{"id":4208,"date":"2022-03-17T11:44:08","date_gmt":"2022-03-17T11:44:08","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4208"},"modified":"2022-03-17T11:44:08","modified_gmt":"2022-03-17T11:44:08","slug":"ad-blasa-vid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/03\/17\/ad-blasa-vid\/","title":{"rendered":"A\u00f0 blasa vi\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> er s\u00f6gnin <em>blasa <\/em>sk\u00fdr\u00f0 'sj\u00e1st vel, liggja opinn og \u00f6ndver\u00f0ur fyrir e-m'. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>eru gefin fj\u00f6gur merkingartilbrig\u00f0i sambandsins <em>blasa vi\u00f0<\/em> sem \u00f6ll eru \u00fe\u00f3 n\u00e1skyld \u2013 sj\u00e1st vel, vera beint fyrir framan e\u00f0a fram undan. A\u00f0alatri\u00f0i \u00ed \u00feessu er a\u00f0 s\u00f6gnin merkir ekki bara 'sj\u00e1st' heldur 'sj\u00e1st <strong>vel<\/strong>', og anna\u00f0hvort blasir eitthva\u00f0 vi\u00f0 e\u00f0a ekki. \u00deessar merkingarsk\u00fdringar gefa sem s\u00e9 ekki \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 eitthva\u00f0 geti blasa\u00f0 vi\u00f0 \u00e1 mismunandi h\u00e1tt. Ef s\u00f6gnin er notu\u00f0 \u00ed spurningum m\u00e6tti \u00fev\u00ed b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ru <em>j\u00e1<\/em>\/<em>nei<\/em>-spurningar (<em>blasir \u00feetta vi\u00f0 \u00fe\u00e9r<\/em>?) en ekki spurningar me\u00f0 spurnaror\u00f0i (<em>hvernig blasir \u00feetta vi\u00f0 \u00fe\u00e9r<\/em>?).<\/p>\n<p>Spurningar me\u00f0 <em>hvernig<\/em> eru samt algengar \u00e1 seinustu \u00e1ratugum. Elsta d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g hef fundi\u00f0 er \u00ed <em>Neytendabla\u00f0inu<\/em> 1978: \u201eHvernig blasir neyzlusamf\u00e9lagi\u00f0 vi\u00f0 b\u00f6rnunum?\u201c Upp \u00far \u00feessu sj\u00e1st svo fleiri d\u00e6mi, t.d. \u00ed <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1980: \u201eHvernig blasir h\u00fan vi\u00f0 manni, sem er b\u00e6\u00f0i hluti af kerfinu og skriffinnskunni, og stendur utan \u00feess?\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1987 segir: \u201eEn hvernig blasir \u00fe\u00e1 n\u00fat\u00ed\u00f0in vi\u00f0 \u00fat um \u00feennan glugga minn sem \u00e9g tala\u00f0i um?\u201c \u00cd <em>\u00c6gi<\/em> 1994 segir: \u201eHvernig blasir kv\u00f3ta\u00e1ri\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e9r?\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2009 segir: \u201ehvernig blasir sta\u00f0a ge\u00f0heilbrig\u00f0ism\u00e1la vi\u00f0 henni \u00ed dag?\u201c \u00cd <em>Brei\u00f0holtsbla\u00f0inu <\/em>2016 segir: \u201eHvernig blasir Leiknir vi\u00f0 \u00fe\u00e9r sem f\u00e9lag?\u201c Svo m\u00e6tti lengi telja.<\/p>\n<p>En \u00feetta kemur ekki bara fram \u00ed spurningum. \u00cd <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1968 segir: \u201emyndin af efnahags\u00e1standinu getur h\u00e6glega veri\u00f0 sl\u00edk, e\u00f0a blasa\u00f0 \u00feannig vi\u00f0 m\u00e9r [\u2026] a\u00f0 \u00e9g teldi gengisfellingu hreinlegustu og drengilegustu lei\u00f0ina.\u201c <em>DV<\/em> 1999 segir: \u201eSkyldi borgin \u00ed dag blasa \u00feannig vi\u00f0 st\u00falkunni sem kemur su\u00f0ur?\u201c \u00cd <em>24 stundum<\/em> 2007 segir: \u201e\u00deetta blasir \u00feannig vi\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 \u00fearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a mj\u00f6g veika einstaklinga sem \u00feurfa st\u00f6\u00f0uga v\u00f6ktun.\u201c \u00cd \u00feessum d\u00e6mum, eins og \u00ed spurningunum \u00e1 undan, er <em>blasa vi\u00f0<\/em> nota\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>horfa vi\u00f0<\/em>. S\u00fa merking hefur veri\u00f0 a\u00f0 brei\u00f0ast \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1980, \u00fe\u00f3tt hef\u00f0bundna merkingin s\u00e9 enn \u00ed fullu gildi og sennilega mun algengari.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt forsetningin <em>vi\u00f0<\/em> s\u00e9 langalgengust me\u00f0 <em>blasa <\/em>eru d\u00e6mi um a\u00f0rar, eins og <em>fyrir<\/em>. \u00cd <em>Lanzt\u00ed\u00f0indum<\/em> 1851 segir: \u201e\u00dea\u00f0 blasir fyrir hugskotssj\u00f3num manna, hversu \u00e1r\u00ed\u00f0andi er a\u00f0 f\u00e1 eindreigin vilja \u00fej\u00f3\u00f0arinnar\u201c. \u00cd <em>Ing\u00f3lfi<\/em> 1853 segir: \u201eenda veiztu l\u00edka \u00f6rnefnin \u00e1 \u00f6llu hinu helzta, sem v\u00ed\u00f0s\u00fdni vort Reykv\u00edkinga l\u00e6tur blasa fyrir oss.\u201c \u00deetta er n\u00fa a\u00f0 mestu horfi\u00f0 en f\u00e1ein d\u00e6mi m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1991 segir: \u201eKomm\u00fanistinn vi\u00f0urkenndi \u00e1standi\u00f0 eins og \u00fea\u00f0 blasir fyrir \u00f6llum \u00ed dag.\u201c \u00cd <em>Munin<\/em> 2007 segir: \u201e\u00dats\u00fdni\u00f0 \u00feegar ma\u00f0ur er svona n\u00e1l\u00e6gt toppnum er talsvert anna\u00f0 en \u00fea\u00f0 sem blasti fyrir manni \u00feegar ma\u00f0ur lag\u00f0i \u00ed brekkuna \u00ed fyrsta bekk.\u201c<\/p>\n<p>Sambandi <em>blasa fyrir<\/em> vir\u00f0ist merkja \u00fea\u00f0 sama og <em>blasa vi\u00f0<\/em> \u2013 hvort tveggja er nota\u00f0 um f\u00f3lk (<em>blasir vi\u00f0<\/em>\/<em>fyrir m\u00e9r<\/em>). En \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir um <em>blasa m\u00f3t<\/em>(<em>i<\/em>). \u00dea\u00f0 merkir 'sn\u00faa m\u00f3ti' og er sjaldnast nota\u00f0 um f\u00f3lk. \u00cd <em>Fj\u00f6lni <\/em>1835 segir: \u201eN\u00fda str\u00e6ti\u00f0 [\u2026] m\u00e1tti ver\u00f0a fallegt str\u00e6ti, \u00fev\u00ed kon\u00fangsgar\u00f0urinn blasti r\u00e9tt \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed.\u201c \u00cd <em>L\u00f6gr\u00e9ttu <\/em>2008 segir: \u201eSta\u00f0urinn, \u00fear sem skri\u00f0an fjell, blasir m\u00f3ti nor\u00f0austanvindunum.\u201c \u00cd <em>Framt\u00ed\u00f0inni<\/em> 1930 segir: \u201eEy\u00f0im\u00f6rk tilverunnar blasti m\u00f3ti honum eins og a\u00f0 vanda.\u201c \u00deetta er einnig a\u00f0 mestu horfi\u00f0 en vir\u00f0ist hafa veri\u00f0 s\u00e9rstaklega algengt \u00ed sk\u00e1ldskap. Ekki er langt s\u00ed\u00f0an d\u00e6gurlag me\u00f0 l\u00ednunum \u201eVi\u00f0 byggjum saman b\u00e6 \u00ed sveit \/ sem blasir m\u00f3ti s\u00f3l\u201c var \u00e1 allra v\u00f6rum (e.t.v. \u00e1 \u00fearna fremur a\u00f0 vera <em>brosir<\/em>).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er s\u00f6gnin blasa sk\u00fdr\u00f0 'sj\u00e1st vel, liggja opinn og \u00f6ndver\u00f0ur fyrir e-m'. \u00cd \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3keru gefin fj\u00f6gur merkingartilbrig\u00f0i sambandsins blasa vi\u00f0 sem \u00f6ll eru \u00fe\u00f3 n\u00e1skyld \u2013 sj\u00e1st vel, vera beint fyrir framan e\u00f0a fram undan. A\u00f0alatri\u00f0i \u00ed \u00feessu er a\u00f0 s\u00f6gnin merkir ekki bara 'sj\u00e1st' heldur 'sj\u00e1st vel', og anna\u00f0hvort blasir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4208","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4208"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4209,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4208\/revisions\/4209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}