{"id":4525,"date":"2022-09-25T08:00:48","date_gmt":"2022-09-25T08:00:48","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4525"},"modified":"2022-09-25T14:34:08","modified_gmt":"2022-09-25T14:34:08","slug":"semjum-nyjan-malstadal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/09\/25\/semjum-nyjan-malstadal\/","title":{"rendered":"Semjum n\u00fdjan m\u00e1lsta\u00f0al"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 \u00feau vi\u00f0mi\u00f0 sem enn eru notu\u00f0 um \u201er\u00e9tt\u201c m\u00e1l og \u201erangt\u201c eru \u00ed mj\u00f6g m\u00f6rgum tilvikum \u00farelt. \u00cd b\u00f3k minni <em>Alls konar \u00edslenska<\/em> fer \u00e9g yfir 50 m\u00e1lbrig\u00f0i sem eru e\u00f0a hafa veri\u00f0 talin \u201er\u00f6ng\u201c \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00feau hlj\u00f3ti a\u00f0 teljast \u201er\u00e9tt m\u00e1l\u201c samkv\u00e6mt vi\u00f0urkenndri <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=2148\">skilgreiningu<\/a>, \u201eR\u00e9tt \u00edslenskt m\u00e1l er m\u00e1lnotkun sem samr\u00e6mist (einhverri) \u00edslenskri m\u00e1lvenju en rangt \u00edslenskt m\u00e1l samr\u00fdmist engri \u00edslenskri m\u00e1lvenju.\u201c. En \u00fea\u00f0 er h\u00e6gara sagt en gert a\u00f0 breyta \u00feessum vi\u00f0mi\u00f0um. Til \u00feess vantar okkur t\u00e6ki og vettvang, en ekki s\u00ed\u00f0ur forystu og vald, vilja og kjark. Upplagt t\u00e6kif\u00e6ri til breytinga \u00e1 vi\u00f0mi\u00f0unum gafst \u00fe\u00f3 \u00feegar \u00cdslenskri m\u00e1lnefnd var <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/149\/s\/1750.html\">fali\u00f0<\/a> a\u00f0 endursko\u00f0a \u00edslenska m\u00e1lstefnu \u201etil samr\u00e6mis vi\u00f0 breytta t\u00edma\u201c.<\/p>\n<p>\u00deessari endursko\u00f0un er loki\u00f0 og fyrir \u00e1ri, \u00ed september 2021, <a href=\"http:\/\/islenskan.is\/images\/Fundargerdir\/6-2021-Stjorn-islenskrar-malnefndar.pdf\">sam\u00feykkti<\/a> stj\u00f3rn \u00cdslenskrar m\u00e1lnefndar n\u00fdja \u00edslenska <a href=\"http:\/\/islenskan.is\/images\/Islensk_malstefna_sept_2021.pdf\">m\u00e1lstefnu<\/a> fyrir \u00e1rin 2021-2030. \u00deetta er \u00e1 margan h\u00e1tt frams\u00e6ki\u00f0 plagg \u00fear sem l\u00fdst er sk\u00fdrum vilja til a\u00f0 endursko\u00f0a vi\u00f0mi\u00f0 um \u201er\u00e9tt\u201c m\u00e1l og \u201erangt\u201c. \u00dear segir m.a.: \u201eKjarni \u00edslenskrar m\u00e1lstefnu er j\u00e1kv\u00e6tt vi\u00f0horf til \u00edslenskrar tungu me\u00f0 m\u00e1lr\u00e6kt a\u00f0 lei\u00f0arlj\u00f3si. \u00dea\u00f0 felur \u00ed s\u00e9r vilja til a\u00f0 var\u00f0veita tungum\u00e1li\u00f0 en um lei\u00f0 a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 l\u00f6gu\u00f0 me\u00f0vita\u00f0 og skipulega a\u00f0 n\u00fdjum a\u00f0st\u00e6\u00f0um sem hefur \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0 um \u00fea\u00f0 sem telst gott m\u00e1l e\u00f0a m\u00e1lsta\u00f0all hl\u00fdtur a\u00f0 taka breytingum. \u00dea\u00f0 felur einnig \u00ed s\u00e9r a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 \u00fej\u00f3ni samskiptahlutverki s\u00ednu og a\u00f0 r\u00e6kta margbreytileika \u00feess.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd stefnunni er vakin athygli \u00e1 h\u00e6ttunni sem felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lsta\u00f0allinn fjarl\u00e6gist venjulegt m\u00e1l: \u201eVi\u00f0mi\u00f0 um vi\u00f0eigandi m\u00e1lsni\u00f0 og r\u00e9tt m\u00e1l, sem kalla\u00f0 hefur veri\u00f0 \u00edslenskur m\u00e1lsta\u00f0all, hafa ekki breyst \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 breytingar \u00ed \u00edslensku samf\u00e9lagi \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum. Standi m\u00e1lsta\u00f0allinn \u00ed sta\u00f0 lei\u00f0ir \u00fea\u00f0 til \u00feess a\u00f0 bili\u00f0 milli sta\u00f0alsins og m\u00e1lnotkunar almennings breikkar og \u00fea\u00f0 g\u00e6ti h\u00e6glega leitt til \u00feess a\u00f0 almenningur, einkum unga f\u00f3lki\u00f0, finni frekar sams\u00f6mun \u00ed \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum en \u00edslensku.\u201c Jafnframt er bent \u00e1 a\u00f0 \u201evegna \u00feess a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 er \u00ed st\u00f6\u00f0ugri \u00fer\u00f3un hl\u00fdtur m\u00e1lsta\u00f0allinn einnig a\u00f0 vera \u00fea\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 hann s\u00e9 \u00ed e\u00f0li s\u00ednu \u00edhaldssamari en daglegt m\u00e1l.\u201c<\/p>\n<p>Mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00feetta hef\u00f0i m\u00e1tt v\u00e6nta \u00feess a\u00f0 stj\u00f3rn \u00cdslenskrar m\u00e1lnefndar l\u00e9ti ekki h\u00e9r vi\u00f0 sitja, heldur yndi s\u00e9r \u00ed a\u00f0 endursko\u00f0a m\u00e1lsta\u00f0alinn. En ekkert b\u00f3lar \u00e1 \u00fev\u00ed enn, \u00fe\u00f3tt \u00e1r s\u00e9 li\u00f0i\u00f0 s\u00ed\u00f0an stj\u00f3rnin sam\u00feykkti endursko\u00f0a\u00f0a m\u00e1lstefnu. \u00deess vegna held \u00e9g a\u00f0 ekki s\u00e9 eftir neinu a\u00f0 b\u00ed\u00f0a a\u00f0 stofna \u00e1hugah\u00f3p um endursko\u00f0un m\u00e1lsta\u00f0alsins \u2013 hann er ekki opinbert gagn og \u00fev\u00ed \u00fearf ekki atbeina stj\u00f3rnvalda. \u00c1hugah\u00f3purinn g\u00e6ti t.d. veri\u00f0 skipa\u00f0ur f\u00f3lki fr\u00e1 \u00cdslenskri m\u00e1lnefnd; m\u00e1lr\u00e6ktarsvi\u00f0i \u00c1rnastofnunar; h\u00e1sk\u00f3lakennurum \u00ed \u00edslenskri m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i; Samt\u00f6kum m\u00f3\u00f0urm\u00e1lskennara; Menntam\u00e1lastofnun; R\u00edkis\u00fatvarpinu; Bla\u00f0amannaf\u00e9laginu; Rith\u00f6fundasambandinu; og fleiri \u00e1hugas\u00f6mum.<\/p>\n<p>Fyrsta verk h\u00f3psins yr\u00f0i a\u00f0 skilgreina verkefni\u00f0 \u2013 hva\u00f0 er m\u00e1lsta\u00f0all, \u00e1 hverju \u00e1 hann a\u00f0 byggjast, og hvernig viljum vi\u00f0 a\u00f0 hann ver\u00f0i nota\u00f0ur? S\u00ed\u00f0an \u00fearf a\u00f0 safna d\u00e6mum sem taka \u00fearf afst\u00f6\u00f0u til, svo sem atri\u00f0um sem nefnd eru \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em>, d\u00e6mum sem r\u00e6dd hafa veri\u00f0 \u00ed \u00fdmsum m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum og m\u00e1lfarsh\u00f3pum, og \u00fdmsum \u00f6\u00f0rum \u00fear sem \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feykir til a\u00f0 festa \u00e1kve\u00f0in vi\u00f0mi\u00f0 \u00ed sessi. \u00de\u00e1 \u00fearf a\u00f0 taka r\u00f6kstudda og frj\u00e1lslynda afst\u00f6\u00f0u til \u00e1litam\u00e1la, m.a. umdeildra og erfi\u00f0ra m\u00e1la eins og kynhlutleysis, tillits til \u00e1kve\u00f0inna \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsh\u00f3pa, sj\u00f3narmi\u00f0a og vi\u00f0horfa, o.fl., og ekki hika vi\u00f0 a\u00f0 leyfa tilbrig\u00f0i. A\u00f0 lokum \u00fearf a\u00f0 skrifa n\u00fdjan sta\u00f0al og birta hann.<\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 kynna endursko\u00f0a\u00f0an m\u00e1lsta\u00f0al vel og hvetja til \u00feess a\u00f0 honum s\u00e9 fylgt \u00ed sk\u00f3lum, fj\u00f6lmi\u00f0lum o.v. En \u00fea\u00f0 er ekki n\u00f3g \u2013 endursko\u00f0a\u00f0ur m\u00e1lsta\u00f0all krefst breytinga \u00e1 kennaramenntun, kennsluefni, kennslua\u00f0fer\u00f0um og pr\u00f3fum, sem og handb\u00f3kum og uppflettiritum, \u00e1 papp\u00edr og neti. En hann krefst ekki s\u00edst breytinga \u00e1 hugarfari \u2013 aukins umbur\u00f0arlyndis gagnvart tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li og skilnings \u00e1 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt eitt s\u00e9 r\u00e9tt \u00fearf anna\u00f0 ekki a\u00f0 vera rangt. M\u00e1lsta\u00f0allinn \u00fearf svo a\u00f0 vera \u00ed st\u00f6\u00f0ugri endursko\u00f0un. En sj\u00e1lfsagt er \u00feetta \u00f3raunh\u00e6ft. Kannski sitjum vi\u00f0 uppi me\u00f0 \u00fareltan m\u00e1lsta\u00f0al, s\u00edfellt fjarl\u00e6gari venjulegu m\u00e1li, langt fram eftir \u00f6ldinni. \u00dea\u00f0 sakar samt ekki a\u00f0 l\u00e1ta sig dreyma.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 \u00feau vi\u00f0mi\u00f0 sem enn eru notu\u00f0 um \u201er\u00e9tt\u201c m\u00e1l og \u201erangt\u201c eru \u00ed mj\u00f6g m\u00f6rgum tilvikum \u00farelt. \u00cd b\u00f3k minni Alls konar \u00edslenska fer \u00e9g yfir 50 m\u00e1lbrig\u00f0i sem eru e\u00f0a hafa veri\u00f0 talin \u201er\u00f6ng\u201c \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00feau hlj\u00f3ti a\u00f0 teljast \u201er\u00e9tt m\u00e1l\u201c samkv\u00e6mt vi\u00f0urkenndri skilgreiningu, \u201eR\u00e9tt \u00edslenskt m\u00e1l er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4525","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4525","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4525"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4525\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4542,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4525\/revisions\/4542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4525"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4525"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4525"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}