{"id":4594,"date":"2020-10-20T08:00:16","date_gmt":"2020-10-20T08:00:16","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4594"},"modified":"2022-10-09T13:42:43","modified_gmt":"2022-10-09T13:42:43","slug":"menningarlegt-fullveldi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/20\/menningarlegt-fullveldi\/","title":{"rendered":"Menningarlegt fullveldi"},"content":{"rendered":"<p>\u00deegar \u00cdsland f\u00e9kk full\u00adveldi 1918 m\u00e1 segja a\u00f0 hlutverki \u00edslensk\u00adunnar \u00ed sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is\u00adbar\u00e1ttunni hafi loki\u00f0 \u2013 og \u00fe\u00f3. \u00dea\u00f0 er nefnilega til annars konar fullveldi en \u00fea\u00f0 stj\u00f3rnarfarslega fullveldi sem vi\u00f0 \u00f6\u00f0lu\u00f0umst fyrir einni \u00f6ld. \u00dea\u00f0 er <em>menningarlegt fullveldi<\/em>, sem vir\u00f0ist fyrst nefnt \u00e1 prenti \u00ed grein sem birtist \u00ed fr\u00e9ttabla\u00f0inu <em>Skildi <\/em>\u00ed Vest\u00admannaeyjum \u00e1 fimm \u00e1ra afm\u00e6li fullveldisins, 1. desember 1923, en \u00fear segir: \u201eM\u00f6rg \u00fej\u00f3\u00f0 hefir or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 f\u00f3rna bl\u00f3\u00f0i sinna bestu sona til \u00feess a\u00f0 \u00f6\u00f0last stj\u00f3rnarfarslegt fullveldi. Svo mikils vir\u00f0i hefir \u00fea\u00f0 veri\u00f0 \u00feeim. \u00de\u00f3 er andlegt menningarlegt fullveldi engu minna vir\u00f0i.\u201c<\/p>\n<p>\u00c1 fyrri hluta sj\u00f6unda \u00e1ratugar s\u00ed\u00f0ustu aldar var oft tala\u00f0 um menningarlegt fullveldi, ekki s\u00edst \u00ed tengslum vi\u00f0 Kanasj\u00f3nvarpi\u00f0 svokalla\u00f0a. \u00dev\u00ed var haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00fat\u00adsendingar \u00feess \u00fat fyrir herst\u00f6\u00f0ina v\u00e6ru brot \u00e1 \u00edslenskri menningarhelgi og \u00f3gnu\u00f0u menningarlegu fullveldi \u00cdslands. En <em>menningarlegt fullveldi<\/em> er vandme\u00f0fari\u00f0 hugtak vegna \u00feess a\u00f0 skilgreining \u00feess er ekki sk\u00fdr \u2013 enn \u00f3sk\u00fdrari en skilgreining stj\u00f3rnarfarslegs fullveldis. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 lj\u00f3st a\u00f0 flestir sem nota hugtaki\u00f0 telja <strong>tungum\u00e1li\u00f0<\/strong> eitt \u00fea\u00f0 helsta sem \u00fear \u00feurfi a\u00f0 huga a\u00f0.<\/p>\n<p>\u00cd b\u00e6klingnum <em>\u00cdslenzk menningarhelgi<\/em> sem \u00de\u00f3rhallur Vilmundarson pr\u00f3fessor samdi 1964 leggur hann \u00e1herslu \u00e1 nau\u00f0syn \u00feess \u201ea\u00f0 standa tr\u00faan v\u00f6r\u00f0 um tungu okkar og \u00f6nnur arftekin \u00fej\u00f3\u00f0arver\u00f0m\u00e6ti, sem greina okkur fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum \u00fej\u00f3\u00f0um og ein veita okkur sj\u00e1lfst\u00e6tt, j\u00e1kv\u00e6tt gildi \u00ed samf\u00e9lagi \u00fej\u00f3\u00f0anna\u201c og g\u00e6ta \u00feannig \u00edslenskrar <em>menningarhelgi<\/em>. \u201e[\u2026] \u00edslenzk tunga og \u00fej\u00f3\u00f0leg menningarver\u00f0m\u00e6ti eru einangrunarfyrirb\u00e6ri \u00ed \u00feeim skiln\u00adingi, a\u00f0 \u00feau v\u00e6ru ekki til, ef \u00fej\u00f3\u00f0in hef\u00f0i ekki fengi\u00f0 a\u00f0 lifa l\u00edfi s\u00ednu \u00ed \u00feessu landi \u00e1n \u00feess a\u00f0 ver\u00f0a fyrir of str\u00ed\u00f0um erlendum \u00e1hrifum\u201c, segir \u00de\u00f3rhallur.<\/p>\n<p>\u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum hefur umr\u00e6\u00f0an um menningarlegt fullveldi risi\u00f0 aftur og n\u00fa \u00ed tengslum vi\u00f0 stj\u00f3rnarfarslegt fullveldi, ekki s\u00edst umr\u00e6\u00f0una um hugsanlega a\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 Evr\u00f3pusam\u00adband\u00adinu. L\u00edtill vafi er \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0ild a\u00f0 ESB hef\u00f0i \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r nokkurt framsal fullveldis, en spurn\u00adingin er hvort og \u00fe\u00e1 a\u00f0 hva\u00f0a marki sl\u00edk full\u00adveldis\u00adsker\u00f0ing hef\u00f0i \u00e1hrif \u00e1 \u00edslenska tungu og st\u00f6\u00f0u hennar \u2013 b\u00e6\u00f0i r\u00e9ttar\u00adst\u00f6\u00f0u og st\u00f6\u00f0u \u00ed samf\u00e9laginu og gagnvart \u00f6\u00f0rum tungum. Fr\u00e1 stofnun \u00e1ri\u00f0 1957 hefur Evr\u00f3pusambandi\u00f0 lagt \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F6498663%3Ffbclid%3DIwAR0a6fbQH3EFFFOhA1Bo6MtgtDCFil5NzCENFwcHKnx8AQx3tA9j3SgIQtA%23page%2Fn48%2Fmode%2F2up&amp;h=AT2lfkf37b8T4zRbCAhb-Z4S7vEQjj8b8WXRRItfYzG-UjKG4bzLk66_Gl7OvgYd8GJTdkkPKbyF0cbqDeXJnPIxpTVQoH5svx0lGLcYom-WN0CrGK97EBVP0j6w5EiISw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1C-VB9JARTExk265xLaQcY5r7epwS2A5d0fJH-fxg0KsSEBzFoZj9qYYjek7jG4ivir0UflKO77PHoYtXO0oxLh5UIYc075KbbAth7y6bWWVafXvH-K2lvfWHiHwA9JFSNpVb4XGtZ-SH6AmjbmMdugx0eC9un\">vir\u00f0a \u00fej\u00f3\u00f0tungur sam\u00adbands\u00adr\u00edkj\u00adanna<\/a>.<\/p>\n<p>\u00deegar n\u00fd r\u00edki hafa veri\u00f0 tekin inn \u00ed sambandi\u00f0 hafa opinber m\u00e1l \u00feeirra jafnframt or\u00f0i\u00f0 opin\u00adber m\u00e1l sambandsins. \u00de\u00f3tt \u00cdslendingar t\u00e6kju \u00e1 sig einhverja sker\u00f0ingu \u00e1 stj\u00f3rnarfarslegu fullveldi vi\u00f0 inng\u00f6ngu \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0 yr\u00f0i \u00fea\u00f0 s\u00edst til \u00feess a\u00f0 veikja st\u00f6\u00f0u \u00edslenskunnar \u2013 \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti m\u00e1 f\u00e6ra a\u00f0 \u00fev\u00ed r\u00f6k a\u00f0 sta\u00f0a tungunnar myndi styrkjast vi\u00f0 a\u00f0ild. Sl\u00edkt hefur t.d. gerst me\u00f0 \u00edrsku, sem f\u00e9kk st\u00f6\u00f0u opinbers tungum\u00e1ls innan ESB \u00e1ri\u00f0 2007. Ekki eru miklar l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 \u00cdsland afsali s\u00e9r stj\u00f3rnarfarslegu fullveldi \u00ed hendur Evr\u00f3pusambandsins \u00e1 n\u00e6stunni, en framt\u00ed\u00f0 menningarlegs fullveldis landsins er meira vafam\u00e1l. \u00dear er tungum\u00e1li\u00f0 lykilatri\u00f0i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deegar \u00cdsland f\u00e9kk full\u00adveldi 1918 m\u00e1 segja a\u00f0 hlutverki \u00edslensk\u00adunnar \u00ed sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is\u00adbar\u00e1ttunni hafi loki\u00f0 \u2013 og \u00fe\u00f3. \u00dea\u00f0 er nefnilega til annars konar fullveldi en \u00fea\u00f0 stj\u00f3rnarfarslega fullveldi sem vi\u00f0 \u00f6\u00f0lu\u00f0umst fyrir einni \u00f6ld. \u00dea\u00f0 er menningarlegt fullveldi, sem vir\u00f0ist fyrst nefnt \u00e1 prenti \u00ed grein sem birtist \u00ed fr\u00e9ttabla\u00f0inu Skildi \u00ed Vest\u00admannaeyjum \u00e1 fimm [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4594","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4594"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4595,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4594\/revisions\/4595"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}