{"id":4667,"date":"2022-11-09T23:14:07","date_gmt":"2022-11-09T23:14:07","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4667"},"modified":"2022-11-09T23:16:01","modified_gmt":"2022-11-09T23:16:01","slug":"kjulli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/11\/09\/kjulli\/","title":{"rendered":"Kj\u00falli"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 \u00fea\u00f0 hj\u00e1 Facebookvini a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>kj\u00falli<\/em> s\u00e9 vissulega \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls <\/em>er \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 finna \u00ed neinni \u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 flestir \u00cdslendingar noti \u00fea\u00f0 sennilega e\u00f0a a.m.k. \u00feekki. \u00deetta or\u00f0, sem er vitanlega stytting e\u00f0a g\u00e6luyr\u00f0i fyrir <em>kj\u00faklingur<\/em>, er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera n\u00fdtt \u00ed m\u00e1linu. Elsta d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00ed s\u00f6gu eftir \u00deorstein Antonsson \u00ed <em>Lystr\u00e6ningjanum <\/em>1980: \u201eNanna hlusta\u00f0i me\u00f0 \u00f6\u00f0ru eyranu og varla \u00fea\u00f0, hugsa\u00f0i um hva\u00f0 gera \u00feyrfti. Kaupa rau\u00f0k\u00e1l rau\u00f0be\u00f0ur me\u00f0 kj\u00falla.\u201c \u00dear sem or\u00f0i\u00f0 tilheyrir \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i eins og a\u00f0rar sl\u00edkar styttingar segir aldur og t\u00ed\u00f0ni \u00feess \u00e1 prenti v\u00e6ntanlega ekki alla s\u00f6guna, en or\u00f0i\u00f0 ver\u00f0ur algengt \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li kringum aldam\u00f3tin.<\/p>\n<p>Sl\u00edkar styttingar e\u00f0a g\u00e6luyr\u00f0i eru g\u00edfurlega margar og algengar \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i, einkum talm\u00e1li. Stundum eru \u00fe\u00e6r \u00fea\u00f0 algengar og \u00fatbreiddar a\u00f0 flestir m\u00e1lnotendur nota \u00fe\u00e6r e\u00f0a \u00feekkja, og \u00fe\u00e1 er vitanlega \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 skr\u00e1 \u00fe\u00e6r \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur. \u00cd annarri \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> fr\u00e1 1983 var t.d. a\u00f0 finna or\u00f0in <em>hj\u00fakka<\/em> sem var sk\u00fdrt \u201ehj\u00fakrunarkona (g\u00e6luyr\u00f0i)\u201c og <em>l\u00f6gga<\/em> sem var merkt me\u00f0 ? og sk\u00fdrt \u201el\u00f6gregla, l\u00f6gregluma\u00f0ur (ni\u00f0randi stytting)\u201c. \u00cd <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F5401987%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1op-B7-_3LQocGXKejsBs26StqObLjylWnnWqfnz3j6Epoa5PCJELg-34%23page%2Fn197%2F&amp;h=AT1EXm1BQALQXOeU-ru5GFs79kRWxkjCgu31__1LkEriwCZGDL-ut7MyF5PQwlw95pF6zVBmWHsrlC5yx0o6R5n6UQDWqN2Y9uhK243u2wkAfJHjF55yiGCwPKK3AvOYIQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1W1pNczXt9GWgy0AM5oDqH_3yrrqRsXodd7kbdMiw3dMTw9DSH6p49YD-pccaSJXB53lL8JOwUPUczRMHZIdlgRyA0zxiqjlqEh6GiUMiowH5DY91AuJ33zAgm8K1hBRVZnpCZmbMLir1IjYmVaL-HkGc1MSiL\">ritd\u00f3mi<\/a> var bent \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 yr\u00f0i \u201enaumast sagt a\u00f0 \u00feessar umsagnir um st\u00edlgildi or\u00f0anna hitti \u00ed mark (nema gert s\u00e9 r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 l\u00f6ggum beri meiri vir\u00f0ing en hj\u00fakkum)\u201c. \u00cd n\u00fdjustu \u00fatg\u00e1fu b\u00f3karinnar eru or\u00f0in hins vegar \u00e1n spurningarmerkis en merkt \u201e\u00f3forml.\u201c.<\/p>\n<p>\u00deessar styttingar eru af \u00fdmsum tegundum en margar hverjar mynda\u00f0ar \u00e1 svipa\u00f0an h\u00e1tt og g\u00e6lun\u00f6fn, svo sem me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 lengja eitthvert samhlj\u00f3\u00f0 \u00ed grunnor\u00f0inu og hugsanlega samlaga \u00fea\u00f0 \u00f6\u00f0rum, eins og \u00feegar <em>kl<\/em> ver\u00f0ur <em>ll<\/em> \u00ed <em>kj\u00fa<strong>kl<\/strong>ingur<\/em> &gt; <em>kj\u00fa<strong>ll<\/strong>i<\/em>, eins og <em>lf <\/em>&gt; <em>ll <\/em>\u00ed <em>\u00da<strong>lf<\/strong>ar <\/em>&gt; <em>\u00da<strong>ll<\/strong>i<\/em> og <em>lk <\/em>&gt; <em>ll <\/em>\u00ed <em>st\u00fa<strong>lk<\/strong>a <\/em>&gt; <em>St\u00fa<strong>ll<\/strong>a<\/em>. Sama gildir um <em>gr <\/em>&gt; <em>gg <\/em>\u00ed <em>l\u00f6<strong>gr<\/strong>egla <\/em>&gt; <em>l\u00f6<strong>gg<\/strong>a<\/em> og <em>kr<\/em> &gt; <em>kk <\/em>\u00ed <em>hj\u00fa<strong>kr<\/strong>unarkona <\/em>&gt; <em>hj\u00fa<strong>kk<\/strong>a<\/em>. \u00ddmsum \u00f6\u00f0rum a\u00f0fer\u00f0um er einnig beitt til a\u00f0 mynda g\u00e6lun\u00f6fn og g\u00e6luyr\u00f0i. Vi\u00f0skeyti\u00f0 <em>-\u00f3<\/em>, eins og \u00ed <em>Sigl\u00f3<\/em>,<em> Kvenn\u00f3<\/em>, <em>I\u00f0n\u00f3<\/em>, <em>p\u00fak\u00f3<\/em>, <em>sleikj\u00f3<\/em>, <em>Samf\u00f3<\/em> o.s.frv. var mj\u00f6g algengt \u00ed sl\u00edkri or\u00f0myndun \u00e1\u00f0ur fyrr en er sennilega minna nota\u00f0 til n\u00fdmyndunar n\u00faor\u00f0i\u00f0. Stundum gegnir vi\u00f0skeyti\u00f0 <em>-ari<\/em> einnig \u00feessu hlutverki, eins og \u00ed <em>\u00d3lsari<\/em> og <em>f\u00f6ssari<\/em>.<\/p>\n<p>En i\u00f0ulega er t\u00ed\u00f0ni og \u00fatbrei\u00f0sla or\u00f0a af \u00feessu tagi miklu takmarka\u00f0ri \u2013 \u00feau eru oft bundin vi\u00f0 \u00e1kve\u00f0inn h\u00f3p, t.d. aldursh\u00f3p, sk\u00f3laf\u00e9laga, kunningjah\u00f3p, vinnuf\u00e9laga, fj\u00f6lskyldu o.s.frv. \u00deau eru l\u00edka i\u00f0ulega einnota \u2013 f\u00f3lk breg\u00f0ur \u00feeim fyrir sig og \u00feau eru \u00fe\u00e1 skiljanleg \u00fat fr\u00e1 samhengi, en aldrei notu\u00f0 aftur. Eins geta or\u00f0 af \u00feessu tagi komist \u00ed t\u00edsku um t\u00edma en gleymast svo flj\u00f3tt. Or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f6ssari <\/em>var t.d. vali\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.ruv.is%2Ffrett%2Ffossari-ord-arsins-2015%3Ffbclid%3DIwAR3T-vcUdoxsE6cmyvw7x8fGZDGLuj_QmPXoBtGMBv2ANIZio8sF8O2Juhw&amp;h=AT2lPM7HziiooShJAw4mA5DmSg_ias1VkYfw_uukEbLgXeYpk3B3mrCXuANAKIwW9NwKWG7MRvejKA13yKE1qvgpeFkErrSjT3Ye15wmb7OodMPJCR0ABF1i1BdGjN_Uqg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT1W1pNczXt9GWgy0AM5oDqH_3yrrqRsXodd7kbdMiw3dMTw9DSH6p49YD-pccaSJXB53lL8JOwUPUczRMHZIdlgRyA0zxiqjlqEh6GiUMiowH5DY91AuJ33zAgm8K1hBRVZnpCZmbMLir1IjYmVaL-HkGc1MSiL\">or\u00f0 \u00e1rsins<\/a> 2015 og er \u00ed <em>B\u00cdN <\/em>en \u00e9g veit ekki hvort \u00fea\u00f0 er l\u00edfv\u00e6nlegt \u2013 \u00fea\u00f0 er a.m.k. ekki komi\u00f0 inn \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur. \u00cd <em>Or\u00f0ab\u00f3k um slangur<\/em> sem kom \u00fat 1982 er a\u00f0 finna styttinguna <em>Or\u00f0\u00f3 <\/em>fyrir <em>Or\u00f0ab\u00f3k H\u00e1sk\u00f3lans<\/em>. \u00dea\u00f0 helgast af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00f6fundar b\u00f3karinnar unnu \u00fear allir um t\u00edma, en t\u00e6past hafa margir a\u00f0rir nota\u00f0 \u00feetta or\u00f0.<\/p>\n<p>Mj\u00f6g m\u00f6rg or\u00f0 af \u00feessu tagi eiga \u00fev\u00ed ekkert erindi \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur \u2013 \u00fdmist vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau hafa svo takmarka\u00f0a notkun og \u00fatbrei\u00f0slu (\u00ed t\u00edma e\u00f0a r\u00fami) e\u00f0a vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru svo gagns\u00e6 a\u00f0 \u00feau \u00fearfnast ekki sk\u00fdringar. \u00dea\u00f0 m\u00e1 vel halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda gildi um or\u00f0i\u00f0 <em>kj\u00falli<\/em>. En vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 meira en 40 \u00e1ra gamalt og er mj\u00f6g \u00fatbreitt \u00ed m\u00e1linu fyndist m\u00e9r samt ekkert \u00f3e\u00f0lilegt a\u00f0 skr\u00e1 \u00fea\u00f0 \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn s\u00e1 \u00e9g bent \u00e1 \u00fea\u00f0 hj\u00e1 Facebookvini a\u00f0 \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 kj\u00falli s\u00e9 vissulega \u00ed Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls er \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 finna \u00ed neinni \u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 flestir \u00cdslendingar noti \u00fea\u00f0 sennilega e\u00f0a a.m.k. \u00feekki. \u00deetta or\u00f0, sem er vitanlega stytting e\u00f0a g\u00e6luyr\u00f0i fyrir kj\u00faklingur, er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera n\u00fdtt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4667","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4667"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4669,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4667\/revisions\/4669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}