{"id":4670,"date":"2022-11-10T20:04:04","date_gmt":"2022-11-10T20:04:04","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4670"},"modified":"2022-11-10T20:14:27","modified_gmt":"2022-11-10T20:14:27","slug":"ommgur-langmaedgur-og-langfedgar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/11\/10\/ommgur-langmaedgur-og-langfedgar\/","title":{"rendered":"\u00d6mmgur, langm\u00e6\u00f0gur og langfe\u00f0gar"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn spur\u00f0i kona hva\u00f0a or\u00f0 h\u00fan g\u00e6ti nota\u00f0 um sig og sonard\u00f3ttur s\u00edna \u2013 haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>\u00f6mmgur <\/em>um konu og d\u00f3tturd\u00f3ttur hennar en fannst \u00fea\u00f0 eitthva\u00f0 skr\u00edti\u00f0. \u00cd umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>langm\u00e6\u00f0gur<\/em> v\u00e6ri stundum nota\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er reyndar hvergi \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum, a\u00f0eins \u00e1 <em>N\u00fdyr\u00f0avef \u00c1rnastofnunar <\/em>\u00fear sem \u00fea\u00f0 er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fnyyrdi.arnastofnun.is%2Fnyyrdi%2F3123%3Ffbclid%3DIwAR1WTRwaeX2lPIyEhoSXmGLGRk_WGHgpTeEiqLNagEm3Xxpnc1n3zPkLTs0&amp;h=AT3kmXH1wphl9bW0K4KArWJ2DeKGIn1yjogQtRv8TwZPmdFrCIcvh_ii30djP7fOOhsfGgfROPYdiLx7MbPHNaxkcmEGLwdgjh66YeOVMLUn2iRJXcQ5zswpNiJ1DSm-gQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3bfgjPS0_Ez0Fup5HzH5fXeViAFKb3MJWDfFXbz7id1vG7b6X51znRsH-2duR-R4_QJ1D9cyg1iHIHPrWamMreHY5X19AhMmOG5MOOniUqbZ968GkGcY4r0BmSyzd8sOhzfDLwr3370Ra8dVh21EsZ5Hlxi-c1\">sk\u00fdrt<\/a> 'amma og d\u00f3ttur- e\u00f0a sonard\u00f3ttir'. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru innan vi\u00f0 30 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1945: \u201eH\u00fan l\u00e9t eftir sig tveggja \u00e1ra d\u00f3ttur, sem bar nafn \u00f6mmu sinnar, \u00c1str\u00ed\u00f0ar, og var miki\u00f0 \u00e1str\u00edki \u00e1 milli \u00feeirra langm\u00e6\u00f0gna.\u201c Or\u00f0i\u00f0 vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 oftar nota\u00f0 um \u00f6mmu og d\u00f3tturd\u00f3ttur en sonard\u00f3ttur, en einnig eru d\u00e6mi um a\u00f0 \u00fea\u00f0 n\u00e1i yfir \u00f6mmu, d\u00f3ttur og d\u00f3tturd\u00f3ttur e\u00f0a jafnvel fleiri \u00e6ttli\u00f0i.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>langfe\u00f0gar<\/em> er aftur \u00e1 m\u00f3ti \u00ed gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta <a href=\"http:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/284876?fbclid=IwAR3H4O8xqidCrd6Y_cS17RcG6uErGzjQoJHVtPiWXSCoDFrOpPFIAU-ZSYE\">d\u00e6mi<\/a> <em>Ritm\u00e1lssafns \u00c1rnastofnunar<\/em> um \u00fea\u00f0 er fr\u00e1 17. \u00f6ld. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er b\u00e6\u00f0i \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> og <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> sk\u00fdrt 'forfe\u00f0ur \u00ed beinan karllegg'. S\u00fa merking er vissulega algeng og kemur t.d. fram \u00ed \u201eHafa langfe\u00f0gar hans b\u00fai\u00f0 um langan aldur \u00e1 Halld\u00f3rsst\u00f6\u00f0um \u00ed Lax\u00e1rdal \u00ed S.-\u00deingeyjars\u00fdslu\u201c \u00ed <em>Sindra<\/em> 1922, og \u201eFa\u00f0ir minn var a\u00f0 elta \u00feorskinn en \u00feessir langfe\u00f0gar m\u00ednir voru allir \u00fatvegsb\u00e6ndur\u201c \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1985. Hli\u00f0st\u00e6\u00f0 merking er st\u00f6ku sinnum l\u00f6g\u00f0 \u00ed or\u00f0i\u00f0 <em>langm\u00e6\u00f0gur <\/em>l\u00edka, eins og \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2020: \u201eSkagfirskar langm\u00e6\u00f0gur Sveinbjargar Sveinbj\u00f6rnsd\u00f3ttur leitu\u00f0u sterkt \u00e1 hug hennar og h\u00fan \u00e1kva\u00f0 a\u00f0 skrifa um \u00fe\u00e6r s\u00edna fyrstu sk\u00e1lds\u00f6gu.\u201c<\/p>\n<p>En sk\u00fdring or\u00f0ab\u00f3kanna \u00e1 <em>langfe\u00f0gar<\/em> er \u00fe\u00f3 ekki fulln\u00e6gjandi \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 er ekki bara nota\u00f0 um forfe\u00f0ur heldur l\u00edka oft um afa og sonar- e\u00f0a d\u00f3tturson, hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 venjulega notkun \u00e1 <em>langm\u00e6\u00f0gur<\/em>. \u00deannig skrifar d\u00f3ttursonur um afa sinn \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1987: \u201e\u00der\u00e1tt fyrir p\u00f3lit\u00edskt br\u00e1\u00f0lyndi okkar langfe\u00f0ga, var afi \u00e1vallt fyrri til s\u00e1tta og haf\u00f0i \u00fear vit fyrir unglingnum.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 2000 segir um mann og afa hans: \u201e\u00c1 vissan h\u00e1tt var \u00fea\u00f0 l\u00edkt og sk\u00f3li fyrir okkur sem yngri vorum a\u00f0 hl\u00fd\u00f0a \u00e1 \u00fe\u00e1 langfe\u00f0ga r\u00e6\u00f0a saman.\u201c \u00cd or\u00f0ab\u00f3kunum \u00fearf \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 annarri merkingu \u00ed <em>langfe\u00f0gar<\/em>, 'afi og sonar- e\u00f0a d\u00f3ttursonur' og einnig b\u00e6ta or\u00f0inu <em>langm\u00e6\u00f0gur <\/em>vi\u00f0 sem sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ri flettu me\u00f0 tveimur merkingum hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 <em>langfe\u00f0gar<\/em>.<\/p>\n<p>Svo a\u00f0 aftur s\u00e9 komi\u00f0 a\u00f0 upphafi umr\u00e6\u00f0unnar m\u00e1 segja a\u00f0 <em>langm\u00e6\u00f0gur<\/em> s\u00e9 ekki a\u00f0 \u00f6llu leyti heppilegt or\u00f0 yfir konu og d\u00f3ttur- e\u00f0a sonard\u00f3ttur hennar. \u00dea\u00f0 er b\u00e6\u00f0i vegna \u00feess a\u00f0 merking or\u00f0sins er ekki alveg \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 g\u00e6ti l\u00edka fali\u00f0 \u00ed s\u00e9r millili\u00f0inn, \u00fe.e. d\u00f3ttur eldri konunnar og m\u00f3\u00f0ur barnsins \u2013 og einnig vegna \u00feess a\u00f0 fyrri li\u00f0urinn <em>lang-<\/em> g\u00e6ti bent til \u00feess a\u00f0 um lang\u00f6mmu og barnabarnabarn v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Or\u00f0i\u00f0 <em>m\u00e6\u00f0gur<\/em> er mynda\u00f0 me\u00f0 <em>g<\/em>-vi\u00f0skeyti (og hlj\u00f3\u00f0varpi) af <em>m\u00f3\u00f0ir<\/em> og \u00fe\u00f3tt -<em>g- <\/em>s\u00e9 ekki virkt vi\u00f0skeyti \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li m\u00e1 alveg hugsa s\u00e9r a\u00f0 mynda or\u00f0 af <em>amma<\/em> \u00e1 sama h\u00e1tt. \u00dea\u00f0 \u00e6tti \u00fe\u00f3 reyndar v\u00e6ntanlega a\u00f0 vera mynda\u00f0 af stofninum <em>amm<\/em>- \u00e1n hlj\u00f3\u00f0varps og vera *<em>ammgur <\/em>frekar en <em>\u00f6mmgur<\/em>.<\/p>\n<p>\u00c9g segi \u201e\u00e6tti\u201c vegna \u00feess a\u00f0 ef or\u00f0i\u00f0 v\u00e6ri mynda\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og <em>m\u00e6\u00f0gur<\/em> \u00e6tti \u00fearna ekki a\u00f0 vera neitt hlj\u00f3\u00f0varp \u2013 \u00feessari or\u00f0myndun fylgdi ekki <em>u<\/em>-hlj\u00f3\u00f0varpi\u00f0 <em>a<\/em> &gt; <em>\u00f6<\/em>. En \u00fe\u00f3tt <em>\u00e6<\/em>-i\u00f0 \u00ed <em>m\u00e6\u00f0gur <\/em>s\u00e9 ekki komi\u00f0 \u00far fleirt\u00f6lunni <em>m\u00e6\u00f0ur<\/em> (enda a\u00f0eins um eina m\u00f3\u00f0ur a\u00f0 r\u00e6\u00f0a) heldur tilkomi\u00f0 me\u00f0 hlj\u00f3\u00f0varpi sem tengist vi\u00f0skeytinu er tr\u00falegt a\u00f0 m\u00e1lnotendur skynji <em>m\u00e6\u00f0-<\/em> \u00ed <em>m\u00e6\u00f0gur <\/em>sem fleirt\u00f6lu, enda \u00f3neitanlega um fleiri en eina konu a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00c1 sama h\u00e1tt finnst m\u00e1lnotendum e\u00f0lilegt a\u00f0 nota fleirt\u00f6lumyndina <em>\u00f6mm-<\/em> frekar en eint\u00f6luna <em>amm- <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 konurnar eru fleiri en ein, \u00fe\u00f3tt vissulega s\u00e9 a\u00f0eins ein \u00feeirra <em>amma<\/em>. \u00c1 endanum eru \u00fea\u00f0 au\u00f0vita\u00f0 m\u00e1lnotendur sem r\u00e1\u00f0a hva\u00f0a or\u00f0 komast \u00ed umfer\u00f0 en ekki m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingar \u2013 vilji f\u00f3lk nota <em>\u00f6mmgur<\/em> <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/hladvarp\/hlusta\/fjolskyldan-ehf\/thattur\/8661755d8cbf74c17e1e7caee4d5823b\/\">gerir \u00fea\u00f0 \u00fea\u00f0<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn spur\u00f0i kona hva\u00f0a or\u00f0 h\u00fan g\u00e6ti nota\u00f0 um sig og sonard\u00f3ttur s\u00edna \u2013 haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u00f6mmgur um konu og d\u00f3tturd\u00f3ttur hennar en fannst \u00fea\u00f0 eitthva\u00f0 skr\u00edti\u00f0. \u00cd umr\u00e6\u00f0um var bent \u00e1 a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 langm\u00e6\u00f0gur v\u00e6ri stundum nota\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu. \u00dea\u00f0 or\u00f0 er reyndar hvergi \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum, a\u00f0eins \u00e1 N\u00fdyr\u00f0avef \u00c1rnastofnunar \u00fear [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4670","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4670","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4670"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4670\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4674,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4670\/revisions\/4674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4670"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4670"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4670"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}