<p>\u00c9g hef ekki fundi\u00f0 d\u00e6mi um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>fj\u00f3r\u00f0<\/em> hafi veri\u00f0 nota\u00f0 eftir 1910, og \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist ekki hafa komist \u00ed neinar or\u00f0ab\u00e6kur. \u00deetta er samt \u00e1g\u00e6tt or\u00f0 sem \u00edslenskan v\u00e6ri fulls\u00e6md af, en l\u00edklega er of seint a\u00f0 koma \u00fev\u00ed inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>korter<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 vir\u00f0ist ekki vera fyrr en seint \u00e1 19. \u00f6ld sem fari\u00f0 er a\u00f0 tala um einstaka hluta klukkustundar me\u00f0 s\u00e9rst\u00f6kum n\u00f6fnum. \u00deannig kemur or\u00f0i\u00f0 h\u00e1lft\u00edmi ekki fyrir \u00e1 t\u00edmarit.is fyrr en 1870, og \u00fe\u00f3tt tala\u00f0 s\u00e9 um fj\u00f3r\u00f0ung stundar a.m.k. fr\u00e1 1863 kemur s\u00e9rstakt or\u00f0, stundarfj\u00f3r\u00f0ungur, fyrst fyrir 1874. Elsta d\u00e6mi um kort\u00e9r er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4190","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4190"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4191,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4190\/revisions\/4191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}