{"id":4478,"date":"2022-09-10T08:00:31","date_gmt":"2022-09-10T08:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4478"},"modified":"2022-09-08T22:15:38","modified_gmt":"2022-09-08T22:15:38","slug":"gagnrynin-hugsun-og-ordraedugreining","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/10\/gagnrynin-hugsun-og-ordraedugreining\/","title":{"rendered":"Gagnr\u00fdnin hugsun og or\u00f0r\u00e6\u00f0ugreining"},"content":{"rendered":"<p>Undanfarinn aldarfj\u00f3r\u00f0ung hefur \u00f3talmargt \u00ed umhverfi okkar breyst, en f\u00e1tt hefur \u00fe\u00f3 breyst eins miki\u00f0 og uppsprettur uppl\u00fdsinga. Fram \u00e1 t\u00edunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar fengum vi\u00f0 miki\u00f0 af uppl\u00fdsingum okkar \u00far dagbl\u00f6\u00f0um sem voru fimm, \u00fear af \u00ferj\u00fa opinber og yfirl\u00fdst flokksbl\u00f6\u00f0 og eitt \u00f3opinbert. \u00deessi bl\u00f6\u00f0 dr\u00f3gu a\u00f0 meira e\u00f0a minna leyti taum flokkanna \u00ed fr\u00e9ttaflutningi s\u00ednum \u2013 en vi\u00f0 vissum \u00fea\u00f0 og l\u00e1sum fr\u00e9ttirnar me\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed huga. N\u00fa f\u00e1um vi\u00f0 megni\u00f0 af uppl\u00fdsingum okkar \u00e1 netinu \u2013 b\u00e6\u00f0i fr\u00e1 innlendum og erlendum fr\u00e9ttami\u00f0lum, en ekki s\u00ed\u00f0ur fr\u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. \u00deetta gerir allt a\u00f0rar kr\u00f6fur til okkar um fr\u00e9ttamat.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 erum a\u00f0 drukkna \u00ed uppl\u00fdsingum og vitum a\u00f0 \u00fe\u00e6r eru mistraustar. En vi\u00f0 h\u00f6fum ekki fengi\u00f0 mikla \u00fej\u00e1lfun \u00ed heimildar\u00fdni \u2013 \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 meta tr\u00faver\u00f0ugleik uppl\u00fdsinga sem vi\u00f0 f\u00e1um. \u00c9g hef \u00e1\u00f0ur sagt a\u00f0 ekkert s\u00e9 br\u00fdnna a\u00f0 kenna \u00ed sk\u00f3lum landsins en or\u00f0r\u00e6\u00f0ugreiningu. \u00dea\u00f0 hellist yfir okkur svo miki\u00f0 af falsfr\u00e9ttum a\u00f0 \u00fea\u00f0 er l\u00edfsnau\u00f0syn a\u00f0 f\u00f3lk l\u00e6ri a\u00f0 greina sannleikann, hverju veri\u00f0 er a\u00f0 lauma a\u00f0 okkur, hverju \u00e1 a\u00f0 l\u00e1ta okkur tr\u00faa, hva\u00f0a vi\u00f0horfum \u00e1 a\u00f0 koma inn hj\u00e1 okkur. Vi\u00f0 megum ekki gleypa athugasemda- og gagnr\u00fdnislaust vi\u00f0 hverju sem a\u00f0 okkur er r\u00e9tt, undir yfirskini fr\u00e9tta e\u00f0a fr\u00f3\u00f0leiks.<\/p>\n<p>N\u00fa \u00e1 d\u00f6gum eru flest st\u00e6rri fyrirt\u00e6ki, f\u00e9lagasamt\u00f6k, stofnanir og r\u00e1\u00f0uneyti me\u00f0 \u00e1 s\u00ednum sn\u00e6rum kynningarstj\u00f3ra, fj\u00f6lmi\u00f0lafulltr\u00faa, almannatengla, samskiptar\u00e1\u00f0gjafa og hva\u00f0 \u00fea\u00f0 heitir. F\u00f3lki\u00f0 sem velst \u00ed \u00feessi st\u00f6rf hefur oftast fj\u00f6lbreytta menntun og reynslu sem n\u00fdtist \u00fev\u00ed \u2013 hefur oft starfa\u00f0 \u00e1 fj\u00f6lmi\u00f0lum um lengri e\u00f0a skemmri t\u00edma og er vant \u00fev\u00ed a\u00f0 skrifa uppl\u00fdsandi texta sem n\u00e1 til f\u00f3lks. Hlutverk \u00feeirra er margv\u00edslegt \u2013 a\u00f0 hafa samskipti vi\u00f0 fj\u00f6lmi\u00f0la og almenning, \u00fatb\u00faa kynningarefni, svara fyrirspurnum o.s.frv. S\u00ed\u00f0ast en ekki s\u00edst: A\u00f0 skapa j\u00e1kv\u00e6\u00f0a \u00edmynd af vinnuveitandanum.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feessa \u00edmyndarsk\u00f6pun er beitt fj\u00f6lbreyttum a\u00f0fer\u00f0um, en \u00fea\u00f0 sem okkur var\u00f0ar er s\u00fa hli\u00f0 sem sn\u00fdr a\u00f0 tungum\u00e1linu. \u00dea\u00f0 skiptir m\u00e1li hva\u00f0a or\u00f0 eru notu\u00f0 og hver setningager\u00f0in er. Vitaskuld er ekkert vi\u00f0 \u00feetta a\u00f0 athuga. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vilja skapa s\u00e9r j\u00e1kv\u00e6\u00f0a \u00edmynd, og svo framarlega sem ekki er beinl\u00ednis fari\u00f0 rangt me\u00f0 er e\u00f0lilegt a\u00f0 tungum\u00e1linu s\u00e9 beitt af kunn\u00e1ttu \u00ed \u00feeim tilgangi. \u00dea\u00f0 er hins vegar hlutverk okkar, almennra m\u00e1lnotenda, a\u00f0 r\u00fdna \u00ed textann \u2013 sko\u00f0a hann me\u00f0 gagnr\u00fdnu hugarfari, velta fyrir okkur hva\u00f0 s\u00e9 raunverulega veri\u00f0 a\u00f0 segja, hva\u00f0 liggi \u00e1 bak vi\u00f0, og hva\u00f0 kunni a\u00f0 vera \u00f3sagt.<\/p>\n<p>\u00deetta verkefni okkar er ekki einfalt en mikilv\u00e6gt a\u00f0 \u00fej\u00e1lfa sig \u00ed \u00fev\u00ed. D\u00e6mi um or\u00f0r\u00e6\u00f0ugreiningu af \u00feessu tagi m\u00e1 sj\u00e1 \u00ed \u00feremur pistlum sem \u00e9g skrifa\u00f0i \u00ed fyrra um \u00ferj\u00e1r fr\u00e9ttatilkynningar \u00fatger\u00f0arfyrirt\u00e6kja \u2013 \u201e<a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/25\/misnotkun-tungumalsins\/\">Misnotkun tungum\u00e1lsins<\/a>\u201c, \u201e<a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/05\/31\/ordraedugreining-fyrir-byrjendur\/\">Or\u00f0r\u00e6\u00f0ugreining fyrir byrjendur<\/a>\u201c og \u201e<a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/06\/23\/ordraedugreining-fyrir-lengra-komna\/\">Or\u00f0r\u00e6\u00f0ugreining fyrir lengra komna<\/a>\u201c. En eftir \u00e1 a\u00f0 hyggja er titillinn \u201eMisnotkun tungum\u00e1lsins\u201c ekki sanngjarn. \u00dea\u00f0 er ekki endilega um misnotkun a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fe\u00f3tt stj\u00f3rnendur fyrirt\u00e6kis beiti tungum\u00e1linu \u00e1 \u00feann h\u00e1tt a\u00f0 \u00feeirra hlutur ver\u00f0i sem bestur. \u00dea\u00f0 er e\u00f0lileg m\u00e1lnotkun \u2013 fr\u00e1 \u00feeirra sj\u00f3narmi\u00f0i. \u00dea\u00f0 er hins vegar okkar a\u00f0 sj\u00e1 \u00ed gegnum hana.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Undanfarinn aldarfj\u00f3r\u00f0ung hefur \u00f3talmargt \u00ed umhverfi okkar breyst, en f\u00e1tt hefur \u00fe\u00f3 breyst eins miki\u00f0 og uppsprettur uppl\u00fdsinga. Fram \u00e1 t\u00edunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar fengum vi\u00f0 miki\u00f0 af uppl\u00fdsingum okkar \u00far dagbl\u00f6\u00f0um sem voru fimm, \u00fear af \u00ferj\u00fa opinber og yfirl\u00fdst flokksbl\u00f6\u00f0 og eitt \u00f3opinbert. \u00deessi bl\u00f6\u00f0 dr\u00f3gu a\u00f0 meira e\u00f0a minna leyti taum flokkanna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4478","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4478"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4479,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4478\/revisions\/4479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}