{"id":4363,"date":"2022-07-14T14:04:44","date_gmt":"2022-07-14T14:04:44","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4363"},"modified":"2022-07-16T13:54:00","modified_gmt":"2022-07-16T13:54:00","slug":"ad-avarpa-vandamalid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/07\/14\/ad-avarpa-vandamalid\/","title":{"rendered":"A\u00f0 \u00e1varpa vandam\u00e1li\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin <em>\u00e1varpa<\/em> er g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu, a.m.k. fr\u00e1 17. \u00f6ld, \u00ed tveimur n\u00e1skyldum merkingum eins og fram kemur \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Annars vegar <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F4553%3Ffbclid%3DIwAR3t3x1ID74tXKSXeO9IBtrvdLuQ6zhrcDirMcarnj5qsPNuuAzKq47tzKE&amp;h=AT0GypzDAphIFnBwyVkGKvLCCEkCmL9mTgXPYUJQ2ucFF0ce8Thlm75miF5FzxA-YJGA1JWGfHJ92zEzwdpaSD-4i9fyDUZTIrUcbzw--cZuPujv5W_t84fZRgkoHBI2uw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1tev3LRQcjbj5xl_OFn9paLuVQhXHBPBUhJJ0OOtoQJYpXoipi3eeNGz5Id-fAPUEj2pYHP8y6mw7zHCowWJ-64XNVisJMA0x4jXR-edwJ9zHWxJi_rhxqH0UDIDH0JrmBW8POlqT1dqmCu9Q9G1_wMMNr\">merkir<\/a> h\u00fan 'segja e-\u00f0 (vi\u00f0 e-n), tala til (e-s)' en hins vegar 'halda stutta r\u00e6\u00f0u, flytja \u00e1varp (yfir e-m)'. \u00c1 seinustu \u00e1rum hefur \u00feri\u00f0ja merkingin svo b\u00e6st vi\u00f0, s\u00fa sem fram kemur \u00ed setningum eins og \u201e\u00c1 \u00feessum d\u00f6gum finnst m\u00e9r a\u00f0 sta\u00f0an s\u00e9 einfaldlega allt, allt \u00f6nnur heldur en h\u00fan var \u00e1\u00f0ur en \u00e9g byrja\u00f0i a\u00f0 \u00e1varpa vanda flokksins\u201c \u00e1 <em>Eyjunni <\/em>2013, \u201eFem\u00edn\u00edskar hreyfingar sem vilja standa undir nafni ver\u00f0a a\u00f0 \u00e1varpa m\u00e1lefni \u00f3l\u00edkra h\u00f3pa kvenna og setja \u00feau \u00e1 dagskr\u00e1\u201c \u00ed <em>V\u00edsi<\/em> 2014 og \u201eVi\u00f0 erum fyrst og s\u00ed\u00f0ast a\u00f0 \u00e1varpa n\u00fdjar lei\u00f0ir\u201c \u00ed r\u00e6\u00f0u \u00e1 Al\u00feingi sama \u00e1r.<\/p>\n<p>\u00dearna er nokku\u00f0 auglj\u00f3st a\u00f0 s\u00f6gnin er notu\u00f0 \u00ed einni \u00feeirra <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fdictionary.cambridge.org%2Fdictionary%2Fenglish%2Faddress%3Ffbclid%3DIwAR1rqawvfni_mJbqLU6-Jdk-tx7jAVClAh2_f5Zhs2YQbyIu5RN7WvfNOD0&amp;h=AT0rsXPnn2_X9qsZm32cniomMS3mulBdUUtYQzB95UPRfRb7gAl267fSyscnFIJsPG5SYTec5XUONlCndlRbsI0JP26s-nMhAgjDAAp1vMdxk9uAKk2Im2C1yUWfOhbGCw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1tev3LRQcjbj5xl_OFn9paLuVQhXHBPBUhJJ0OOtoQJYpXoipi3eeNGz5Id-fAPUEj2pYHP8y6mw7zHCowWJ-64XNVisJMA0x4jXR-edwJ9zHWxJi_rhxqH0UDIDH0JrmBW8POlqT1dqmCu9Q9G1_wMMNr\">merkinga<\/a> sem <em>address<\/em> hefur \u00ed ensku, \u201eto give attention to or deal with a matter or problem\u201c e\u00f0a \u201ebeina athygli a\u00f0 vi\u00f0fangsefni e\u00f0a vandam\u00e1li e\u00f0a gl\u00edma vi\u00f0 \u00fea\u00f0\u201c. \u00d6nnur <a href=\"https:\/\/www.collinsdictionary.com\/dictionary\/english\/address?fbclid=IwAR1EQZbRtwXtFDk78VwDkMsLVSwr17ytQODU4HgcCt1x99SsNjmA7vs0jFY\">sk\u00fdring<\/a> er \u201eIf you <strong>address<\/strong> a problem or task or if you <strong>address yourself to<\/strong> it, you try to understand it or deal with it\u201c, \u00fe.e., \u201ereynir a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 e\u00f0a gl\u00edma vi\u00f0 \u00fea\u00f0.\u201c \u00deessi notkun sagnarinnar vir\u00f0ist reyndar ekki vera mj\u00f6g g\u00f6mul \u00ed ensku. H\u00fan er ekki nefnd \u00ed minni g\u00f6mlu <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Advanced-Learners-Dictionary-Current-English\/dp\/0194311066?fbclid=IwAR2tIboGVmk_ab-I9ZgNZ3WdYZ9UEwsTy2wC7ir6RxhYEBXvthx_gw1fZpA\">menntask\u00f3labibl\u00edu<\/a>, <em>Oxford Advanced Learner's Dictionary of Current English<\/em> fr\u00e1 1963 (n\u00e9 \u00ed \u00fatg\u00e1funni fr\u00e1 1974), og \u00ed <em>Ensk-\u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k me\u00f0 alfr\u00e6\u00f0ilegu \u00edvafi <\/em>fr\u00e1 1984 er a\u00f0eins nefnt \u201e<em>address oneself to a task<\/em>\u201c sem sk\u00fdrt er 'sn\u00faa s\u00e9r a\u00f0, taka til vi\u00f0'.<\/p>\n<p>En a\u00f0almerkingar sagnarinnar <em>address<\/em> \u00ed ensku eru \u00fe\u00e6r s\u00f6mu og <em>\u00e1varpa<\/em> \u00ed \u00edslensku og \u00fea\u00f0 hefur leitt til \u00feess a\u00f0 \u00feessi \u2013 a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist n\u00fdlegi \u2013 merkingarauki ensku sagnarinnar er farinn a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 \u00fe\u00e1 \u00edslensku. \u00deessi \u00fer\u00f3un vir\u00f0ist hafa hafist fyrir u.\u00fe.b. t\u00edu \u00e1rum \u2013 elstu d\u00e6min sem \u00e9g hef rekist \u00e1 eru \u00feau \u00ferj\u00fa sem nefnd eru \u00ed upphafi, fr\u00e1 2013 og 2014. En notkun sagnarinnar \u00ed \u00feessari merkingu hefur fari\u00f0 s\u00edvaxandi og er n\u00fa \u00e1berandi, ekki s\u00edst \u00ed tali stj\u00f3rnm\u00e1laf\u00f3lks. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru fimm d\u00e6mi um \u00feessa notkun sagnarinnar <em>\u00e1varpa<\/em> \u00ed r\u00e6\u00f0um \u00e1 Al\u00feingi fr\u00e1 2019, \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u201eekki gafst t\u00edmi til a\u00f0 \u00e1varpa \u00fea\u00f0 s\u00e9rstaklega \u00ed \u00e1\u00e6tluninni\u201c og \u201eVi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 \u00e1varpa \u00fea\u00f0\u201c.<\/p>\n<p>En a\u00f0 auki eru \u00ferj\u00fa forvitnileg d\u00e6mi \u00fear sem <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>og texta r\u00e6\u00f0nanna \u00e1 vef Al\u00feingis ber ekki saman. \u00deetta eru \u201e\u00deetta \u00e1varpar me\u00f0 einhverjum h\u00e6tti \u00fe\u00e6r spurningar sem hv. \u00feingma\u00f0ur bar h\u00e9r fram\u201c \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>sem ver\u00f0ur \u201e\u00deetta kemur me\u00f0 einhverjum h\u00e6tti inn \u00e1 \u00fe\u00e6r spurningar sem hv. \u00feingma\u00f0ur bar h\u00e9r fram\u201c \u00e1 vef Al\u00feingis; \u201eFri\u00f0l\u00fdsingar eru \u00e1varpa\u00f0ar s\u00e9rstaklega \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rnars\u00e1ttm\u00e1lanum\u201c sem ver\u00f0ur \u201eFri\u00f0l\u00fdsingar eru sko\u00f0a\u00f0ar s\u00e9rstaklega \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rnars\u00e1ttm\u00e1lanum\u201c og \u201evi\u00f0 t\u00f6ldum r\u00e9tt a\u00f0 \u00e1varpa framt\u00ed\u00f0ars\u00fdnina me\u00f0 \u00e1kve\u00f0num h\u00e6tti \u00ed stj\u00f3rnars\u00e1ttm\u00e1lanum\u201c sem ver\u00f0ur \u201evi\u00f0 t\u00f6ldum r\u00e9tt a\u00f0 n\u00e1lgast framt\u00ed\u00f0ars\u00fdnina me\u00f0 \u00e1kve\u00f0num h\u00e6tti \u00ed stj\u00f3rnars\u00e1ttm\u00e1lanum\u201c.<\/p>\n<p>Sk\u00fdringin \u00e1 \u00feessu \u00f3samr\u00e6mi er s\u00fa a\u00f0 <em>Risam\u00e1lheildin<\/em> byggist \u00e1 upphaflegri ger\u00f0 r\u00e6\u00f0nanna, \u00fev\u00ed sem raunverulega var sagt, en textinn \u00e1 vef Al\u00feingis er yfirlesinn og oft breyttur. \u00cd \u00feessum tilvikum hefur einhverjum, anna\u00f0hvort yfirlesurum Al\u00feingis e\u00f0a \u00feingm\u00f6nnunum sj\u00e1lfum, greinilega ekki fundist vi\u00f0 h\u00e6fi a\u00f0 nota <em>\u00e1varpa <\/em>\u00ed \u00feessari merkingu vi\u00f0 n\u00e1nari \u00edhugun og \u00fev\u00ed breytt textanum og sett \u00f6nnur or\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn. \u00dearna er <em>\u00e1varpa <\/em>skipt \u00fat fyrir \u00ferj\u00e1r mismunandi sagnir: <em>koma inn \u00e1<\/em>, <em>sko\u00f0a<\/em> og <em>n\u00e1lgast<\/em>. \u00cd <em>Hugtakasafni \u00fe\u00fd\u00f0ingami\u00f0st\u00f6\u00f0var utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0uneytisins<\/em> er svo fj\u00f3r\u00f0a <a href=\"https:\/\/hugtakasafn.utn.stjr.is\/hugtak.adp?id=10193&amp;fbclid=IwAR2vrFBtWKAjRhYwTnZNz3cR56hUt4ijKk6dGx8ujZvb2xLzTzMvGL3I-j4\">\u00fe\u00fd\u00f0ingin<\/a> \u2013 <em>fjalla um<\/em>. \u00deessi fj\u00f6lbreytni sk\u00fdrir \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9 a\u00f0 <em>\u00e1varpa<\/em> skuli f\u00e1 vi\u00f0b\u00f3tarmerkingu a\u00f0 l\u00e1ni \u00far ensku \u2013 \u00fea\u00f0 er engin \u00edslensk s\u00f6gn til sem n\u00e6r yfir vi\u00f0komandi merkingu ensku sagnarinnar.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 \u00e1 \u00fe\u00e1 a\u00f0 gera \u2013 hvernig eigum vi\u00f0 a\u00f0 or\u00f0a \u00feessa merkingu \u00e1 \u00edslensku? \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 h\u00e6gt a\u00f0 segja a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum ekkert \u00e1 s\u00e9rstakri s\u00f6gn a\u00f0 halda til \u00feess \u2013 vi\u00f0 h\u00f6fum komist af \u00e1n \u00feess \u00ed \u00fe\u00fasund \u00e1r \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 h\u00f6fum allan t\u00edmann reynt a\u00f0 greina vandam\u00e1l og vi\u00f0fangsefni, r\u00e6\u00f0a \u00feau, skilja \u00feau, r\u00e1\u00f0ast til atl\u00f6gu vi\u00f0 \u00feau, gl\u00edma vi\u00f0 \u00feau, taka \u00feau til umr\u00e6\u00f0u o.s.frv. \u00dea\u00f0 er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er misskilningur a\u00f0 \u00fe\u00f3tt enska hafi \u00e1kve\u00f0i\u00f0 or\u00f0 yfir eitthvert hugtak \u00feurfi \u00edslenska endilega a\u00f0 hafa or\u00f0 sem samsvarar \u00fev\u00ed n\u00e1kv\u00e6mlega. \u00dea\u00f0 s\u00e9 enginn vandi a\u00f0 or\u00f0a \u00feessa hugsun \u00e1 fj\u00f6lbreyttan h\u00e1tt, mismunandi eftir a\u00f0st\u00e6\u00f0um. \u00dea\u00f0 er miki\u00f0 til \u00ed \u00feessu, en \u00fer\u00e1tt fyrir \u00feann fj\u00f6lda or\u00f0a og or\u00f0asambanda sem tilt\u00e6k eru s\u00fdnist m\u00e9r ekkert \u00feeirra n\u00e1 vi\u00f0komandi merkingu alveg.<\/p>\n<p>\u00c9g er ekki hrifinn af \u00fev\u00ed a\u00f0 nota s\u00f6gnina <em>\u00e1varpa<\/em> \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt, og geri \u00fea\u00f0 ekki sj\u00e1lfur \u00fe\u00f3tt \u00e9g geti ekki fullyrt a\u00f0 \u00e9g muni aldrei gera \u00fea\u00f0 \u00ed framt\u00ed\u00f0inni. \u00c9g m\u00e6li me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 leitumst vi\u00f0 a\u00f0 or\u00f0a vi\u00f0komandi merkingu \u00e1 annan h\u00e1tt. En m\u00e9r finnst samt ekki tr\u00falegt a\u00f0 \u00feessari \u00fer\u00f3un ver\u00f0i sn\u00fai\u00f0 vi\u00f0, og \u00fea\u00f0 er vitanlega algengt a\u00f0 merking or\u00f0a breytist e\u00f0a \u00feau b\u00e6ti vi\u00f0 sig merkingu fyrir erlend \u00e1hrif. \u00deetta er enginn heimsendir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin \u00e1varpa er g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu, a.m.k. fr\u00e1 17. \u00f6ld, \u00ed tveimur n\u00e1skyldum merkingum eins og fram kemur \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k. Annars vegar merkir h\u00fan 'segja e-\u00f0 (vi\u00f0 e-n), tala til (e-s)' en hins vegar 'halda stutta r\u00e6\u00f0u, flytja \u00e1varp (yfir e-m)'. \u00c1 seinustu \u00e1rum hefur \u00feri\u00f0ja merkingin svo b\u00e6st vi\u00f0, s\u00fa sem fram kemur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4363","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4363"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4371,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4363\/revisions\/4371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}