{"id":4352,"date":"2022-07-05T17:10:06","date_gmt":"2022-07-05T17:10:06","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4352"},"modified":"2023-01-09T17:31:02","modified_gmt":"2023-01-09T17:31:02","slug":"idord-og-onnur-ord","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/07\/05\/idord-og-onnur-ord\/","title":{"rendered":"\u00cd\u00f0or\u00f0 og \u00f6nnur or\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>h\u00f6nd <\/em>er \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> sk\u00fdrt 'l\u00edkamshlutinn \u00ed framhaldi af handlegg, framan vi\u00f0 \u00falnli\u00f0' en <em>handleggur<\/em> er 'annar tveggja \u00fatlima manns (apa o.fl.) \u00fat fr\u00e1 \u00f6xl a\u00f0 \u00falnli\u00f0 e\u00f0a h\u00f6nd'. \u00deetta er sk\u00fdr munur, en vi\u00f0 vitum \u00fe\u00f3 vel a\u00f0 \u00ed daglegu tali er anna\u00f0 or\u00f0i\u00f0 i\u00f0ulega nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 beggja. Vi\u00f0 t\u00f6lum um a\u00f0 <em>r\u00e9tta upp h\u00f6nd<\/em> \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki h\u00e6gt \u00e1n \u00feess a\u00f0 handleggurinn fylgi me\u00f0, og vi\u00f0 t\u00f6lum um a\u00f0 <em>missa handlegginn<\/em> \u00fe\u00f3tt h\u00f6ndin fylgi \u00fear \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milega. \u00cd fr\u00e9ttum af Gu\u00f0mundi Felix Gr\u00e9tarssyni er \u00fdmist tala\u00f0 um a\u00f0 <em>hendur<\/em> e\u00f0a <em>handleggir<\/em> hafi veri\u00f0 gr\u00e6dd \u00e1 hann \u00fe\u00f3tt um hvort tveggja s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 vissulega halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 um \u00f3n\u00e1kv\u00e6ma or\u00f0anotkun a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, en \u00fea\u00f0 kemur ekki a\u00f0 s\u00f6k \u2013 samhengi\u00f0, og \u00feekking okkar \u00e1 mannsl\u00edkamanum, dugir til \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 skiljum \u00feetta eins og til var \u00e6tlast. Vi\u00f0 \u00e1kve\u00f0nar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur skiptir \u00fe\u00f3 m\u00e1li a\u00f0 hafa eitt or\u00f0 sem v\u00edsar sameiginlega til handar og handleggs og hefur alveg sk\u00fdra og \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a merkingu. \u00deetta \u00e1 einkum vi\u00f0 \u00ed l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0ilegu samhengi, og \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0asafni l\u00e6kna<\/em> \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/em> eru gefin tv\u00f6 <a href=\"https:\/\/idord.arnastofnun.is\/leit\/efri%20%C3%BAtlimur\">\u00ed\u00f0or\u00f0<\/a>, samheiti, sem \u00fej\u00f3na \u00feessum tilgangi \u2013 <em>axlarlimur<\/em> og or\u00f0asambandi\u00f0 <em>efri \u00fatlimur<\/em>.<\/p>\n<p>Um \u00ed\u00f0or\u00f0 gilda a\u00f0 \u00fdmsu leyti a\u00f0rar reglur en um or\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er t.d. algert aukaatri\u00f0i hvort \u00ed\u00f0or\u00f0 eru falleg (hvernig sem \u00e1 a\u00f0 meta \u00fea\u00f0) \u00fe\u00f3tt fegur\u00f0 spilli vitanlega aldrei. \u00dea\u00f0 er ekki heldur a\u00f0alatri\u00f0i a\u00f0 \u00ed\u00f0or\u00f0 s\u00e9u stutt e\u00f0a lipur \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 vissulega til b\u00f3ta. \u00dea\u00f0 er \u00e6skilegt a\u00f0 \u00ed\u00f0or\u00f0 s\u00e9u gagns\u00e6 en ekki nau\u00f0synlegt. En \u00ed\u00f0or\u00f0 \u00feurfa a\u00f0 vera myndu\u00f0 samkv\u00e6mt almennum or\u00f0myndunarreglum m\u00e1lsins, \u00feau \u00feurfa a\u00f0 hafa sk\u00fdra og \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a merkingu, og ef \u00feau eru hluti af \u00e1kve\u00f0nu kerfi \u00feurfa \u00feau a\u00f0 vera myndu\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og \u00f6nnur samb\u00e6rileg or\u00f0 innan kerfisins (sbr. t.d. a\u00f0 or\u00f0 sem t\u00e1kna lagarm\u00e1l enda \u00f6ll \u00e1 <em>l\u00edtri<\/em>).<\/p>\n<p>\u00c9g nefndi h\u00e9r \u00e1\u00f0ur or\u00f0i\u00f0 <em>axlarlimur<\/em> sem \u00e9g geri varla r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00fei\u00f0 \u00feekki\u00f0 enda er \u00fea\u00f0 ekki \u00ed neinum almennum or\u00f0ab\u00f3kum. \u00cd\u00f0or\u00f0 eru nefnilega bundin vi\u00f0 \u00e1kve\u00f0i\u00f0 samhengi og oft l\u00edti\u00f0 sem ekkert notu\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li, og \u00fear af lei\u00f0andi l\u00edti\u00f0 \u00feekkt me\u00f0al almennings. En \u00feetta er ekki eina or\u00f0i\u00f0 sem stungi\u00f0 hefur veri\u00f0 upp \u00e1 \u00ed \u00feessari merkingu. Um t\u00edma var or\u00f0i\u00f0 <em>griplimur<\/em> nota\u00f0 \u00ed l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0ilegu samhengi, og \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> m\u00e1 finna allnokkur d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu 40 \u00e1rum, langflest \u00far <em>L\u00e6knabla\u00f0inu<\/em>. \u00deetta er gagns\u00e6tt or\u00f0 og gott sem sl\u00edkt, en \u00fea\u00f0 komst \u00e1 flakk og \u00fe\u00f3tti f\u00e1r\u00e1nlegt og \u00fea\u00f0 var \u00f3spart gert gys a\u00f0 \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>\u00deetta kemur gl\u00f6ggt fram \u00ed grein sem J\u00f3hann Hei\u00f0ar J\u00f3hannsson, forma\u00f0ur or\u00f0anefndar L\u00e6knaf\u00e9lagsins, <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/55765822\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed <em>L\u00e6knabla\u00f0i\u00f0 <\/em>1997: \u201eUndirrita\u00f0ur hefur einungis \u00f3lj\u00f3sa minningu um \u00fea\u00f0 hven\u00e6r hann komst fyrst \u00ed kynni vi\u00f0 heiti\u00f0 <strong>griplimur<\/strong>, en and\u00fa\u00f0in sem \u00fea\u00f0 vakti er enn n\u00e1nast \u00e1\u00fereifanleg. Apar og \u00f3\u00e6\u00f0ri d\u00fdr m\u00e1ttu svo sem hanga \u00e1 griplimum s\u00ednum \u00ed trj\u00e1num, en <strong>menn<\/strong> r\u00e9ttu ekki hver \u00f6\u00f0rum griplimina! \u00de\u00f3 er heiti\u00f0 sem sl\u00edkt \u00e1g\u00e6tt sem kerfisheiti til a\u00f0 nota um \u00fatlim (L: extremitas) sem getur gripi\u00f0, \u00e1 sama h\u00e1tt og heiti\u00f0 <strong>ganglimur<\/strong> l\u00fdsir \u00fatlim sem nota m\u00e1 til gangs.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>griplimur<\/em> er <a href=\"https:\/\/idord.arnastofnun.is\/leit\/griplimur\">ekki lengur<\/a> \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0asafni l\u00e6kna<\/em> \u00fe\u00f3tt l\u00e6knar noti \u00fea\u00f0 eitthva\u00f0 enn ef marka m\u00e1 greinar \u00ed <em>L\u00e6knabla\u00f0inu<\/em>. \u00deetta var or\u00f0 sem aldrei var \u00e6tla\u00f0 til notkunar \u00ed almennu m\u00e1li en me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka \u00fea\u00f0 \u00far samhengi s\u00ednu og gera gys a\u00f0 \u00fev\u00ed var komi\u00f0 sl\u00edku \u00f3or\u00f0i \u00e1 \u00feetta gagns\u00e6ja or\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 var ekki lengur noth\u00e6ft sem \u00ed\u00f0or\u00f0. \u00deetta er gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig h\u00e6gt er a\u00f0 ey\u00f0ileggja or\u00f0 sem \u00fej\u00f3na \u00e1g\u00e6tlega \u00feeim tilgangi sem \u00feeim var \u00e6tla\u00f0ur me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sl\u00edta \u00feau \u00far samhengi, misskilja og rangt\u00falka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 h\u00f6nd er \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k sk\u00fdrt 'l\u00edkamshlutinn \u00ed framhaldi af handlegg, framan vi\u00f0 \u00falnli\u00f0' en handleggur er 'annar tveggja \u00fatlima manns (apa o.fl.) \u00fat fr\u00e1 \u00f6xl a\u00f0 \u00falnli\u00f0 e\u00f0a h\u00f6nd'. \u00deetta er sk\u00fdr munur, en vi\u00f0 vitum \u00fe\u00f3 vel a\u00f0 \u00ed daglegu tali er anna\u00f0 or\u00f0i\u00f0 i\u00f0ulega nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 beggja. Vi\u00f0 t\u00f6lum um [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4352","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4352"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4812,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4352\/revisions\/4812"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4352"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4352"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4352"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}