{"id":4424,"date":"2022-08-22T08:00:30","date_gmt":"2022-08-22T08:00:30","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4424"},"modified":"2022-08-26T17:19:21","modified_gmt":"2022-08-26T17:19:21","slug":"yfirfaersla-enskra-orda-og-ordasambanda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/08\/22\/yfirfaersla-enskra-orda-og-ordasambanda\/","title":{"rendered":"Yfirf\u00e6rsla enskra or\u00f0a og or\u00f0asambanda"},"content":{"rendered":"<p>Sigurbj\u00f6rg \u00derastard\u00f3ttir skrifa\u00f0i \u00e1g\u00e6tan pistil \u00ed <em>Morgunbla\u00f0i\u00f0<\/em> um helgina \u00fear sem h\u00fan benti \u00e1 hversu algengt er a\u00f0 \u00fdmis or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd s\u00e9u yfirf\u00e6r\u00f0 beint \u00far ensku, svo sem <em>taka me\u00f0 saltbroti<\/em> (e. <em>with a grain of salt<\/em>), <em>blessun \u00ed dulargervi<\/em> (e. <em>blessing in disguise<\/em>) o.fl. D\u00e6mum um sl\u00edka yfirf\u00e6rslu fer l\u00edklega \u00f6rt fj\u00f6lgandi \u2013 b\u00e6\u00f0i vegna \u00feess hve enskan er yfir\u00feyrmandi \u00ed umhverfi okkar, og vegna \u00feess a\u00f0 sennilega hefur dregi\u00f0 \u00far almennri \u00feekkingu \u00e1 m\u00e1lhef\u00f0inni vegna minnkandi b\u00f3klesturs og \u00f6rra samf\u00e9lagsbreytinga. En \u00fe\u00f3tt \u00feetta s\u00e9 \u00e1berandi um \u00feessar mundir er \u00fea\u00f0 engin n\u00fd b\u00f3la.<\/p>\n<p>Mikill fj\u00f6ldi or\u00f0a og or\u00f0asambanda hefur komi\u00f0 inn \u00ed \u00edslensku \u00far \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00f6ldum \u2013 lengi framan af einkum \u00far d\u00f6nsku og \u00fe\u00fdsku en \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum n\u00e6r eing\u00f6ngu \u00far ensku. M\u00f6rg \u00feessara or\u00f0a og or\u00f0asambanda falla fullkomlega a\u00f0 m\u00e1linu \u00feannig a\u00f0 okkur dettur ekki anna\u00f0 \u00ed hug en \u00feau s\u00e9u anna\u00f0hvort norr\u00e6nn arfur e\u00f0a heimasm\u00ed\u00f0u\u00f0 \u2013 \u00f6nnur bera erlendan uppruna me\u00f0 s\u00e9r \u00e1 einhvern h\u00e1tt en eru samt l\u00f6ngu or\u00f0in g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska. M\u00e1li\u00f0 yr\u00f0i miklu f\u00e1t\u00e6kara ef vi\u00f0 \u00e6tlu\u00f0um a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00f6llum \u00feessum or\u00f0um og or\u00f0asamb\u00f6ndum enda dettur engum \u00fea\u00f0 \u00ed hug.<\/p>\n<p>\u00deegar um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd sem eru sm\u00ed\u00f0u\u00f0 \u00far \u00edslensku hr\u00e1efni, samkv\u00e6mt \u00edslenskum reglum um or\u00f0myndun og setningager\u00f0, er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feeim enda \u00fe\u00f3tt \u00feau eigi s\u00e9r erlendar fyrirmyndir. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 segja \u2013 \u00fea\u00f0 er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamb\u00f6nd s\u00e9u sm\u00ed\u00f0u\u00f0, og notu\u00f0 \u00feegar vi\u00f0 \u00e1. \u00dea\u00f0 eru \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekki r\u00f6k gegn sl\u00edkum n\u00fdjungum a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u i\u00f0ulega \u00f3\u00fearfar vegna \u00feess a\u00f0 fyrir s\u00e9u \u00ed m\u00e1linu or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamb\u00f6nd sem gegni sama hlutverki. Fj\u00f6lm\u00f6rg or\u00f0 \u00ed m\u00e1linu eru \u00f3\u00fe\u00f6rf, s\u00e9 \u00feessi m\u00e6likvar\u00f0i nota\u00f0ur, en \u00fea\u00f0 au\u00f0gar m\u00e1li\u00f0 a\u00f0 geta tj\u00e1\u00f0 s\u00f6mu hugsun \u00e1 fleiri en einn h\u00e1tt.<\/p>\n<p>Vandinn er hins vegar s\u00e1 a\u00f0 \u00feessi n\u00fdju or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd eru i\u00f0ulega b\u00fain til af \u00f3kunnugleika e\u00f0a \u00e1hugaleysi um m\u00e1lhef\u00f0. F\u00f3lk veit ekki e\u00f0a hugsar ekki \u00fat \u00ed a\u00f0 til eru \u00ed \u00edslensku or\u00f0 e\u00f0a or\u00f0asamb\u00f6nd sem hafa \u00fe\u00e1 merkingu sem leita\u00f0 er a\u00f0, og notar \u00fev\u00ed enskuna sem fyrirmynd. Ef vi\u00f0 l\u00edtum eing\u00f6ngu \u00e1 tungum\u00e1li\u00f0 sem samskiptat\u00e6ki er au\u00f0vita\u00f0 ekkert a\u00f0 \u00feessu. V\u00e6ntanlega gera h\u00f6fundar n\u00fdjunganna r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 lesendur e\u00f0a \u00e1heyrendur kannist vi\u00f0 ensku fyrirmyndina og skilji \u00fev\u00ed n\u00fdjungina fyrirhafnarlaust \u2013 margir jafnvel frekar en ef notu\u00f0 v\u00e6ru or\u00f0 sem fyrir eru \u00ed m\u00e1linu.<\/p>\n<p>En \u00f6\u00f0ru m\u00e1li gegnir ef vi\u00f0 l\u00edtum svo \u00e1 a\u00f0 hlutverk tungum\u00e1lsins s\u00e9 einnig a\u00f0 vera menningarmi\u00f0lari milli kynsl\u00f3\u00f0a. \u00de\u00e1 er \u00f3heppilegt a\u00f0 vir\u00f0a m\u00e1lhef\u00f0 a\u00f0 vettugi, hvort sem \u00fea\u00f0 er viljandi gert e\u00f0a af \u00feekkingarleysi. \u00dea\u00f0 eykur \u00e1 kynsl\u00f3\u00f0abil \u00ed m\u00e1li og heggur sk\u00f6r\u00f0 \u00ed samhengi m\u00e1lsins. N\u00fdjum or\u00f0um og or\u00f0asamb\u00f6ndum ber a\u00f0 fagna, en notkun \u00feeirra \u00e1 ekki a\u00f0 vera sprottin af \u00feekkingarskorti e\u00f0a hir\u00f0uleysi. Ef vi\u00f0 notum \u00feau \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0 anna\u00f0hvort a\u00f0 vera vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslensku skorti a\u00f0fer\u00f0 til a\u00f0 tj\u00e1 vi\u00f0komandi merkingu, e\u00f0a vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 veljum me\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 nota n\u00fdjungina \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 vitum af \u00f6\u00f0rum kostum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sigurbj\u00f6rg \u00derastard\u00f3ttir skrifa\u00f0i \u00e1g\u00e6tan pistil \u00ed Morgunbla\u00f0i\u00f0 um helgina \u00fear sem h\u00fan benti \u00e1 hversu algengt er a\u00f0 \u00fdmis or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd s\u00e9u yfirf\u00e6r\u00f0 beint \u00far ensku, svo sem taka me\u00f0 saltbroti (e. with a grain of salt), blessun \u00ed dulargervi (e. blessing in disguise) o.fl. D\u00e6mum um sl\u00edka yfirf\u00e6rslu fer l\u00edklega \u00f6rt fj\u00f6lgandi \u2013 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4424","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4424"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4425,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4424\/revisions\/4425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}