{"id":4575,"date":"2022-10-07T12:02:06","date_gmt":"2022-10-07T12:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4575"},"modified":"2022-10-07T12:02:06","modified_gmt":"2022-10-07T12:02:06","slug":"er-nafnhattarmerkid-a-utleid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/10\/07\/er-nafnhattarmerkid-a-utleid\/","title":{"rendered":"Er nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 \u00e1 \u00fatlei\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Sagnir sem standa \u00ed nafnh\u00e6tti hafa i\u00f0ulega \u00e1 undan s\u00e9r sm\u00e1or\u00f0i\u00f0 <em>a\u00f0<\/em> sem \u00fe\u00e1 nefnist <strong>nafnh\u00e1ttarmerki<\/strong>, \u00ed setningum eins og <em>\u00e9g \u00e6tla <strong>a\u00f0<\/strong> fara<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 er gaman <strong>a\u00f0<\/strong> lesa<\/em>. \u00cd g\u00e6r f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um \u00fea\u00f0 hvort nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 hverfa \u00far m\u00e1li ungs f\u00f3lks \u2013 fyrirspyrjandi haf\u00f0i m.a. heyrt \u201eMig langar rosalega fara til \u00fatlanda\u201c hj\u00e1 unglingi. \u00c9g hef ekki teki\u00f0 eftir \u00feessu sj\u00e1lfur en hef stundum s\u00e9\u00f0 svipa\u00f0ar athugasemdir \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum og v\u00ed\u00f0ar. \u00dear hafa veri\u00f0 tilf\u00e6r\u00f0ar setningar eins og \u201e<a href=\"https:\/\/issuu.com\/skrautas\/docs\/gv-2018-03?fbclid=IwAR316FGyerlkuj30DZ-PueaL1CaViADpTMietnEfb491W2gngBs0M8Upp3Q\">\u00c1 ekki vera tilraunastofa \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsspek\u00falanta<\/a>\u201c, \u201e<a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/sport\/efstadeild\/2017\/08\/08\/spilad_thar_sem_pollar_hirtu_ekki_boltann\/?fbclid=IwAR0v3p38BuQCACJPug_JrzYlxf5FxP6Cd_HPxyQR_P5uhI1v3xrj-6pedlQ\">\u00c9g \u00e6tla byrja \u00e1 a\u00f0 hr\u00f3sa b\u00e1\u00f0um li\u00f0um fyrir a\u00f0 reyna gera \u00feetta a\u00f0 f\u00f3tboltaleik<\/a>\u201c, \u201e<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.ruv.is%2Fkrakkaruv%2Fspila%2Fella-i-alogum%2F28420%2F8f1321%3Ffbclid%3DIwAR12RqFCbpUtL-ys9S9D_jZV-j0Zm5FVmIOGoX0S1kyxM_IhT_hk-8UjZV0&amp;h=AT31dOkejOMtoWiQ6IFOvcqpU1QB2O5NUAM0thW5V0xL6BvF230gmFZ34aYy6Ntrb3kVo0et30gNpt0QXM1zS80jhM8-npmIhyD81quH-Q1Br4rHnrzP8xM5v8qmMM4GQA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3_w6Zud3Gg1t7WY8sXeJ2PuiEyS080mTvUiM0nPGIBZRcKdXJbTZV8wUIkqEuRWTr7WJCuW9OifP0LwnO3bj4z6m0DV9AIaoad_NIYhSFKQCVnAxmsqro9UhH5zUQMwLB22Jyrtm1xsqX7ZRqqFIjGlhjM-G4Y\">\u00fearf vera alltaf hl\u00fd\u00f0in<\/a>\u201c, o.fl. \u00deessi d\u00e6mi \u00feurfa \u00fe\u00f3 ekki \u00f6ll a\u00f0 benda til undanhalds nafnh\u00e1ttarmerkisins.<\/p>\n<p>\u00cd e\u00f0lilegum frambur\u00f0i <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2019%2F10%2F13%2Fad-og-af%2F%3Ffbclid%3DIwAR1bOEEWaF4XcQQLKo-Qawmif9Pn62Rf1u-YY_hf2IiALncBPybilvuGXQY&amp;h=AT1RJAQ0IkVgc-Y1wNAxp4qSrDXN-ZU57FNvfWYP9WtQidMKln4YXiukOE4pKCz-h-5fa036YEiu74GOyjF4TeM3rWM8ez8nc_9aQmZRJhJ8VTGTd4qIj31Hq5C--QE7IQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3_w6Zud3Gg1t7WY8sXeJ2PuiEyS080mTvUiM0nPGIBZRcKdXJbTZV8wUIkqEuRWTr7WJCuW9OifP0LwnO3bj4z6m0DV9AIaoad_NIYhSFKQCVnAxmsqro9UhH5zUQMwLB22Jyrtm1xsqX7ZRqqFIjGlhjM-G4Y\">hverfur<\/a> <em>\u00f0<\/em> venjulega a\u00f0 mestu e\u00f0a \u00f6llu leyti \u00far <em>a\u00f0<\/em>, hvort sem or\u00f0i\u00f0 er nafnh\u00e1ttarmerki, samtenging e\u00f0a forsetning, og sama gildir um <em>f<\/em> (<em>v<\/em>) \u00ed forsetningunni <em>af<\/em>. B\u00e6\u00f0i or\u00f0in eru i\u00f0ulega borin fram <em>a<\/em>, sem er sk\u00fdringin \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed \u00fdmsum samb\u00f6ndum \u00fear sem hef\u00f0 er fyrir <em>a\u00f0<\/em> er n\u00fa oft nota\u00f0 <em>af<\/em>, og \u00f6fugt. \u00deetta heyrist sem s\u00e9 ekki \u00ed frambur\u00f0i en kemur fram \u00ed riti. Vi\u00f0 \u00feetta b\u00e6tist a\u00f0 \u00ed \u00edslensku eru tv\u00f6 \u00e1herslulaus s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 \u00far h\u00f3pnum <em>a<\/em>, <em>i<\/em>, <em>u <\/em>aldrei borin fram hvort \u00e1 eftir \u00f6\u00f0ru \u2013 \u00fear sem \u00feau \u00e6ttu a\u00f0 koma saman fellur \u00fea\u00f0 fyrra alltaf brottt. \u00de\u00f3tt skrifa\u00f0 s\u00e9 <em>\u00feau er<strong>u<\/strong> a\u00f0 lesa<\/em> og <em>\u00e9g \u00e6tl<strong>a<\/strong> a\u00f0 lesa <\/em>er bori\u00f0 fram <em>\u00feau era lesa<\/em> og <em>\u00e9g \u00e6tla lesa<\/em>. Nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 hverfur sem sagt alveg \u00ed frambur\u00f0i.<\/p>\n<p>Frambur\u00f0ur eins og <em>\u00feau era lesa<\/em> og <em>\u00e9g \u00e6tla lesa<\/em> bendir \u00fev\u00ed ekki s\u00e9rstaklega til \u00feess a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 s\u00e9 \u00e1 \u00fatlei\u00f0. \u00d6\u00f0ru m\u00e1li gegnir vitaskuld ef sl\u00edk d\u00e6mi sj\u00e1st \u00ed riti \u2013 sem \u00feau gera stundum. \u00dear g\u00e6ti samt veri\u00f0 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a ritun eftir frambur\u00f0i sem ekki \u00fearf heldur a\u00f0 s\u00fdna undanhald nafnh\u00e1ttarmerkisins. \u00dea\u00f0 sem sk\u00e6ri \u00far um \u00feetta v\u00e6ru d\u00e6mi \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 \u00e1 undan endar ekki \u00e1 <em>-a<\/em> heldur einhverju \u00f6\u00f0ru hlj\u00f3\u00f0i. Ef undanfarandi or\u00f0 endar t.d. \u00e1 <em>-i<\/em> \u00e6tti \u00fea\u00f0 a\u00f0 falla brott \u00e1 undan nafnh\u00e1ttarmerkinu \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 reglu sem \u00e1\u00f0ur er nefnd \u2013 <em>\u00e9g reyn<strong>i<\/strong> a\u00f0 lesa<\/em> ver\u00f0ur \u00fe\u00e1 <em>\u00e9g reyna lesa <\/em>\u00ed e\u00f0lilegum frambur\u00f0i. En ef nafnh\u00e1ttarmerkinu er alveg sleppt \u00e6tti <em>-i<\/em>-i\u00f0 a\u00f0 halda s\u00e9r og frambur\u00f0urinn a\u00f0 ver\u00f0a <em>\u00e9g reyni lesa<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd flestum \u00feeim d\u00e6mum sem \u00e9g hef s\u00e9\u00f0 v\u00edsa\u00f0 til um meint brottfall nafnh\u00e1ttarmerkis endar undanfarandi or\u00f0 \u00e1 <em>-a <\/em>og \u00fev\u00ed <strong>g\u00e6ti<\/strong> veri\u00f0 um frambur\u00f0arstafsetningu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En \u00feetta gildir \u00fe\u00f3 ekki \u00ed \u00f6llum tilvikum \u2013 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ast l\u00edka vera d\u00e6mi um a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 falli brott \u00e1 eftir \u00f6\u00f0rum hlj\u00f3\u00f0um. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri \u00fe\u00e1 m\u00e1lbreyting \u00ed uppsiglingu sem v\u00e6ntanlega \u00e6tti r\u00e6tur \u00ed m\u00e1lt\u00f6ku barna. Vegna \u00feess a\u00f0 svo algengt er a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 falli alveg brott \u00ed e\u00f0lilegum frambur\u00f0i \u00e1n \u00feess a\u00f0 skilja eftir sig nokkur spor m\u00e1 hugsa s\u00e9r a\u00f0 b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i \u00e1tti sig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 neitt <em>a\u00f0 <\/em>eigi a\u00f0 vera \u2013 og s\u00e9 \u00ed m\u00e1lkerfi foreldra \u00feeirra \u2013 \u00ed d\u00e6mum eins og <em>\u00e9g \u00e6tla fara<\/em>. \u00deessi skilningur s\u00e9 s\u00ed\u00f0an alh\u00e6f\u00f0ur \u00e1 anna\u00f0 umhverfi \u00fear sem <em>a\u00f0<\/em> hefur ekki falli\u00f0 brott.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 mj\u00f6g oft er nafnh\u00e1ttur sagna nota\u00f0ur \u00e1n \u00feess a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki fylgi. \u00c1 eftir s\u00f6gnum eins og <em>reyna a\u00f0 <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>),<em> eiga a\u00f0 <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>), <em>\u00feurfa a\u00f0 <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>),<em> \u00e6tla a\u00f0 <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>) o.fl. fer nafnh\u00e1ttur <strong>me\u00f0 <\/strong>nafnh\u00e1ttarmerki, en \u00e1 eftir <em>mega <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>),<em> munu <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>),<em> skulu <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>),<em> vilja <\/em>(<em>gera eitthva\u00f0<\/em>) o.fl. fer nafnh\u00e1ttur <strong>\u00e1n<\/strong> nafnh\u00e1ttarmerkis. En \u00feessi flokkun hefur <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/11\/14\/ad-a-undanhaldi\/?fbclid=IwAR0bQyISTcSfU_dwKlKGChDOpNTMj02eQWaW6fKL8YcJzD6XoO2kifMrrn4\">breyst<\/a>; fram yfir mi\u00f0ja 20. \u00f6ld g\u00e1tu sagnir eins og <em>hyggjast<\/em>, <em>reynast<\/em>, <em>vir\u00f0ast<\/em>, <em>s\u00fdnast<\/em> o.fl. teki\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r nafnh\u00e1ttars\u00f6gn <strong>me\u00f0<\/strong> nafnh\u00e1ttarmerki: \u201eSkipsh\u00f6fnin f\u00f3r \u00fe\u00e1 \u00ed b\u00e1tana og hug\u00f0ist <strong>a\u00f0 <\/strong>draga skipi\u00f0 \u00e1fram\u201c \u00ed <em>Nor\u00f0urlandi <\/em>1905; \u201e\u00deetta vir\u00f0ist <strong>a\u00f0<\/strong> vera reglulegur stjarfi\u201c \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1915; o.s.frv.<\/p>\n<p>B\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i heyra \u00fev\u00ed \u00f3tal mismunandi setningar \u00fear sem nafnh\u00e1ttarmerki fylgir ekki me\u00f0 nafnh\u00e6tti \u2013 b\u00e6\u00f0i setningar \u00fear sem nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 hefur aldrei veri\u00f0, eins og me\u00f0 \u00fdmsum s\u00f6gnum sem nefndar eru h\u00e9r a\u00f0 framan, og setningar \u00fear sem nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 hefur veri\u00f0 en hverfur \u00ed frambur\u00f0i. \u00dea\u00f0 er \u00feess vegna ekkert \u00f3hugsandi a\u00f0 \u00feau dragi (\u00f3me\u00f0vita\u00f0) \u00fe\u00e1 \u00e1lyktun a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 s\u00e9 \u00f3\u00fearft \u2013 komi s\u00e9r upp m\u00e1lkerfi \u00fear sem nafnh\u00e1ttur er nota\u00f0ur \u00e1n \u00feess a\u00f0 nafnh\u00e1ttarmerki fylgi. D\u00e6min sem nefnd eru h\u00e9r a\u00f0 framan s\u00fdna a\u00f0 notkun nafnh\u00e1ttarmerkisins breyttist \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld og \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 \u00e1 undanhaldi. Vel m\u00e1 vera a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um n\u00fa a\u00f0 ver\u00f0a vitni a\u00f0 framhaldi \u00feeirrar \u00fer\u00f3unar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sagnir sem standa \u00ed nafnh\u00e6tti hafa i\u00f0ulega \u00e1 undan s\u00e9r sm\u00e1or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 sem \u00fe\u00e1 nefnist nafnh\u00e1ttarmerki, \u00ed setningum eins og \u00e9g \u00e6tla a\u00f0 fara og \u00fea\u00f0 er gaman a\u00f0 lesa. \u00cd g\u00e6r f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um \u00fea\u00f0 hvort nafnh\u00e1ttarmerki\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 hverfa \u00far m\u00e1li ungs f\u00f3lks \u2013 fyrirspyrjandi haf\u00f0i m.a. heyrt \u201eMig langar rosalega fara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4575","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4575"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4576,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4575\/revisions\/4576"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}