{"id":4592,"date":"2020-10-21T08:00:36","date_gmt":"2020-10-21T08:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4592"},"modified":"2022-10-09T13:40:28","modified_gmt":"2022-10-09T13:40:28","slug":"malid-og-fullveldid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/21\/malid-og-fullveldid\/","title":{"rendered":"M\u00e1li\u00f0 og fullveldi\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Tungum\u00e1li\u00f0 skapar s\u00e9rstakan menningarheim sem b\u00e6\u00f0i b\u00e6gir fr\u00e1 \u00e1hrifum annarra menningar\u00adheima og torveldar a\u00f0gang okkar a\u00f0 \u00f6\u00f0rum menn\u00adingar\u00adheimum. En \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum hafa vissulega or\u00f0i\u00f0 g\u00edfurlegar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsbreytingar sem g\u00e6tu stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00fdra menningarlegt fullveldi landsins. \u00deau \u00e1hrif koma \u00ed gegnum \u00fe\u00e1 menningu og menningarheima sem f\u00f3lk kemst n\u00fa \u00ed n\u00e1nari snertingu vi\u00f0 en \u00e1\u00f0ur, en \u00e1hrifin \u00e1 tungum\u00e1li\u00f0 g\u00e6tu \u00fe\u00f3 reynst afdrifar\u00edk\u00adust.<\/p>\n<p>Land, \u00fej\u00f3\u00f0 og tunga hefur lengi veri\u00f0 \u00f3rj\u00fafanleg \u00ferenning \u00ed huga margra \u00cdslend\u00adinga. \u00dea\u00f0 er l\u00edtill vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00e9rstakt tungum\u00e1l var frumforsenda \u00feess a\u00f0 \u00cdslend\u00adingar litu \u00e1 sig sem s\u00e9rstaka \u00fej\u00f3\u00f0 og kr\u00f6f\u00f0ust sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is \u00e1 19. \u00f6ldinni. Spurn\u00adingin er hins vegar hvort \u00feetta hafi breyst e\u00f0a s\u00e9 a\u00f0 breytast. Er tungum\u00e1li\u00f0 or\u00f0i\u00f0 veigaminni \u00fe\u00e1ttur en \u00e1\u00f0ur \u00ed sj\u00e1lfsmynd \u00cdslendinga? Gu\u00f0mundur H\u00e1lf\u00addanarson pr\u00f3fessor hefur t.d. haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u201en\u00e1tt\u00faran s\u00e9 a\u00f0 taka vi\u00f0 af tungum\u00e1linu og menningunni sem helsta vi\u00f0mi\u00f0 \u00edslenskrar \u00fej\u00f3\u00f0ernisstefnu \u2013 e\u00f0a mikilv\u00e6gasta t\u00e1kn \u00feess sem gerir okkur a\u00f0 \u00cdslendingum og greinir okkur fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum \u00fej\u00f3\u00f0um\u201c.<\/p>\n<p>Um \u00feetta er vissulega \u00e1greiningur, en hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur vir\u00f0ist unga kynsl\u00f3\u00f0in ekki l\u00edta \u00e1 tungum\u00e1li\u00f0 sem jafnmikilv\u00e6gan \u00fe\u00e1tt \u00ed sj\u00e1lfsmynd sinni og \u00feau sem eldri eru. Skilgreiningin \u00e1 menningarlegu fullveldi er vissulega ekki \u00e1 hreinu og \u00fev\u00ed er erfitt a\u00f0 segja hven\u00e6r og hvernig \u00fea\u00f0 g\u00e6ti glatast. \u00de\u00f3tt svo f\u00e6ri a\u00f0 \u00cdslendingar leg\u00f0u \u00edslensku af, e\u00f0a h\u00fan yr\u00f0i ekki noth\u00e6f nema \u00e1 afm\u00f6rku\u00f0um svi\u00f0um, \u00fearf \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 lei\u00f0a sj\u00e1lfkrafa til \u00feess a\u00f0 menn\u00adingarlegt fullveldi glatist. \u00c9g geri t.d. r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00cdrar telji sig menningarlega fullvalda \u00fej\u00f3\u00f0 \u00fe\u00f3tt flestir \u00feeirra noti ensku \u00ed \u00f6llu daglegu l\u00edfi.<\/p>\n<p>Vitanlega felst menningarlegt fullveldi ekki \u00ed ein\u00adangrunarstefnu og \u00fea\u00f0 er \u00fat af fyrir sig ekki sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 dr\u00e6gi \u00far menningar\u00adstarfsemi og n\u00fdsk\u00f6pun \u00e1 svi\u00f0i menningar \u00fe\u00f3tt h\u00e9r v\u00e6ri t\u00f6lu\u00f0 enska \u00ed sta\u00f0 \u00edslensku. \u00deannig segir Kristj\u00e1n \u00c1rnason pr\u00f3fessor, \u00ed andsvari vi\u00f0 hugmyndum Gu\u00f0mundar H\u00e1lfdanar\u00adsonar sem nefndar voru h\u00e9r \u00e1\u00f0ur: \u201e\u00cdslensk menning hefur nota\u00f0 \u00edslensku en \u00fea\u00f0 v\u00e6ri vel hugsanlegt \u2013 \u00fe\u00f3 \u00e9g s\u00e9 ekki a\u00f0 m\u00e6la me\u00f0 \u00fev\u00ed \u2013 a\u00f0 \u00edslensk menning nota\u00f0i anna\u00f0 tungum\u00e1l en menningin yr\u00f0i \u00fe\u00e1 a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u eitthva\u00f0 \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en s\u00fa sem vi\u00f0 h\u00f6fum haft.\u201c<\/p>\n<p>En \u00edslensk menning \u00e1 ensku yr\u00f0i s\u00ed\u00f0ur a\u00f0greind fr\u00e1 menningu annarra \u00fej\u00f3\u00f0a, og vegna \u00feess hve samf\u00e9lagi\u00f0 er f\u00e1mennt eru l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 yr\u00f0i a\u00f0allega \u00feiggjandi \u00e1 svi\u00f0i menningar, ef \u00feeirri v\u00f6rn sem tungum\u00e1li\u00f0 veitir yr\u00f0i kippt brott. \u00dea\u00f0 er nefnilega hreint ekki sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 350 \u00fe\u00fasund manna \u00fej\u00f3\u00f0 eigi s\u00e9r sj\u00e1lfst\u00e6tt tungum\u00e1l sem s\u00e9 nota\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfsins, og \u00fdmislegt bendir til \u00feess a\u00f0 \u00fdmsar samf\u00e9lags- og t\u00e6kni\u00adbreytingar s\u00ed\u00f0ustu 5-10 \u00e1ra valdi \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslenskan g\u00e6ti \u00e1tt undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum og \u00e1ratugum.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00fearf a\u00f0 breg\u00f0ast, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingu og t\u00e6kniframfarir er \u00edslenskan enn \u00f3endanlega mikilv\u00e6g fyrir \u00edslenskt samf\u00e9lag, og fyrir einstaklingana sem eiga hana a\u00f0 m\u00f3\u00f0ur\u00adm\u00e1li. Fyrir \u00fev\u00ed eru fleiri \u00e1st\u00e6\u00f0ur en vi\u00f0 \u00e1ttum okkur kannski \u00e1 \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tungum\u00e1li\u00f0 skapar s\u00e9rstakan menningarheim sem b\u00e6\u00f0i b\u00e6gir fr\u00e1 \u00e1hrifum annarra menningar\u00adheima og torveldar a\u00f0gang okkar a\u00f0 \u00f6\u00f0rum menn\u00adingar\u00adheimum. En \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum hafa vissulega or\u00f0i\u00f0 g\u00edfurlegar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsbreytingar sem g\u00e6tu stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00fdra menningarlegt fullveldi landsins. \u00deau \u00e1hrif koma \u00ed gegnum \u00fe\u00e1 menningu og menningarheima sem f\u00f3lk kemst n\u00fa \u00ed n\u00e1nari snertingu vi\u00f0 en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4592","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4592"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4592\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4593,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4592\/revisions\/4593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}