{"id":4708,"date":"2022-11-29T14:18:28","date_gmt":"2022-11-29T14:18:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4708"},"modified":"2022-11-29T14:18:28","modified_gmt":"2022-11-29T14:18:28","slug":"vid-eigum-ad-leidbeina-ekki-leidretta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/11\/29\/vid-eigum-ad-leidbeina-ekki-leidretta\/","title":{"rendered":"Vi\u00f0 eigum a\u00f0 lei\u00f0beina, ekki lei\u00f0r\u00e9tta"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g veit a\u00f0 m\u00f6rgum \u00ed \u00feessum h\u00f3pi (og ekki s\u00ed\u00f0ur utan hans) finnst \u00e9g oft tala g\u00e1leysislega um m\u00e1lbreytingar \u2013 leggja blessun m\u00edna yfir \u00fe\u00e6r og jafnvel fagna \u00feeim. \u00c9g skil \u00feetta vel og \u00fea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lilegt \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed uppeldi sem vi\u00f0 h\u00f6fum flest fengi\u00f0 \u00e1 heimili og \u00ed sk\u00f3la. Alla s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld r\u00edkti str\u00f6ng tv\u00edhyggja \u00ed m\u00e1lfarsefnum \u2013 allt var anna\u00f0hvort r\u00e9tt e\u00f0a rangt, og yfirleitt var a\u00f0eins eitt tilbrig\u00f0i tali\u00f0 r\u00e9tt en \u00f6ll \u00f6nnur r\u00f6ng. \u00deetta vi\u00f0horf var innprenta\u00f0 \u00ed okkur og \u00fea\u00f0 er meira en a\u00f0 segja \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00edfa sig fr\u00e1 \u00fev\u00ed. \u00c9g er samt sannf\u00e6r\u00f0ur um a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfum vi\u00f0 a\u00f0 gera. \u00dea\u00f0 er b\u00e6\u00f0i tungum\u00e1linu og okkur sj\u00e1lfum til g\u00f3\u00f0s a\u00f0 r\u00e6kta me\u00f0 okkur umbur\u00f0arlyndi gagnvart \u00f6\u00f0rum tilbrig\u00f0um en \u00feeim sem okkur var kennt a\u00f0 v\u00e6ru r\u00e9tt.<\/p>\n<p>F\u00e6star \u00fe\u00e6r breytingar sem hafa veri\u00f0 og eru \u00ed gangi \u00ed \u00edslensku eru \u00feess e\u00f0lis a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a s\u00e9 til a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur af \u00e1hrifum \u00feeirra \u00e1 framt\u00ed\u00f0 m\u00e1lsins. \u00deetta eru a\u00f0allega breytingar \u00e1 fallstj\u00f3rn einstakra sagna og forsetninga (<em>mig langar<\/em> &gt; <em>m\u00e9r langar<\/em>, <em>sp\u00e1 \u00ed \u00feetta<\/em> &gt; <em>sp\u00e1 \u00ed \u00feessu<\/em>) breytingar \u00e1 einst\u00f6kum beygingarmyndum (<em>\u00e9g vil<\/em> &gt; <em>\u00e9g vill<\/em>, <em>til drottningar <\/em>&gt; <em>til drottningu<\/em>), breytingar \u00e1 merkingu einstakra or\u00f0a (<em>dingla<\/em> 'lafa ni\u00f0ur, hanga' &gt; 'hringja bj\u00f6llu') og breytingar \u00e1 frambur\u00f0i (<em>g\u00f6ngum yfir br\u00fana<\/em> &gt; <em>g\u00f6ngum yfir br\u00fanna<\/em>). Sumar breytingar eru vissulega r\u00f3tt\u00e6kari, eins og \u201en\u00fdja \u00feolmyndin\u201c svokalla\u00f0a (<em>\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 mig<\/em>) og \u201e\u00fatv\u00edkka\u00f0 framvinduhorf\u201c (<em>\u00e9g er ekki a\u00f0 skilja \u00feetta<\/em>) en hvorug breytingin \u00fatr\u00fdmir eldra formi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem v\u00e6ri hins vegar \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur af, og mikilv\u00e6gt a\u00f0 berjast gegn ef \u00feess yr\u00f0i vart, eru grundvallarbreytingar \u00e1 m\u00e1lkerfinu. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri t.d. ef einstakir beygingarflokkar hyrfu \u00far m\u00e1linu e\u00f0a beygingin f\u00e6ri a\u00f0 veiklast \u00e1 einhvern h\u00e1tt, svo sem \u00feannig a\u00f0 \u00f3beyg\u00f0um or\u00f0um fj\u00f6lga\u00f0i e\u00f0a eignarfalli\u00f0 l\u00e9ti verulega undan s\u00edga. Oft er nefnt a\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1tturinn s\u00e9 \u00ed vi\u00f0kv\u00e6mri st\u00f6\u00f0u og brottfall hans v\u00e6ri vissulega mikill ska\u00f0i en ylli \u00fe\u00f3 ekki hruni kerfisins. S\u00f6mulei\u00f0is v\u00e6ri \u00fea\u00f0 alvarlegt og g\u00e6ti haft v\u00ed\u00f0t\u00e6k \u00e1hrif ef reglur um or\u00f0ar\u00f6\u00f0 breyttust verulega. Verulegar breytingar \u00e1 frambur\u00f0i g\u00e6tu l\u00edka or\u00f0i\u00f0 afdrifar\u00edkar, einkum ef beygingarendingar og \u00f6nnur \u00e1herslulaus atkv\u00e6\u00f0i veiklu\u00f0ust a\u00f0 r\u00e1\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vera \u00e1 var\u00f0bergi \u00e1 megin\u00e1herslan a\u00f0 vera \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 verja umd\u00e6mi \u00edslenskunnar og auka notkun hennar. \u00dea\u00f0 er grundvallaratri\u00f0i a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 noth\u00e6f \u2013 og notu\u00f0 \u2013 vi\u00f0 allar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur og \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um. \u00dea\u00f0 er l\u00edka grundvallaratri\u00f0i a\u00f0 auka or\u00f0afor\u00f0a ungs f\u00f3lks. I\u00f0ulega er amast vi\u00f0 ensk\u00e6ttu\u00f0u or\u00f0alagi en eins og \u00e9g hef sagt er enskur uppruni \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r ekki n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 ford\u00e6ma tilteki\u00f0 or\u00f0alag. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er notkun ensk\u00e6tta\u00f0ra or\u00f0a og or\u00f0asambanda \u00fear sem \u00edslenskar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur eru til oft <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2022%2F10%2F24%2Fenskaettad-ordalag-er-visbending%2F%3Ffbclid%3DIwAR0tAY-rTfz5RJpIqk_HKzNzcDwrUFcnEctudzNXeXTS56z_Br1jvdXoOmo&amp;h=AT2RL025J5MXPzD3RYqSfldEr0QYtJwj7Isbje9fCwKd8H8dW2VVprWIL9pSeiy4i4hS_fyoF4oE-3_4NmC72ALR0ahw0iX6SaoAbKZXZbjqshN3jPBi-zgsuImcV4JDxw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0zM-xOvon0aojEYPRETWKVNwK3uQ3ErLQ_pJ8kKdIhT2d-DABPScFgWfZRSlWXdw68ph67ub4fwisb9blYG6hWVtQ3NhrOCXShM2MPib4k23JbzRq3oCEz1ZJoJXxcswF1iFOoukFUxMbhwBRGw1YRx6emgRvO\">v\u00edsbending<\/a> um a\u00f0 \u00feau sem nota\u00f0 \u00feessi or\u00f0 og samb\u00f6nd hafi ekki fengi\u00f0 n\u00e6ga \u00fej\u00e1lfun \u00ed a\u00f0 lesa og skrifa \u00edslensku. S\u00fa \u00fej\u00e1lfun er miklu \u00e1hrifar\u00edkari v\u00f6rn gegn m\u00e1lbreytingum en lei\u00f0r\u00e9ttingar.<\/p>\n<p>\u00c9g vil l\u00edka leggja \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 \u00e9g held \u00fev\u00ed ekki fram, og hef aldrei gert, a\u00f0 kennarar eigi ekki a\u00f0 e\u00f0a megi ekki <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/04\/endurskodun-malstadals\/?fbclid=IwAR0GxRhQFEXbe8WYyjMAmZn8Xs8pmTOLPXHWhOE1ZqIZt-NK6dvvXfgyqSs\">fr\u00e6\u00f0a<\/a> nemendur um hva\u00f0 er og hefur veri\u00f0 tali\u00f0 r\u00e9tt og vi\u00f0urkennt m\u00e1l, og benda \u00e1 \u00feegar \u00fat af \u00fev\u00ed er brug\u00f0i\u00f0. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 kennari sem l\u00e6tur hj\u00e1 l\u00ed\u00f0a a\u00f0 benda nemendum \u00e1 a\u00f0 <em>m\u00e9r langar<\/em> og <em>\u00e9g vill<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 mig<\/em> og <em>hli\u00f0in\u00e1 <\/em>s\u00e9 ekki vi\u00f0urkennt m\u00e1l er a\u00f0 breg\u00f0ast skyldu sinni a\u00f0 m\u00ednu mati. Nemendur eiga r\u00e9tt \u00e1 a\u00f0 f\u00e1 fr\u00e6\u00f0slu um \u00feetta og eiga \u00fe\u00e1 val um hvort \u00feau (reyna a\u00f0) breyta m\u00e1li s\u00ednu ef \u00fea\u00f0 er fr\u00e1brug\u00f0i\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0unum. En \u00fe\u00f3tt sj\u00e1lfsagt s\u00e9 a\u00f0 lei\u00f0<strong>beina<\/strong> nemendum \u00e1 ekki a\u00f0 lei\u00f0<strong>r\u00e9tta<\/strong> \u00fea\u00f0 m\u00e1l sem \u00feau hafa alist upp vi\u00f0 e\u00f0a draga \u00feau ni\u00f0ur \u00ed einkunn fyrir a\u00f0 tala og skrifa eins og \u00feeim er eiginlegt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g veit a\u00f0 m\u00f6rgum \u00ed \u00feessum h\u00f3pi (og ekki s\u00ed\u00f0ur utan hans) finnst \u00e9g oft tala g\u00e1leysislega um m\u00e1lbreytingar \u2013 leggja blessun m\u00edna yfir \u00fe\u00e6r og jafnvel fagna \u00feeim. \u00c9g skil \u00feetta vel og \u00fea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lilegt \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed uppeldi sem vi\u00f0 h\u00f6fum flest fengi\u00f0 \u00e1 heimili og \u00ed sk\u00f3la. Alla s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4708"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4709,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4708\/revisions\/4709"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}