{"id":4716,"date":"2022-12-04T17:19:30","date_gmt":"2022-12-04T17:19:30","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4716"},"modified":"2022-12-04T17:20:33","modified_gmt":"2022-12-04T17:20:33","slug":"margvisleg-menning","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/12\/04\/margvisleg-menning\/","title":{"rendered":"Margv\u00edsleg menning"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>menning<\/em> er vitanlega gamalt \u00ed m\u00e1linu og hefur \u00fdmsar merkingar. \u00cd fornm\u00e1li <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fonp.ku.dk%2Fonp%2Fonp.php%3Fo53760%26fbclid%3DIwAR2hJT1mmBk7b1YTTN5rxgCqD5bjJLoAE2R5mZKvE61_HmVyvkZdNMTKBbM&amp;h=AT2bbkb6TCGezhss97YFlmGV52kn5-Wp_NLgUyQtJ7nggG67USRwwIF5UGJZM7dN4_m5CBsJ6QxvU_BhV--4KIZboaJotMPwNpRDqv_UmXGjH0G-LZVsE2iebHg4Knd54w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">merkir<\/a> \u00fea\u00f0 'l\u00e6rdom, kundskab, dannelse' e\u00f0a 'l\u00e6rd\u00f3mur, \u00feekking, si\u00f0f\u00e1gun' samkv\u00e6mt <em>Ordbog over det norr\u00f8ne sprosasprog<\/em>. Skilgreiningin \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F28222%3Ffbclid%3DIwAR1p-CJ9gxE5rD8ccPiEbITrGZFJulbvPJtPUs7YSnr2vTntJsOxyYPaCkw&amp;h=AT34WEsBTa7WAkb4yhS8wDPOInmzCBH2QmXJTRt13cA6KDGmg1QdHYdq28QqWKq5cFrMNAZu6VyyWTKaTUjM1Nt1PfIyMf5s5eaKV-qQHV7y9f8EQW8mOGfAk_RDTGOkgQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">er<\/a> '\u00feroska- e\u00f0a \u00fer\u00f3unarstig mannlegs samf\u00e9lags, andlegt l\u00edf \u00feess og efnisleg g\u00e6\u00f0i' en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> eru fleiri merkingar gefnar, m.a. 'r\u00f3tgr\u00f3inn h\u00e1ttur, si\u00f0ur'. Einnig hefur or\u00f0i\u00f0 merkinguna 'mannd\u00f3mur' \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>hafa menningu \u00ed s\u00e9r til einhvers<\/em>, og \u00e1\u00f0ur fyrr var \u00fea\u00f0 oft nota\u00f0 \u00ed merkingunni 'a\u00f0 koma f\u00f3lki til manns' \u2013 \u201ehann var\u00f0i miklu f\u00e9 til menningar barna sinna\u201c segir \u00ed <em>\u00c1rsriti S\u00f6guf\u00e9lags \u00cdsfir\u00f0inga<\/em> 1957.<\/p>\n<p>En fleiri skilgreiningar eru til en \u00fe\u00e6r sem finna m\u00e1 \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. Haft er eftir Steini Steinarr a\u00f0 \u00feegar hann var barn hafi hann heyrt or\u00f0i\u00f0 <em>menning <\/em>sem hann skildi ekki og <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1407675%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR0H_1LoafroM98_0eTAbyMevZyya80KV-23Xa3PNdIPyIHx0BhqRwTsSX0%23page%2Fn16%2F&amp;h=AT1E5SSYfYh83xoW3rYifFS0dDAYUafP1Avgp7Zhxcp7UgeRNdzZqBGi0sAhOSDzdWXtjiSYqM9L3vTBxnADvjhNaibAfR75pMiqq5KDTLjYS3LP9I9S69LFR9pqE1CPBQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">spur\u00f0i<\/a> \u00fev\u00ed f\u00f3stru s\u00edna um merkingu or\u00f0sins. \u201e\u00dea\u00f0 er r\u00edmor\u00f0,\u201c sag\u00f0i f\u00f3stran, \u201e\u00fea\u00f0 er r\u00edmor\u00f0, drengur minn, sem \u00feeir nota fyrir sunnan til \u00feess a\u00f0 r\u00edma \u00e1 m\u00f3ti \u00ferenningunni \u2026 og \u00fear hefur \u00fe\u00fa \u00fea\u00f0.\u201c Og oft er vitna\u00f0 til \u00deorsteins Gylfasonar sem <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F2909063%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1cY3KSQ4YVcHxBSBR3Z3v6YDO7J4cTptWc8sD9f3aFUQWReSAqDAJlTrE%23page%2Fn13%2F&amp;h=AT3UMD42cVe3Yr0lmKr8QiioG_PcJ-Ky24sA45H_jWhTL95Pc9qlnLlHADu2Jrj2W2OB33m-IIm2GCz87tB5zt-ngfam-ilw4JoGkIdptit_xgPhfzEePxcRKRha5MtAfQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">sag\u00f0i<\/a> \u201eMenning er a\u00f0 gera hlutina vel\u201c \u2013 hva\u00f0 sem veri\u00f0 er a\u00f0 gera. \u00dea\u00f0 r\u00edmar vi\u00f0 \u00fe\u00e1 tilfinningu margra a\u00f0 <em>menning<\/em> s\u00e9 j\u00e1kv\u00e6tt or\u00f0 og \u00fev\u00ed \u00f3heppilegt \u00ed \u00fdmsum samsetningum sem n\u00fa eru \u00e1berandi \u00ed umr\u00e6\u00f0unni, svo sem <em>ofbeldismenning<\/em> og <em>nau\u00f0gunarmenning<\/em> sem h\u00e9r hafa <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/malspjall\/posts\/669068501153892\/?__cft__%5b0%5d=AZVY3Es3To8NikWXojixloMz3lOMtOACEBVWUDvvd7-bA0ULpd5ilimtwA9KsN5Kxa009m5qaoghEBfcdkApJb3xlvuO_Z_qv3GZcDN1-MQjhmhfIT5tb17_N1ErlKZcvLQ0rr2gILuGTNJbZiGJQSuEZPjB3_wxuir9LjRsUaO-bb_eHcdUzBLkIBC6ah2xnoM&amp;__tn__=-UK-R\">\u00e1\u00f0ur<\/a> veri\u00f0 til umfj\u00f6llunar.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> m\u00e1 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fmalheildir.arnastofnun.is%2F%3Fmode%3Drmh2022%26fbclid%3DIwAR3r00mt6roqlPi4bC98YGaAxlMu-MJtvtMMCaM5_5eBq_zmjAXPRxq1veo%23%3Fstats_reduce%3Dword%26isCaseInsensitive%26searchBy%3Dword%26cqp%3D%255Bword%2520%2526%253D%2520%2522menning%2522%2520%2525c%255D%26search_tab%3D1%26search%3Dcqp%26result_tab%3D2&amp;h=AT3rg8LK_P3oA1owjyUBeVgP4w29jbDFvZgbo8cuVzbumIYxe8lRS0SSRfmALuVZJOppSAiRVdlCik3byMMy7nwSIwgPDU1zrE-llD4613P5l_ocKKVF40lAJ2kXnYg56A&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">sj\u00e1<\/a> a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>menning<\/em> er mj\u00f6g frj\u00f3tt \u00ed samsetningum \u2013 \u00fear er a\u00f0 finna \u00e1 anna\u00f0 \u00fe\u00fasund mismunandi or\u00f0 me\u00f0 \u00feennan seinni li\u00f0, en \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> eru a\u00f0eins 25 samsetningar me\u00f0 <em>-menning<\/em> og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Fleit%2F*menning%3Ffbclid%3DIwAR1N1DNOedocjQaV3_t3pIWeKYKJTT-d2TIaBfbtlp4Z6xoa_fiSlYNJ_EU&amp;h=AT24ZXSn8zJtya5IP5_0BapclZzJxzWv2RZlkzEHiSg1y78ONC7LCrK1FrdTuznQEc6wnKAhwvnrgSV-fWsIbCSLSwCOgZDTHpl37NzctlLc4n1Z8UluPmigH-of2TOgLA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2v53SRdxyjJRxuGTNoPvTCNrAwFXfzM-l6wJlMzeo7Wu24fwsDjtm-qSGZbaSmtHVh-EhZx99JlXKLPeCoHKwM-rqSvZJAEZ0zZW6nOcb-Qb3PigP6p5i37Wpngj9sRKvVYmm-Xfgg8qyhVwGjr-9kCe1zzU9C7OTIeJNFrRkg1PT-UUBv6HrJ3nuQBfVsSrUMbwd8ILlQ7M2jNEGUgFA\">19<\/a>. \u00cd listanum sem h\u00e9r fylgir eru s\u00fdnd d\u00e6mi um hundra\u00f0 \u00feessara or\u00f0a sem eiga \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 \u00feau er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinni \u00edslenskri or\u00f0ab\u00f3k og raunar ekki \u00ed neinu \u00feeirra gagnasafna sem eru \u00e1 <em>M\u00e1li\u00f0.is <\/em>e\u00f0a <em>Snara.is<\/em>. En f\u00e6st \u00feessara or\u00f0a \u00e6ttu reyndar erindi \u00ed or\u00f0ab\u00f3k, \u00fdmist vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru mj\u00f6g sjaldg\u00e6f og jafnvel \u201eeinnota\u201c e\u00f0a vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru fullkomlega gagns\u00e6 og \u00fearfnast \u00fev\u00ed ekki sk\u00fdringar \u2013 nema hvorttveggja s\u00e9. Fr\u00e1 \u00fev\u00ed eru \u00fe\u00f3 \u00fdmsar undantekningar.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/files\/2022\/12\/menning.jpg\" width=\"600\" \/><\/p>\n<p>\u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 \u00fea\u00f0 megi skipta \u00feessum samsetningum \u00ed \u00ferj\u00e1 flokka. Einn er 'si\u00f0ir og venjur tengd \u00e1kve\u00f0nu svi\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfsins e\u00f0a \u00e1kve\u00f0num neysluv\u00f6rum' (<em>b\u00ed\u00f3menning<\/em>, <em>deitmenning<\/em>, <em>kaffimenning<\/em>,<em> kynl\u00edfsmenning<\/em>,<em> part\u00edmenning<\/em>) og annar er 'si\u00f0ir og venjur tengd \u00e1kve\u00f0num st\u00f6\u00f0um' (<em>kaffih\u00fasamenning<\/em>, <em>kl\u00f3settmenning<\/em>,<em> mi\u00f0borgarmenning<\/em>, <em>p\u00f6bbamenning<\/em>, <em>veitingasta\u00f0amenning<\/em>). \u00deri\u00f0ji flokkurinn eru svo 'si\u00f0ir og venjur sem einkennast af tilteknu \u00e1standi e\u00f0a ath\u00f6fnum' (<em>eineltismenning<\/em>, <em>herna\u00f0armenning<\/em>,<em> nau\u00f0gunarmenning<\/em>, <em>slaufunarmenning<\/em>, <em>t\u00e1lmunarmenning<\/em>). \u00dea\u00f0 eru einkum or\u00f0 \u00ed \u00feessum s\u00ed\u00f0astnefnda flokki sem fara fyrir brj\u00f3sti\u00f0 \u00e1 m\u00f6rgum og \u00feykja ekki samr\u00e6mast merkingunni \u00ed <em>menning<\/em>.<\/p>\n<p>\u00deessi s\u00ed\u00f0astnefndi flokkur er \u00fe\u00f3 ekki fjarri merkingunni 'r\u00f3tgr\u00f3inn h\u00e1ttur, si\u00f0ur' sem gefinn er \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> eins og \u00e1\u00f0ur segir. \u00dear eru tekin d\u00e6min <em>umfer\u00f0armenning<\/em>, <em>umgengnismenning<\/em> og <em>l\u00edkamsmenning<\/em>. Au\u00f0vita\u00f0 getur <em>umfer\u00f0armenning <\/em>veri\u00f0 b\u00e6\u00f0i g\u00f3\u00f0 og sl\u00e6m, r\u00e9tt eins og <em>matarmenning<\/em>, <em>v\u00ednmenning<\/em>, <em>kr\u00e1armenning<\/em>, <em>mi\u00f0borgarmenning <\/em>o.s.frv. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed alls ekki svo a\u00f0 samsetningar me\u00f0 <em>-menning<\/em> hafi alltaf j\u00e1kv\u00e6\u00f0a merkingu \u2013 sbr. l\u00edka or\u00f0i\u00f0 <em>\u00f3menning<\/em>. En \u00ed tveimur fyrrnefndu flokkunum er fyrri li\u00f0ur samsetningarinnar hlutlaus en or\u00f0i\u00f0 getur fengi\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0a e\u00f0a neikv\u00e6\u00f0a merkingu me\u00f0 hj\u00e1lp l\u00fdsingaror\u00f0s <em>\u2013 fr\u00e1b\u00e6r matarmenning<\/em>, <em>\u00f6murleg v\u00ednmenning<\/em>, <em>skemmtileg mi\u00f0borgarmenning<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00cd s\u00ed\u00f0astnefnda flokknum er fyrri li\u00f0ur or\u00f0anna hins vegar neikv\u00e6\u00f0ur og samsetningin ver\u00f0ur \u00feess vegna neikv\u00e6\u00f0 alveg hj\u00e1lparlaust, \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur l\u00fdsingaror\u00f0 \u00feurfi til. \u00dea\u00f0 er t\u00e6past nokkur \u00e1greiningur um a\u00f0 <em>einelti <\/em>og <em>ofbeldi<\/em> s\u00e9 \u00f3\u00e6skilegt og neikv\u00e6tt og \u00feess vegna eiga l\u00fdsingaror\u00f0 eins og <em>g\u00f3\u00f0 <\/em>og <em>sl\u00e6m<\/em> ekki vi\u00f0 \u2013 hins vegar er h\u00e6gt a\u00f0 nota l\u00fdsingaror\u00f0 eins og <em>mikil<\/em>, <em>r\u00f3tgr\u00f3in<\/em> o.s.frv. \u00c9g s\u00e9 sem sagt ekki anna\u00f0 en \u00fea\u00f0 s\u00e9 alveg h\u00e6gt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>-menning <\/em>\u00ed samsetningum af \u00feessu tagi, enda vel \u00feekkt a\u00f0 merking or\u00f0a \u00ed samsetningum getur viki\u00f0 nokku\u00f0 fr\u00e1 \u00feeirri merkingu sem or\u00f0in hafa ein s\u00e9r. \u00c9g hef a.m.k. ekki fundi\u00f0 neitt anna\u00f0 or\u00f0 sem hentar betur til \u00feessara nota.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 menning er vitanlega gamalt \u00ed m\u00e1linu og hefur \u00fdmsar merkingar. \u00cd fornm\u00e1li merkir \u00fea\u00f0 'l\u00e6rdom, kundskab, dannelse' e\u00f0a 'l\u00e6rd\u00f3mur, \u00feekking, si\u00f0f\u00e1gun' samkv\u00e6mt Ordbog over det norr\u00f8ne sprosasprog. Skilgreiningin \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k er '\u00feroska- e\u00f0a \u00fer\u00f3unarstig mannlegs samf\u00e9lags, andlegt l\u00edf \u00feess og efnisleg g\u00e6\u00f0i' en \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k eru fleiri merkingar gefnar, m.a. 'r\u00f3tgr\u00f3inn h\u00e1ttur, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4716","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4716"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4718,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4716\/revisions\/4718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}