{"id":4507,"date":"2022-09-16T08:00:50","date_gmt":"2022-09-16T08:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4507"},"modified":"2022-09-13T15:46:07","modified_gmt":"2022-09-13T15:46:07","slug":"hvad-er-vinnuafl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/16\/hvad-er-vinnuafl\/","title":{"rendered":"Hva\u00f0 er vinnuafl?"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1g\u00e6t kona sem \u00e9g \u00feekki hringdi \u00ed mig til a\u00f0 r\u00e6\u00f0a (mis)notkun or\u00f0sins <em>vinnuafl<\/em>. \u00cd <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> er \u00feetta or\u00f0 sagt hafa tv\u00e6r merkingar, vissulega n\u00e1skyldar; annars vegar 's\u00e1 \u00fe\u00e1ttur framlei\u00f0slu sem felst \u00ed starfskr\u00f6ftum vinnandi f\u00f3lks' og hins vegar 'f\u00f3lk til a\u00f0 vinna, starfsli\u00f0'. Fyrri merkinguna er t.d. a\u00f0 finna \u00ed setningunni \u201esumir \u00e1l\u00edta, a\u00f0 Torfi gj\u00f6ri sjer mest far um a\u00f0 nota vinnuafl piltanna, en l\u00edti\u00f0 um framfarir \u00feeirra\u201c \u00ed <em>\u00cdsafold<\/em> 1883, en \u00fe\u00e1 s\u00ed\u00f0ari \u00ed setningunni \u201e\u00cd \u00feeirra h\u00f3pi eru fyrstu kynsl\u00f3\u00f0ar innflytjendur, erlent vinnuafl, fer\u00f0amenn, kv\u00f3tafl\u00f3ttamenn og ums\u00e6kjendur um al\u00fej\u00f3\u00f0lega vernd\u201c \u00ed <em>T\u00edmariti hj\u00fakrunarfr\u00e6\u00f0inga<\/em> 2020.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 er fr\u00e1 1859 og \u00ed eldri d\u00e6mum vir\u00f0ist fyrri merkingin vera algengari \u00fe\u00f3tt oft s\u00e9 \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 greina \u00e1 milli. Vi\u00f0m\u00e6landi minn taldi hins vegar a\u00f0 seinni merkingin v\u00e6ri yfirgn\u00e6fandi \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 og lausleg athugun \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>vir\u00f0ist sta\u00f0festa \u00fea\u00f0, sem og <em>\u00cdslensk n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> \u2013 \u00fear er a\u00f0eins gefin merkingin 'f\u00f3lk sem vinnur, starfsli\u00f0, starfsf\u00f3lk\u2018'. H\u00fan sag\u00f0ist ekki kunna vel vi\u00f0 \u00feessa notkun \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota <em>vinnuafl<\/em> sem samheiti vi\u00f0 <em>f\u00f3lk<\/em> og tala t.d. um <em>erlent vinnuafl<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>erlends starfsf\u00f3lks<\/em> v\u00e6ri f\u00f3lki\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2022%2F07%2F06%2Fsmaetta%2F%3Ffbclid%3DIwAR1XtJpj4Lxffc4gb_7kpWuDUIWDfoC6SDNslp50iAjJ8R4aWM6SFaSdUNA&amp;h=AT0bhensNLHiXdsgpRnL9RMdWp7RknWd9pb5UF5fZsvCxdVZ1MRyX_E1YpDBENlz_NMv9DVeekNloz-UthKj2vtos_LGltXw0n5OiVdNiVwEANSQWeigak_fYoQ-ZGS9TA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1fNWfdTqDyZO8saVru7_sr3RG756o93r4LeGHOtNUffZ5AuV0msWYGLP0q1d3XWaeyezY0vaK9Bk4oBVaTP1cCzunrKBhtzbsEAO0Suo6Q1boVLz4_lI28MjCsTv08VrUxEIyTFuuEE2UQcAbYiA7n0PHGEs8ImQboljqztcUKGZU_7GIPGLjKxU4pb9RmqGxV39r4WI8\">sm\u00e6tta\u00f0<\/a> \u00ed hlutverk sitt sem (oft \u00f3d\u00fdr) vinnukraftur \u2013 tala\u00f0 um \u00fea\u00f0 sem andlitslausan massa en ekki einstaklinga.<\/p>\n<p>Me\u00f0 \u00feessu er au\u00f0vita\u00f0 ekki veri\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 \u00feau sem nota or\u00f0i\u00f0 <em>vinnuafl <\/em>\u00e1 \u00feennan h\u00e1tt \u2013 eins og \u00e9g hef sj\u00e1lfur i\u00f0ulega gert \u2013 s\u00e9u a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00e1 me\u00f0vita\u00f0an h\u00e1tt til a\u00f0 sm\u00e6tta f\u00f3lk e\u00f0a gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00dev\u00ed fer fjarri. M\u00e1lnotkun okkar og or\u00f0aval m\u00f3tast af hef\u00f0um og umhverfi og stundum bera or\u00f0in me\u00f0 s\u00e9r \u00fareltar hugmyndir sem endurspegla ekki vi\u00f0horf samt\u00edmans \u00e1n \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 veitum \u00fev\u00ed athygli. \u00dea\u00f0 er l\u00f6ng hef\u00f0 \u00e1 a\u00f0 nota <em>vinnuafl<\/em> \u00ed \u00feessari merkingu, vi\u00f0 gr\u00edpum \u00fea\u00f0 upp og notum \u00fea\u00f0 \u00e1n \u00feess a\u00f0 hugsa \u00fat \u00ed m\u00f6gulegar aukamerkingar \u00feess e\u00f0a hvernig anna\u00f0 f\u00f3lk geti hugsanlega t\u00falka\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd sl\u00edkum tilvikum er alltaf spurning hva\u00f0 eigi a\u00f0 gera \u2013 hvort vi\u00f0 eigum a\u00f0 hafna or\u00f0unum vegna \u00feessarar arfleif\u00f0ar \u00feeirra, e\u00f0a halda \u00e1fram a\u00f0 nota \u00feau og segja a\u00f0 arfleif\u00f0in skipti engu m\u00e1li \u2013 \u00feau hafi einfaldlega a\u00f0ra merkingu \u00ed samt\u00edmanum. Gott d\u00e6mi um \u00feessa kl\u00edpu eru or\u00f0in <em>\u00f6rvhent <\/em>og <em>r\u00e9tthent <\/em>sem \u00e9g <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/10\/26\/orvhent-og-retthent\/?fbclid=IwAR16E2UDP9hRuNnBRDzlx8zdVRLVFNlgylJG39oF3JFpjU1f0YavzctOwOA\">skrifa\u00f0i<\/a> einu sinni um. En \u00e9g er alls ekki a\u00f0 ford\u00e6ma umr\u00e6dda notkun or\u00f0sins <em>vinnuafl<\/em> e\u00f0a hvetja f\u00f3lk til a\u00f0 for\u00f0ast hana. \u00deetta er hins vegar almenn \u00e1bending um \u00fea\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 vera me\u00f0vitu\u00f0 um \u00fea\u00f0 hva\u00f0a skilabo\u00f0 vi\u00f0 sendum me\u00f0 or\u00f0f\u00e6ri okkar, og stundum skilst \u00fea\u00f0 \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en \u00fea\u00f0 er meint.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1g\u00e6t kona sem \u00e9g \u00feekki hringdi \u00ed mig til a\u00f0 r\u00e6\u00f0a (mis)notkun or\u00f0sins vinnuafl. \u00cd \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k er \u00feetta or\u00f0 sagt hafa tv\u00e6r merkingar, vissulega n\u00e1skyldar; annars vegar 's\u00e1 \u00fe\u00e1ttur framlei\u00f0slu sem felst \u00ed starfskr\u00f6ftum vinnandi f\u00f3lks' og hins vegar 'f\u00f3lk til a\u00f0 vinna, starfsli\u00f0'. Fyrri merkinguna er t.d. a\u00f0 finna \u00ed setningunni \u201esumir \u00e1l\u00edta, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4508,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4507\/revisions\/4508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}