{"id":4632,"date":"2022-10-24T12:55:57","date_gmt":"2022-10-24T12:55:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4632"},"modified":"2022-10-24T16:33:04","modified_gmt":"2022-10-24T16:33:04","slug":"enskaettad-ordalag-er-visbending","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/10\/24\/enskaettad-ordalag-er-visbending\/","title":{"rendered":"Ensk\u00e6tta\u00f0 or\u00f0alag er v\u00edsbending"},"content":{"rendered":"<p>Um helgina s\u00e1 \u00e9g sambandi\u00f0 <em>brj\u00f3ta met<\/em> nota\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vefmi\u00f0li. \u00c9g \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 fara a\u00f0 skrifa h\u00f6fundi fr\u00e9ttarinnar og benda \u00e1 a\u00f0 hef\u00f0bundi\u00f0 \u00edslenskt or\u00f0alag v\u00e6ri a\u00f0 <em>sl\u00e1 met<\/em>, en \u00feegar \u00e9g sko\u00f0a\u00f0i fr\u00e9ttina aftur var b\u00fai\u00f0 a\u00f0 breyta \u00feessu \u00feannig a\u00f0 \u00e9g slapp vi\u00f0 br\u00e9faskriftir. \u00deetta var \u00ed erlendri fr\u00e9tt og nokku\u00f0 auglj\u00f3st a\u00f0 \u00fearna hefur enskt or\u00f0alag haft \u00e1hrif \u00e1 h\u00f6fundinn \u2013 \u00ed ensku er tala\u00f0 um <em>break a record<\/em>. \u00cdslenska or\u00f0alagi\u00f0 er reyndar komi\u00f0 \u00far d\u00f6nsku, <em>sl\u00e5 <\/em>(<em>en<\/em>)<em> rekord<\/em>, og \u00ed elstu d\u00e6mum um \u00fea\u00f0 fr\u00e1 fj\u00f3r\u00f0a \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar er \u00fea\u00f0 stundum haft innan g\u00e6salappa sem bendir til \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi ekki \u00fe\u00f3tt alveg fullgild \u00edslenska \u00ed byrjun, en n\u00fa hefur \u00fea\u00f0 fyrir l\u00f6ngu unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0. En \u00feetta gaf m\u00e9r tilefni til a\u00f0 sko\u00f0a fleiri svipu\u00f0 d\u00e6mi.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 d\u00e6mi um s\u00f6gnina <em>brj\u00f3ta<\/em> er \u00feegar tala\u00f0 er um <em>broti\u00f0 hjarta<\/em> \u2013 <em>broken heart<\/em> \u00e1 ensku. Elstu d\u00e6mi um \u00feetta eru r\u00famlega 100 \u00e1ra g\u00f6mul, \u00f6ll \u00far vestur\u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um sem bendir eindregi\u00f0 til ensks uppruna. \u00cd \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um fer \u00feetta ekki a\u00f0 sj\u00e1st a\u00f0 r\u00e1\u00f0i fyrr en \u00e1 str\u00ed\u00f0s\u00e1runum og \u00fe\u00f3 s\u00e9rstaklega eftir 1980, og eykst verulega eftir aldam\u00f3tin. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er mun eldri hef\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um <em>brosti\u00f0 hjarta<\/em>. Svipa\u00f0 m\u00e1 segja um a\u00f0 <em>brj\u00f3ta lofor\u00f0<\/em> sem \u00e1 ensku er <em>break a promise<\/em>. \u00deetta er l\u00edka gamalt, elstu d\u00e6mi yfir 100 \u00e1ra, og flest elstu d\u00e6min einnig \u00far vestur\u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um. En or\u00f0alagi\u00f0 hefur t\u00ed\u00f0kast s\u00ed\u00f0an snemma \u00e1 20. \u00f6ld \u00fe\u00f3tt d\u00e6min hafi alltaf veri\u00f0 margfalt f\u00e6rri en um <em>sv\u00edkja lofor\u00f0 <\/em>sem er hi\u00f0 venjulega or\u00f0alag.<\/p>\n<p>Svipu\u00f0 d\u00e6mi eru fj\u00f6lm\u00f6rg. Vi\u00f0 t\u00f6kum oft ekki eftir \u00feeim vegna \u00feess a\u00f0 or\u00f0in sem eru notu\u00f0 eru \u00edslensk \u2013 \u00fea\u00f0 sem er enskrar \u00e6ttar er samhengi\u00f0 sem or\u00f0in eru sett \u00ed. Vi\u00f0 \u00feessu m\u00e1 einkum b\u00faast hj\u00e1 f\u00f3lki sem er miki\u00f0 \u00ed ensku m\u00e1lumhverfi og \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingum \u00far ensku, ekki s\u00edst \u00feeim sem eru unnar \u00ed fl\u00fdti eins og \u00fe\u00fd\u00f0ingar \u00e1 fr\u00e9ttum eru oft. Me\u00f0al d\u00e6ma af \u00feessu tagi sem \u00e9g hef skrifa\u00f0 um er a\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2019%2F08%2F30%2Flaera-fra%2F%3Ffbclid%3DIwAR3gK-I18WhFV1DqFipeGox7bo5vZPU6orbQ3OLyhgHsGolBmKjFxpRjBwM&amp;h=AT2nVKBHJPZTw-XbiDeQwWi0RZehWTqHSqAojHOptHOTkgNDQCNfPOqppF3rkmUNFGT-wNx6oCKwQcds5VeK0eKfQvc6QjqQJYGZ7RkYX_ZoApMIRXzTD4hP_qVDBd22BQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0CABay9dD26AJsJjssrQFGr46T4hM5iMKD40FMDS3GMut6XjRsbheLPZC1xCr3axx6o9-TrFHZMiXqb1dmdhB7i1FHG4AN8DC-WwXM24YkWLS2ZQU5u0h3kVpdbzwtPjckFNRJydgg9zSKXb0qbuAtG3m3Sl8l\"><em>l\u00e6ra<\/em> <em>fr\u00e1<\/em><\/a> \u00fear sem enska hefur <em>learn from<\/em>, \u00ed sta\u00f0 <em>l\u00e6ra af<\/em> eins og venja er; segja a\u00f0 einhver s\u00e9 <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1395992847329077\/posts\/2304886019773084\/?__cft__%5b0%5d=AZXMOSttdisP0kfzIkmp4MyDB9NV4u_jW0QpC-xR25ZYonwXXZbheEgzM06MmskBb4hfo6KupJ-XjLjm6j4aQ849_J7EkwDFjGoEIGAFSPMjsK046OYNGQMTDa4Pw93kMQ-x2nEsYSwqjC5f1nSNB5IC&amp;__tn__=-UK-R\"><strong><em>\u00ed<\/em><\/strong> <strong><em>t\u00e1rum<\/em><\/strong><\/a> \u00ed sta\u00f0 <em>t\u00e1rfellandi<\/em> e\u00f0a <em>t\u00e1rvotur<\/em> \u00fear sem enska hefur <em>in tears<\/em>; a\u00f0 nota t\u00edma\u00e1kvar\u00f0anir <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2020%2F12%2F04%2Fakvaedisord-med-timaakvordunum%2F%3Ffbclid%3DIwAR1zpQITvnBo2ToYRG2tEbxsRkhyerfMAm_2X5uT9QcG9tmw23IFcURMZLk&amp;h=AT0hhlLGK61upob5Ro8aSwMgdHTi0JeWTC9g1vTiy24hGN3yoSXXZnj4zK3zwhR3J8F0aAO8n8ckzdL1j53D-8vrKIps5NgaVbAVBaxMaSV0ROMleha2ui9HwVqdT471rQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0CABay9dD26AJsJjssrQFGr46T4hM5iMKD40FMDS3GMut6XjRsbheLPZC1xCr3axx6o9-TrFHZMiXqb1dmdhB7i1FHG4AN8DC-WwXM24YkWLS2ZQU5u0h3kVpdbzwtPjckFNRJydgg9zSKXb0qbuAtG3m3Sl8l\">\u00e1n \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0a<\/a> og segja <em>\u00ed daga<\/em> og <em>\u00ed vikur <\/em>\u00fear sem enska hefur <em>for days<\/em>\/<em>weeks<\/em> en \u00edslenska hefur haft <em>\u00ed nokkra daga<\/em>, <em>vikum saman<\/em> e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt.<\/p>\n<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fmolicodilaco.hi.is%2F%3Ffbclid%3DIwAR2GaBlrNyAya6KiASBdXNQugDqxzSTCfLFrc0nGefZ-_U5BAv9OTR5s6MA&amp;h=AT0nubYByvLt3cloo3g0h6T5uyUMPONxkqj553C1pIMemjUBTKs_qQ5Ka6sj8hQ2BKuuM0y00Do3SFYkYEK6qEUraTJLlP-Vfl1xEfJl7wTnkAgbdCkFaBEwbNRIa6jbGg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0CABay9dD26AJsJjssrQFGr46T4hM5iMKD40FMDS3GMut6XjRsbheLPZC1xCr3axx6o9-TrFHZMiXqb1dmdhB7i1FHG4AN8DC-WwXM24YkWLS2ZQU5u0h3kVpdbzwtPjckFNRJydgg9zSKXb0qbuAtG3m3Sl8l\">ranns\u00f3knarverkefni<\/a> okkar Sigr\u00ed\u00f0ar Sigurj\u00f3nsd\u00f3ttur fyrir nokkrum \u00e1rum b\u00e1\u00f0um vi\u00f0 \u00fe\u00e1tttakendur a\u00f0 meta nokkur d\u00e6mi af \u00feessu tagi. Eitt \u00feeirra var <em>Hann <strong>ba\u00f0st afs\u00f6kunar fyrir <\/strong>l\u00e9leg myndg\u00e6\u00f0i<\/em> \u00fear sem \u00e1 ensku er <em>apologize for<\/em>. H\u00e1tt \u00ed 90% \u00fe\u00e1tttakenda undir 16 \u00e1ra fannst \u00feessi setning frekar e\u00f0a mj\u00f6g e\u00f0lileg. \u00d6nnur var <em>H\u00fan hefur aldrei <strong>haft vandam\u00e1l<\/strong> me\u00f0 \u00feetta \u00e1\u00f0ur<\/em> \u00fear sem \u00e1 ensku er <em>have a problem<\/em>. R\u00famlega helmingi undir 16 \u00e1ra fannst \u00feessi setning frekar e\u00f0a mj\u00f6g e\u00f0lileg. \u00deri\u00f0ja d\u00e6mi\u00f0 var <strong><em>\u00cd \u00feennan veg<\/em><\/strong><em> er h\u00e6gt a\u00f0 b\u00e6ta \u00e1standi\u00f0<\/em> \u00fear sem \u00e1 ensku er <em>in this way<\/em>. \u00dear t\u00f6ldu 20-30% undir 16 \u00e1ra setninguna frekar e\u00f0a mj\u00f6g e\u00f0lilega. \u00cd \u00f6llum tilvikum l\u00e6kka\u00f0i hlutfalli\u00f0 miki\u00f0, en \u00fe\u00f3 mismiki\u00f0, me\u00f0 h\u00e6kkandi aldri.<\/p>\n<p>Eins og \u00e9g hef oft \u00e1\u00f0ur sagt er erlendur uppruni ekki n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 einhverju or\u00f0i e\u00f0a or\u00f0alagi, og \u00fea\u00f0 er erfitt a\u00f0 f\u00e6ra r\u00f6k a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>brj\u00f3ta met<\/em>, <em>l\u00e6ra fr\u00e1<\/em> og <em>bi\u00f0jast afs\u00f6kunar fyrir<\/em> s\u00e9 eitthva\u00f0 minni e\u00f0a verri \u00edslenska en <em>sl\u00e1 met<\/em>, <em>l\u00e6ra af<\/em> og <em>bi\u00f0jast afs\u00f6kunar vegna<\/em>. Ef \u00feessi samb\u00f6nd vinna s\u00e9r hef\u00f0 finnum vi\u00f0 v\u00e6ntanlega ekkert athugavert vi\u00f0 \u00feau \u00ed framt\u00ed\u00f0inni. En notkun \u00feessara sambanda bendir hins vegar til \u00feess a\u00f0 f\u00f3lki\u00f0 sem notar \u00feau \u00feekki ekki m\u00e1lhef\u00f0ina og \u00fea\u00f0 er umhugsunarvert. M\u00e1lhef\u00f0in er vissulega ekkert heil\u00f6g og h\u00fan getur breyst \u2013 og oft er e\u00f0lilegt e\u00f0a nau\u00f0synlegt a\u00f0 h\u00fan breytist. En skortur \u00e1 \u00feekkingu \u00e1 m\u00e1lhef\u00f0inni getur samt gefi\u00f0 v\u00edsbendingu um a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfi a\u00f0 huga a\u00f0 kynningu hennar.<\/p>\n<p>\u00deess vegna er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 benda \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00feegar brug\u00f0i\u00f0 er \u00fat af m\u00e1lhef\u00f0. Ef \u00e9g v\u00e6ri enn a\u00f0 kenna, e\u00f0a v\u00e6ri a\u00f0 lesa pr\u00f3farkir, myndi \u00e9g benda \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed \u00f6llum \u00feeim d\u00e6mum sem nefnd eru h\u00e9r a\u00f0 framan. \u00c9g skrifa l\u00edka stundum fj\u00f6lmi\u00f0lum \u00feegar \u00e9g s\u00e9 d\u00e6mi af \u00feessu tagi, \u00fe\u00f3tt \u00e9g slyppi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 me\u00f0 <em>brj\u00f3ta met<\/em> eins og nefnt er \u00ed upphafi. En \u00fea\u00f0 skiptir \u00f6llu m\u00e1li a\u00f0 sl\u00edkar \u00e1bendingar s\u00e9u settar fram sem lei\u00f0<strong>bein<\/strong>ingar en ekki lei\u00f0<strong>r\u00e9tt<\/strong>ingar. \u00deetta sn\u00fdst ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 eitt s\u00e9 rangt en anna\u00f0 r\u00e9tt, heldur um samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0ina. F\u00f3lk getur haft s\u00ednar \u00e1st\u00e6\u00f0ur fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 kj\u00f3sa a\u00f0 fylgja henni ekki, og \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 \u00ed g\u00f3\u00f0u lagi. En \u00fea\u00f0 skiptir m\u00e1li a\u00f0 sl\u00edkt s\u00e9 me\u00f0vita\u00f0 val en stafi ekki af \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00f3lk \u00feekki ekki hef\u00f0ina.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um helgina s\u00e1 \u00e9g sambandi\u00f0 brj\u00f3ta met nota\u00f0 \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 vefmi\u00f0li. \u00c9g \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 fara a\u00f0 skrifa h\u00f6fundi fr\u00e9ttarinnar og benda \u00e1 a\u00f0 hef\u00f0bundi\u00f0 \u00edslenskt or\u00f0alag v\u00e6ri a\u00f0 sl\u00e1 met, en \u00feegar \u00e9g sko\u00f0a\u00f0i fr\u00e9ttina aftur var b\u00fai\u00f0 a\u00f0 breyta \u00feessu \u00feannig a\u00f0 \u00e9g slapp vi\u00f0 br\u00e9faskriftir. \u00deetta var \u00ed erlendri fr\u00e9tt og nokku\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4632","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4632"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4632\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4637,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4632\/revisions\/4637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}