{"id":4625,"date":"2022-10-21T08:00:19","date_gmt":"2022-10-21T08:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4625"},"modified":"2022-10-20T14:26:55","modified_gmt":"2022-10-20T14:26:55","slug":"tviraett-ord-i-stjornarskra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/10\/21\/tviraett-ord-i-stjornarskra\/","title":{"rendered":"Tv\u00edr\u00e6tt or\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g hef undanfari\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a d\u00e1l\u00edti\u00f0 merkingu or\u00f0sins <em>ma\u00f0ur<\/em> og rekist \u00e1 \u00fdmislegt forvitnilegt. Af tilviljun f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 athuga hvernig or\u00f0i\u00f0 er nota\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/media\/forsaetisraduneyti-media\/media\/stjornarskra\/1874_stjornarskra.pdf?fbclid=IwAR1iOLNERQmeJzO6sfR4wp0_1wtaYTvE_H1jZPhjkNUUw1FqnEy-Xgj9bFk\">upphaflegri ger\u00f0<\/a> stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar, \u00feeirri sem Kristj\u00e1n n\u00edundi f\u00e6r\u00f0i okkur 1874 \u00feegar hann kom \u201eme\u00f0 frelsisskr\u00e1 \u00ed f\u00f6\u00f0urhendi\u201c eins og Matth\u00edas Jochumsson orti. \u00dear telst m\u00e9r til a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>ma\u00f0ur<\/em>, \u00ed \u00fdmsum beygingarmyndum, s\u00e9 nota\u00f0 samtals \u00ferett\u00e1n sinnum. \u00dea\u00f0 er hins vegar athyglisvert a\u00f0 \u00ed engu \u00feessara d\u00e6ma er nota\u00f0 samsvarandi nafnor\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fdanmarkshistorien.dk%2Fvis%2Fmateriale%2Fforfatningslov-for-islands-saerlige-anliggender-5-januar-1874%3Ffbclid%3DIwAR3ZRPhCWWyldOW_Rx9vO2WG-1nqDfbunPHHt3Lrr4wlneyyv_2iGZJY7SM&amp;h=AT2OZFORgu-8MYSfBkyaWzbXPSrIqkLNsTf-zlrVdq9jG48xsc4dqEznjtxJ2FU7iv1zvCbII8jpCef-J0bsK1ne6hBbzm7vnyHeIyH_3rOREHX7rRnHu_wb8ym5bWrZug&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3quSGE3U_2lkxzxH1oLWJh2UrtfQN1xXaaYfma-_XU2A7k1FAULcyCbY4_GXeq0gz0g80R5RY2zWsryczRw0yC61n9x6PpVEjEmAQ7MpVlQ3Zge83qQ2lytA-8GMJdxDaOPz9ziGx46uSyHcrfEYZ68yuOOyU4\">d\u00f6nskum frumtexta<\/a> stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar.<\/p>\n<p>\u00dear er oft \u00f3\u00e1kve\u00f0i\u00f0 fornafn e\u00f0a \u00e1bendingarfornafn \u00ed sta\u00f0inn, eins og \u00ed 48. grein, \u201eEngan <strong>mann <\/strong>m\u00e1 setja \u00ed g\u00e6zluvar\u00f0hald\u201c sem er \u00e1 d\u00f6nsku \u201e<strong>Ingen<\/strong> kan underkastes Varet\u00e6gtsf\u00e6ngsel\u201c, \u00ed 34. grein, \u201eStj\u00f3rnin getur einnig veitt \u00f6\u00f0rum <strong>manni<\/strong> umbo\u00f0\u201c, \u00e1 d\u00f6nsku \u201ekan ogsaa en <strong>Anden<\/strong> af Regjeringen bemyndiges\u201c, \u00ed 54. grein, \u201eHver <strong>ma\u00f0ur<\/strong> \u00e1 rjett \u00e1 a\u00f0 l\u00e1ta \u00ed lj\u00f3si hugsanir s\u00ednar \u00e1 prenti\u201c, \u00e1 d\u00f6nsku \u201e<strong>Enhver<\/strong> er berettiget til ved Trykken at offentliggj\u00f8re sine Tanker\u201c, \u00ed 18. grein \u201eKj\u00f3sa m\u00e1 samt \u00feann <strong>mann<\/strong>, \u00e1 d\u00f6nsku \u201eDog kan <strong>den <\/strong>v\u00e6lges\u201c, o.s.frv.<\/p>\n<p>Stundum er anna\u00f0 nafnor\u00f0 nota\u00f0 \u00ed danska textanum, eins og \u00ed 55. og 56. grein, \u201eRjett eiga <strong>menn<\/strong> \u00e1\u201c, \u00e1 d\u00f6nsku \u201e<strong>Borgerne<\/strong> have Ret til\u201c. Stundum er setningager\u00f0in \u00f6nnur \u00feannig a\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>kemur ekki \u00ed sta\u00f0 neins eins or\u00f0 \u00ed danska textanum, t.d. \u00ed 4. grein, \u201enema hann hafi hin almennu rjettindi innborinna <strong>manna<\/strong>\u201c, \u00e1 d\u00f6nsku \u201emedmindre han har den almindelige Indf\u00f8dsret\u201c, 5. grein, \u201eKonungur n\u00e1\u00f0ar <strong>menn<\/strong> og veitir almenna uppgj\u00f6f \u00e1 s\u00f6kum\u201c, \u00e1 d\u00f6nsku \u201eKongen benaader og giver Amnesti\u201c, o.fl.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum \u00feessum d\u00e6mum liggur beint vi\u00f0 a\u00f0 \u00e1lykta a\u00f0 <em>ma\u00f0ur <\/em>hafi almenna merkingu, v\u00edsi b\u00e6\u00f0i til karla og kvenna, eins og or\u00f0i\u00f0 gerir venjulega \u00ed \u00edslensku lagam\u00e1li. \u00deess vegna kemur \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 skuli nota\u00f0 \u00ed 57. grein, \u201eSjerhver vopnf\u00e6r <strong>ma\u00f0ur <\/strong>er skyldur a\u00f0 taka sj\u00e1lfur \u00fe\u00e1tt \u00ed v\u00f6rn landsins\u201c \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed danska textanum stendur \u201eEnhver vaabenf\u00f8r <strong>Mand<\/strong>\u201c. M\u00e1li\u00f0 er nefnilega a\u00f0 <em>mand<\/em> \u00e1 d\u00f6nsku merkir 'karlma\u00f0ur' enda ekki gert r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed \u00e1 \u00feessum t\u00edma a\u00f0 konur gripu til vopna. \u00dearna hefur \u00fev\u00ed \u00fe\u00fd\u00f0endum textans or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00ed messunni.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 ver\u00f0ur \u00fev\u00ed ekki betur s\u00e9\u00f0 en or\u00f0i\u00f0 <em>ma\u00f0ur<\/em> s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed tveimur mismunandi merkingum \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1nni 1874 \u2013 oftast v\u00edsi \u00fea\u00f0 til b\u00e6\u00f0i karla og kvenna, en \u00ed 54. grein einungis til karla. Af \u00feessum tv\u00edskinnungi hef\u00f0u \u00f6rugglega geta\u00f0 sprotti\u00f0 \u00e1hugaver\u00f0 d\u00f3msm\u00e1l. Hef\u00f0i t.d. veri\u00f0 h\u00e6gt a\u00f0 meina konum um ritfrelsi \u00e1 \u00feeim forsendum a\u00f0 54. greinin, \u201eHver ma\u00f0ur \u00e1 rjett \u00e1 a\u00f0 l\u00e1ta \u00ed lj\u00f3si hugsanir s\u00ednar \u00e1 prenti\u201c, \u00e6tti bara vi\u00f0 karla? E\u00f0a kalla konur \u00ed herna\u00f0 \u00e1 \u00f3fri\u00f0art\u00edmum \u00e1 \u00feeirri forsendu a\u00f0 or\u00f0alag 57. greinar, \u201eSjerhver vopnf\u00e6r ma\u00f0ur\u201c, v\u00edsa\u00f0i l\u00edka til \u00feeirra?<\/p>\n<p>\u00c9g veit ekki til a\u00f0 til sl\u00edks hafi komi\u00f0, en l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingar kunna kannski einhver d\u00e6mi. Svo m\u00e1 vel vera a\u00f0 \u00ed sl\u00edkum tilvikum hef\u00f0i veri\u00f0 v\u00edsa\u00f0 til danska frumtextans og bent \u00e1 a\u00f0 auglj\u00f3slega v\u00e6ri um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a ranga \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00ed \u00edslenska textanum. Umr\u00e6dd grein f\u00e9ll brott \u00far stj\u00f3rnarskr\u00e1nni 1944 \u00feannig a\u00f0 \u00e1 t\u00falkun hennar reynir ekki h\u00e9r eftir. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur s\u00fdnir \u00feetta d\u00e6mi vel a\u00f0 notkun or\u00f0sins <em>ma\u00f0ur<\/em> er \u00fdmsum vandkv\u00e6\u00f0um h\u00e1\u00f0 og \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem stundum er haldi\u00f0 fram er \u00fea\u00f0 ekki endilega heppilegt \u00ed lagatexta sem \u00fearf a\u00f0 vera sk\u00fdr og \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0ur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g hef undanfari\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 sko\u00f0a d\u00e1l\u00edti\u00f0 merkingu or\u00f0sins ma\u00f0ur og rekist \u00e1 \u00fdmislegt forvitnilegt. Af tilviljun f\u00f3r \u00e9g a\u00f0 athuga hvernig or\u00f0i\u00f0 er nota\u00f0 \u00ed upphaflegri ger\u00f0 stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar, \u00feeirri sem Kristj\u00e1n n\u00edundi f\u00e6r\u00f0i okkur 1874 \u00feegar hann kom \u201eme\u00f0 frelsisskr\u00e1 \u00ed f\u00f6\u00f0urhendi\u201c eins og Matth\u00edas Jochumsson orti. \u00dear telst m\u00e9r til a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 ma\u00f0ur, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4625","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4625"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4625\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4626,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4625\/revisions\/4626"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}