{"id":4400,"date":"2022-08-06T08:00:59","date_gmt":"2022-08-06T08:00:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4400"},"modified":"2022-08-05T22:00:02","modified_gmt":"2022-08-05T22:00:02","slug":"hinsegin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/08\/06\/hinsegin\/","title":{"rendered":"Hinsegin"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>hinsegin <\/em>er gamalt \u00ed m\u00e1linu og tali\u00f0 vera einhvers konar sambr\u00e6\u00f0ingur \u00far <em>hins vegar<\/em> og (<em>\u00e1<\/em>) <em>hinn veginn<\/em>. \u00cd <em>Flateyjarb\u00f3k<\/em> fr\u00e1 lokum 14. aldar segir (me\u00f0 n\u00fat\u00edmastafsetningu): \u201eKonungur leit til hans og m\u00e6lti: \u201eHinn veg munum vi\u00f0 n\u00fa breyta Brandur\u201c\u201c en \u00ed \u00f6\u00f0ru handriti sama texta fr\u00e1 15. \u00f6ld stendur <em>hinnsegin <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>hinn veg<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 var \u00e1\u00f0ur skilgreint sem atviksor\u00f0 \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum en hefur \u00fe\u00f3 lengi einnig veri\u00f0 nota\u00f0 sem (\u00f3beygjanlegt) l\u00fdsingaror\u00f0, \u00fe.e. l\u00e1ti\u00f0 standa me\u00f0 nafnor\u00f0i, eins og t.d. or\u00f0in <em>\u00feannig<\/em>, <em>svona<\/em> og <em>svolei\u00f0is<\/em> sem s\u00f6mulei\u00f0is voru lengst af eing\u00f6ngu flokku\u00f0 sem atviksor\u00f0. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3 tv\u00e6r flettur, annars vegar atviksor\u00f0 og hins vegar l\u00fdsingaror\u00f0.<\/p>\n<p>A\u00f0almerking or\u00f0sins var \u00e1\u00f0ur '\u00e1 hinn veginn, \u00f6\u00f0ruv\u00edsi' og \u00fea\u00f0 var oft nota\u00f0 sem andst\u00e6\u00f0a vi\u00f0 <em>svona<\/em>. \u00cd <em>Heimilisritinu<\/em> 1956 segir: \u201eSjaldan hef \u00e9g heyrt mann gr\u00edpa fram \u00ed fr\u00e1s\u00f6gn konu sinnar me\u00f0 \u00feessari athugasemd: \u201e\u00dea\u00f0 ske\u00f0i ekki svona \u2013 heldur hinsegin.\u201c\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1983 segir: \u201e\u00dea\u00f0 ver\u00f0ur v\u00e6ntanlega enginn h\u00f6rgull \u00e1 f\u00f3lki, sem \u00e1 eftir a\u00f0 benda \u00e1, a\u00f0 tilteki\u00f0 atvik hafi n\u00fa ekki veri\u00f0 svona heldur hinsegin.\u201c En or\u00f0i\u00f0 gat l\u00edka merkt 'skr\u00fdtinn, undarlegur' e\u00f0a jafnvel 'galinn'. \u00cd <em>Eimrei\u00f0inni<\/em> 1939 segir: \u201eErtu eitthva\u00f0 hinsegin, D\u00edsa m\u00edn? Hva\u00f0 heldur\u00f0u a\u00f0 hexi\u00f0 segi?\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu<\/em> 1975 segir: \u201eM\u00e9r datt fyrst \u00ed hug, a\u00f0 n\u00fa v\u00e6ri einhver \u00ed einhverju r\u00e1\u00f0uneytinu or\u00f0inn eitthva\u00f0 hinsegin.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 var mj\u00f6g oft nota\u00f0 \u00ed sambandinu <em>svona hinsegin<\/em> sem merkir 'af \u00fev\u00ed bara, \u00fat \u00ed lofti\u00f0, \u00ed tilgangsleysi, af tilviljun, \u00f3vart\u2018 e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. \u00cd <em>N\u00fdjum kv\u00f6ldv\u00f6kum<\/em> 1913 segir: \u201e\u00deegar eg kom heim \u00ed gestah\u00fasi\u00f0, rak eg augun \u00ed bla\u00f0 og leit \u00ed \u00fea\u00f0 svona hinseginn.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu<\/em> 1950 segir: \u201e\u00cd rauninni k\u00e6r\u00f0um vi\u00f0 okkur ekki um a\u00f0 eignast barn, \u00fea\u00f0 kom svona hinsegin.\u201c \u00cd <em>T\u00edmanum<\/em> 1955 segir: \u201eL\u00e6knirinn haf\u00f0i fengi\u00f0 mikinn \u00e1huga fyrir trj\u00e1pr\u00f3finu og ba\u00f0 sj\u00fakling sinn a\u00f0 teikna tr\u00e9 svona hinsegin.\u201c \u00cd <em>Vikunni<\/em> 1960 segir: \u201efr\u00fa Gunnhildur segir, a\u00f0 h\u00fan hafi aldrei veri\u00f0 gift, bara \u00e1tti barni\u00f0 svona hinsegin, l\u00edklega me\u00f0 einhverjum \u00fatlendingi.\u201c \u00cd <em>Magna <\/em>1961 segir: \u201e\u00c9g var ekki hj\u00f3nabandsbarn. Heldur var\u00f0 \u00e9g til svona hinsegin.\u201c<\/p>\n<p>En merkingarnar voru fleiri. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> kemur fram a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 geti merkt '\u00feungu\u00f0, \u00f3fr\u00edsk' og \u00fe\u00e1 merkingu hefur \u00fea\u00f0 t.d. \u00ed <em>I\u00f0unni <\/em>1933: \u201eS\u00e9r\u00f0u ekki \u00e1 m\u00e9r hinsegin?\u201c \u00cd <em>Samt\u00ed\u00f0inni<\/em> 1951 segir: \u201eSigga greyi\u00f0 var hinsegin og \u00e1tti bara m\u00e1nu\u00f0 eftir.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1957 segir: \u201e\u201e\u00dea\u00f0 \u00e1 a\u00f0 staurh\u00fd\u00f0a \u00feessa \u201eleg\u00e1ta\u201c, sem hlaupa eftir hverju pilsi og gera sumar kannske hinsegin.\u201c \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist l\u00edka hafa geta\u00f0 merkt '\u00e1 t\u00far', t.d. \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum<\/em> 1953 \u00fear sem segir: \u201eH\u00fan er ein af \u00feeim, sem ver\u00f0ur a\u00f0 liggja \u00ed \u00ferj\u00e1 e\u00f0a fj\u00f3ra daga, \u00feegar h\u00fan er hinsegin.\u201c \u00deessi d\u00e6mi s\u00fdna a\u00f0 <em>hinsegin <\/em>hefur veri\u00f0 nota\u00f0 sem skrauthv\u00f6rf yfir feimnism\u00e1l sem ekki m\u00e1tti nefna, og \u00feannig var \u00fea\u00f0 l\u00edka \u00ed upphafi me\u00f0 notkun \u00feess um samkynhneig\u00f0a.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00e1 prenti um v\u00edsun or\u00f0sins \u00ed samkynhneig\u00f0 er \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0uhelginni <\/em>1949 \u00fear sem segir: \u201eHva\u00f0, er hann nokku\u00f0 hinsegin? \u2013 Nei, \u00fea\u00f0 held \u00e9g ekki \u2013 en sveitama\u00f0ur.\u201c \u00dearna er vissulega ekki \u00f6ruggt a\u00f0 v\u00edsa\u00f0 s\u00e9 til samkynhneig\u00f0ar en samhengi\u00f0 bendir \u00fe\u00f3 til \u00feess. Enginn vafi er \u00e1 merkingu or\u00f0sins \u00ed <em>Speglinum<\/em> 1960 \u00fear sem segir: \u201eEn svo illa t\u00f3kst til, a\u00f0 foringjarnir, sem \u00fe\u00e6r hittu hafa l\u00edklega veri\u00f0 hinsegin, svo a\u00f0 ekki var\u00f0 \u00far vi\u00f0skiptum.\u201c Sama gildir um d\u00e6mi \u00ed <em>Andvara<\/em> 1960: \u201e\u00de\u00fa ert \u00fe\u00f3 ekki hinsegin? J\u00fa, fari b\u00f6lva\u00f0 sem h\u00fan er ekki hinsegin!\u201c \u00cd <em>Samvinnunni <\/em>1969 segir: \u201emargir \u00feeir karlmenn sem skara\u00f0 hafa framm\u00far \u00e1 andlegu svi\u00f0i hafa veri\u00f0 hinsegin, me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um nokkurskonar kona.\u201c<\/p>\n<p>Notkun or\u00f0sins <em>hinsegin <\/em>um samkynhneig\u00f0 vir\u00f0ist hafa aukist sm\u00e1tt og sm\u00e1tt \u00e1 sj\u00f6unda og \u00e1ttunda \u00e1ratugnum og Gu\u00f0bergur Bergsson gaf t.d. \u00fat <em>Hinsegin s\u00f6gur<\/em> 1984. Framan af var \u00feetta \u00fe\u00f3 ni\u00f0url\u00e6gjandi or\u00f0 sem samkynhneigt f\u00f3lk vildi ekki nota um sj\u00e1lft sig. B\u00f6\u00f0var Bj\u00f6rnsson, \u00feekktur bar\u00e1ttuma\u00f0ur samkynhneig\u00f0ra, fjallar um or\u00f0f\u00e6ri um samkynhneig\u00f0 \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1981 og nefnir m.a. \u201etv\u00f6 vel\u00feekkt or\u00f0, argur (argskapur) og blau\u00f0ur, og a\u00f0 lokum tv\u00f6 n\u00fdlegri or\u00f0 sem stundum heyrast, \u00f6fuguggi og hinsegin. \u00d6ll eru \u00feessi or\u00f0 \u00feannig innr\u00e9ttu\u00f0 a\u00f0 r\u00e9ttast er a\u00f0 fela \u00feau \u00fe\u00f6gninni til notkunar\u201c. En \u00feetta \u00e1tti eftir a\u00f0 breytast og samkynhneigt f\u00f3lk t\u00f3k or\u00f0i\u00f0 <em>hinsegin <\/em>sm\u00e1tt og sm\u00e1tt upp \u00e1 s\u00edna arma.<\/p>\n<p>\u00c9g veit ekki n\u00e1kv\u00e6mlega hven\u00e6r \u00feetta f\u00f3r a\u00f0 breytast en \u00feegar kom fram \u00e1 t\u00edunda \u00e1ratuginn var samkynhneigt f\u00f3lk a.m.k. fari\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 um sj\u00e1lft sig \u2013 \u00e1ri\u00f0 1995 st\u00f3\u00f0u Samt\u00f6kin 78 fyrir \u201eHinsegin b\u00ed\u00f3d\u00f6gum\u201c. \u00c1ri\u00f0 1998 var umr\u00e6\u00f0u\u00fe\u00e1ttur \u00ed R\u00edkis\u00fatvarpinu undir heitinu \u201eAf \u00fev\u00ed vi\u00f0 erum hinsegin\u201c og fjalla\u00f0i um samkynhneig\u00f0a \u00cdslendinga \u00ed Kaupmannah\u00f6fn. \u00c1ri\u00f0 1999 st\u00f3\u00f0 jafnr\u00e9ttisnefnd St\u00fadentar\u00e1\u00f0s fyrir \u201ehinsegin d\u00f6gum\u201c, og \u00e1ri\u00f0 2000 voru \u00ed fyrsta sinn haldnir \u201eHinsegin dagar\u201c \u00e1 vegum fimm f\u00e9lagasamtaka samkynhneig\u00f0ra. N\u00fa er \u00feetta fullkomlega vi\u00f0urkennt og e\u00f0lilegt, eiginlega \u201eregnhl\u00edfarhugtak yfir allt \u00fea\u00f0 f\u00f3lk sem er ekki gagnkynhneigt og\/e\u00f0a fellur ekki inn \u00ed \u00fea\u00f0 sem telst hef\u00f0bundi\u00f0 kyn e\u00f0a kynhlutverk\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 hinsegin er gamalt \u00ed m\u00e1linu og tali\u00f0 vera einhvers konar sambr\u00e6\u00f0ingur \u00far hins vegar og (\u00e1) hinn veginn. \u00cd Flateyjarb\u00f3k fr\u00e1 lokum 14. aldar segir (me\u00f0 n\u00fat\u00edmastafsetningu): \u201eKonungur leit til hans og m\u00e6lti: \u201eHinn veg munum vi\u00f0 n\u00fa breyta Brandur\u201c\u201c en \u00ed \u00f6\u00f0ru handriti sama texta fr\u00e1 15. \u00f6ld stendur hinnsegin \u00ed sta\u00f0 hinn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4400","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4400"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4403,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400\/revisions\/4403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}