{"id":4291,"date":"2022-05-06T13:45:43","date_gmt":"2022-05-06T13:45:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4291"},"modified":"2022-05-06T13:45:43","modified_gmt":"2022-05-06T13:45:43","slug":"tungumal-og-vald","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/05\/06\/tungumal-og-vald\/","title":{"rendered":"Tungum\u00e1l og vald"},"content":{"rendered":"<p>Af \u00fdmsum \u00e1st\u00e6\u00f0um hef \u00e9g undanfari\u00f0 veri\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 upptekinn af \u00fev\u00ed a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r tungum\u00e1linu sem valdat\u00e6ki. \u00c1 \u00feetta er sjaldan minnst \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u en ef umr\u00e6\u00f0a undanfarinna \u00e1ratuga er sko\u00f0u\u00f0 er samt auglj\u00f3st hvernig tungum\u00e1li\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 til a\u00f0 halda f\u00f3lki ni\u00f0ri og gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed \u2013 f\u00f3lki sem \u00e1tti undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00c9g hef enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 \u00feetta hafi alltaf veri\u00f0 me\u00f0vita\u00f0. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 \u00e9g held a\u00f0 \u00e1 bak vi\u00f0 umvandanir og lei\u00f0r\u00e9ttingar liggi oftast einl\u00e6gur \u00e1hugi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vernda og var\u00f0veita \u00edslenskuna. En \u00feetta hefur samt alltaf \u00feau \u00e1hrif a\u00f0 spilla m\u00f6guleikum \u00feeirra sem standa h\u00f6llum f\u00e6ti til a\u00f0 nota tungum\u00e1li\u00f0 til a\u00f0 berjast fyrir b\u00e6ttri st\u00f6\u00f0u sinni.<\/p>\n<p>Fyrir nokkrum \u00e1rum kynnti \u00e9g m\u00e9r svol\u00edti\u00f0 \u00fea\u00f0 sem heitir <em>forensic linguistics<\/em> \u00e1 ensku og hefur veri\u00f0 \u00fe\u00fdtt sem <em>r\u00e9ttarm\u00e1lv\u00edsindi <\/em>\u2013 fr\u00e6\u00f0in um notkun tungum\u00e1lsins \u00ed sakam\u00e1lum og fyrir d\u00f3mst\u00f3lum. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g \u00e1hugavert svi\u00f0 sem ekki hefur veri\u00f0 \u00e1berandi h\u00e9r \u00e1 landi en \u00e6tti sannarlega skili\u00f0 meiri athygli. \u00cd einni b\u00f3k sem \u00e9g las um \u00feetta efni var me\u00f0al annars fjalla\u00f0 um a\u00f0st\u00f6\u00f0umun almennra m\u00e1lnotenda og \u00fej\u00e1lfa\u00f0ra l\u00f6gmanna fyrir d\u00f3mi. L\u00f6gmennirnir eru \u00fej\u00e1lfa\u00f0ir \u00ed a\u00f0 beita tungum\u00e1linu \u00e1 \u00e1kve\u00f0inn h\u00e1tt og \u00fea\u00f0 gefur \u00feeim m\u00e1lfarslega yfirbur\u00f0ast\u00f6\u00f0u \u00ed samskiptum vi\u00f0 f\u00f3lk sem hefur ekki \u00feessa \u00fej\u00e1lfun. Au\u00f0vita\u00f0 er \u00ed raun \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 f\u00f3lk sem hefur menntun og reynslu \u00e1 \u00e1kve\u00f0nu svi\u00f0i standi betur a\u00f0 v\u00edgi \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i en allur almenningur.<\/p>\n<p>En \u00feetta rifja\u00f0i upp fyrir m\u00e9r a\u00f0 einu sinni las \u00e9g uppskrift af yfirheyrslum \u00fear sem l\u00f6gma\u00f0ur var a\u00f0 yfirheyra vitni \u00ed d\u00f3msm\u00e1li. Vitni\u00f0 var af al\u00fe\u00fd\u00f0ust\u00e9tt, haf\u00f0i ekki mikla formlega menntun e\u00f0a \u00e6fingu \u00ed a\u00f0 lesa og skrifa formlegt m\u00e1l. L\u00f6gma\u00f0urinn var mj\u00f6g f\u00e6r og haf\u00f0i \u00e1ratuga reynslu \u00e1 s\u00ednu svi\u00f0i. \u00dea\u00f0 var auglj\u00f3st hvernig hann vaf\u00f0i vitninu um fingur s\u00e9r og gat n\u00e1nast fengi\u00f0 \u00fea\u00f0 fram sem hann vildi me\u00f0 m\u00e6lskubr\u00f6g\u00f0um og fl\u00f3kinni m\u00e1lbeitingu. \u00c9g gat ekki betur s\u00e9\u00f0 en vitni\u00f0 hef\u00f0i sta\u00f0fest eitt og anna\u00f0 sem \u00fea\u00f0 \u00e6tla\u00f0i s\u00e9r \u00f6rugglega ekki a\u00f0 sta\u00f0festa, einfaldlega vegna \u00feess a\u00f0 l\u00f6gma\u00f0urinn haga\u00f0i or\u00f0um s\u00ednum \u00e1 \u00e1kve\u00f0inn veg \u00feannig a\u00f0 vitni\u00f0 \u00e1tta\u00f0i sig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 hann var a\u00f0 fara og gekk \u00feannig \u00ed gildru. M\u00e1lfarsgildru.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 segja a\u00f0 l\u00f6gma\u00f0urinn hafi bara veri\u00f0 a\u00f0 vinna vinnuna s\u00edna, \u00ed \u00fe\u00e1gu \u00feess sem hann var fulltr\u00fai fyrir \u2013 gera \u00fea\u00f0 sem hann var g\u00f3\u00f0ur \u00ed. En \u00fea\u00f0 \u00e6tti samt a\u00f0 gera \u00fe\u00e1 si\u00f0fer\u00f0iskr\u00f6fu til f\u00f3lks sem hefur gott vald \u00e1 m\u00e1linu a\u00f0 \u00fea\u00f0 misnoti \u00feetta vald ekki gagnvart \u00feeim sem minna mega s\u00edn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Af \u00fdmsum \u00e1st\u00e6\u00f0um hef \u00e9g undanfari\u00f0 veri\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 upptekinn af \u00fev\u00ed a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r tungum\u00e1linu sem valdat\u00e6ki. \u00c1 \u00feetta er sjaldan minnst \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfarsumr\u00e6\u00f0u en ef umr\u00e6\u00f0a undanfarinna \u00e1ratuga er sko\u00f0u\u00f0 er samt auglj\u00f3st hvernig tungum\u00e1li\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 til a\u00f0 halda f\u00f3lki ni\u00f0ri og gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed \u2013 f\u00f3lki sem \u00e1tti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4291","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4291"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4292,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4291\/revisions\/4292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}