{"id":4726,"date":"2022-12-06T15:02:15","date_gmt":"2022-12-06T15:02:15","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4726"},"modified":"2022-12-06T15:02:15","modified_gmt":"2022-12-06T15:02:15","slug":"metfe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/12\/06\/metfe\/","title":{"rendered":"Metf\u00e9"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>metf\u00e9 <\/em>merkti upphaflega 'e-\u00f0 sem ekki var fast ver\u00f0lag \u00e1 en meta var\u00f0 til fj\u00e1r hverju sinni' eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, en \u00fear er teki\u00f0 fram a\u00f0 s\u00fa merking s\u00e9 \u00farelt. \u00deessi merking kemur t.d. fram \u00ed <em>Eimrei\u00f0inni<\/em> 1903 \u00fear sem segir: \u201eV\u00edghestar v\u00f3ru l\u00edka \u00ed miklu h\u00e6rra ver\u00f0i en a\u00f0rir hestar. \u00deeir v\u00f3ru <em>metf\u00e9<\/em>, en ver\u00f0 \u00e1 \u00f6\u00f0rum hestum var l\u00f6g\u00e1kve\u00f0i\u00f0.\u201c En \u00e1 19. \u00f6ld hnika\u00f0ist merkingin til eins og \u00fdmis d\u00e6mi s\u00fdna. \u00cd <em>Nor\u00f0anfara <\/em>1867 segir \u201e\u00fe\u00f3 finnst mjer <em>kertaforms\u00e1lyktunin mikla<\/em> \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00feingi vera enn meira afbrag\u00f0; h\u00fan er, \u201ehreint \u00fat sagt\u201c, metfje\u201c. \u00cd <em>I\u00f0unni<\/em> 1887 segir \u201e\u00fea\u00f0 haf\u00f0i veri\u00f0 hin mesta metfje-skepna\u201c, \u00ed <em>Austra <\/em>1893 segir \u201eh\u00e9r er k\u00edkir, metf\u00e9 mest\u201c og \u00ed <em>Fjallkonunni<\/em> 1897 segir \u201eVar hann hi\u00f0 mesta metf\u00e9 \u00e1 v\u00f6xt\u201c.<\/p>\n<p>Eldri merking or\u00f0sins \u00e1tti einungis vi\u00f0 \u00e1\u00fereifanlega gripi, oftast b\u00faf\u00e9na\u00f0, en \u00fearna s\u00e9st a\u00f0 fari\u00f0 er a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 um \u00f3\u00e1\u00fereifanleg fyrirb\u00e6ri eins og <em>\u00e1lyktun<\/em>. \u00cd eldri merkingunni voru gripirnir anna\u00f0hvort metf\u00e9 e\u00f0a ekki og \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0 eins og <em>hin<\/em>\/<em>hi\u00f0 mesta<\/em>\/<em>mest<\/em> og skilgreiningin <em>\u00e1 v\u00f6xt<\/em> s\u00fdna \u00fev\u00ed gl\u00f6ggt a\u00f0 merkingin hefur breyst og er or\u00f0in 'ver\u00f0mikill hlutur, \u00farvalsgripur' sem gefin er sem a\u00f0almerking \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00deessi merkingarbreyting er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r mj\u00f6g e\u00f0lileg \u2013 \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfti a\u00f0 meta eitthva\u00f0 s\u00e9rstaklega var yfirleitt miki\u00f0 ver\u00f0m\u00e6ti \u00feess og \u00feess vegna hafa m\u00e1lnotendur fari\u00f0 a\u00f0 skilja <em>metf\u00e9 <\/em>\u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 merkti 'ver\u00f0m\u00e6tur hlutur'. \u00deetta var a\u00f0almerking or\u00f0sins mestalla 20. \u00f6ldina.<\/p>\n<p>En \u00e1 seinasta hluta aldarinnar f\u00e9kk or\u00f0i\u00f0 n\u00fdja merkingu. Fyrsta d\u00e6mi \u00feess sem \u00e9g hef fundi\u00f0 er \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1962, \u00fear sem segir fr\u00e1 kaupum Manchester United \u00e1 skoska knattspyrnumanninum Dennis Law: \u201eKaupver\u00f0i\u00f0 var um 14 millj. \u00edsl. kr\u00f3na og er \u00fea\u00f0 h\u00e6sta ver\u00f0 sem enskt f\u00e9lag hefur greitt fyrir knattspyrnumann. \u00deetta er \u00ed anna\u00f0 sinn sem Dennis Law er seldur fyrir metf\u00e9.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1963 er fyrirs\u00f6gnin \u201eUre til Arsenal fyrir metf\u00e9!\u201c en \u00ed fr\u00e9ttinni segir \u201e\u00dea\u00f0 var Arsenal sem keypti hann \u00e1 metfj\u00e1rh\u00e6\u00f0 65.000 pund.\u201c \u00cd <em>F\u00e1lkanum<\/em> 1963 segir: \u201e\u00c1rangurinn var\u00f0 s\u00e1, a\u00f0 myndir hans voru seldar fyrir metf\u00e9.\u201c \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 fyrst undir 1980 sem \u00feessi merking fer a\u00f0 ver\u00f0a \u00e1berandi, einkum um s\u00f6lu \u00e1 knattspyrnum\u00f6nnum og listaverkum.<\/p>\n<p>Undir 1990 er n\u00fdja merkingin or\u00f0in yfirgn\u00e6fandi og \u00fe\u00e1 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1703648%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR2u9yRSrv1vrZUYDKFwQtZyv7Q9HeHBHr08wpPOuTcdh69yRJuyNWR4pZc%23page%2Fn9%2F&amp;h=AT0ikVNpv2A3iNoiF12xeDNUG4Uk51ZcmqL7ysONiAM5lCU-WnWuJM1xZRQSRPLFH9DhSMMZ1XmuD67eCGwF-dmGWAkwlS0WoFxOJz6ak8mBUyFF7qbyv1M7wlbgnmpMbg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0WciItwxUgJipoepsHQnvRj_xy5kNEdKuyXTvS7_xsBnBwsBjGsoUgMTnbTsNjesCBfjBc46mP1w9zYryztTTZ2myKSsuLlz7uY_aMAxKFTgrYjVWxkVuldF_sE2rzV8zEE5lhho4682LrnCdAYW5GYoAKBjHDR_w5PUw-8Y58yMdbEmgE82YS7Xp5V2Xcc4UKo4zGDc_7zBiK\">skrifar<\/a> G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1989: \u201eHins vegar finnst m\u00e9r h\u00e6pi\u00f0 a\u00f0 fara me\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <strong>metf\u00e9 <\/strong>yfir merkinguna h\u00e6rri upph\u00e6\u00f0 en \u00e1\u00f0ur hefur \u00feekkst \u00ed einhverju sambandi.\u201c En t\u00f3lf \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar haf\u00f0i G\u00edsli linast \u00ed andst\u00f6\u00f0unni og <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F3403341%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR0eW1ttKOcj-ExM9sJ-sT_HK-66AvQDZZ3DQAtBFOk-zGw7vga6pUodVSI%23page%2Fn48%2F&amp;h=AT10vyXkWimRN3paw7gvwaslejXP6C1LUpbdTG5NkQhEDeWUYxJijS9qt-QB_b4__lL6UaR5kHg-Fge50flBz8bXfJ8cPSG0tNg3KwZl_wSI9WaToH6O6d0t0W5OExBWyA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0WciItwxUgJipoepsHQnvRj_xy5kNEdKuyXTvS7_xsBnBwsBjGsoUgMTnbTsNjesCBfjBc46mP1w9zYryztTTZ2myKSsuLlz7uY_aMAxKFTgrYjVWxkVuldF_sE2rzV8zEE5lhho4682LrnCdAYW5GYoAKBjHDR_w5PUw-8Y58yMdbEmgE82YS7Xp5V2Xcc4UKo4zGDc_7zBiK\">sag\u00f0i<\/a> 2001: \u201eM\u00e9r \u00fe\u00f3tti \u00feetta svol\u00edti\u00f0 h\u00e6pi\u00f0 fyrst, en \u00e9g s\u00e6tti mig vi\u00f0 \u00fea\u00f0. <strong>Metf\u00e9<\/strong> er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r mj\u00f6g gott or\u00f0, og merking or\u00f0a hefur oft breyst \u00ed aldanna r\u00e1s, enda m\u00e1 tunga okkar ekki ver\u00f0a steingervingur, \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 v\u00f6ndum hana og verjum.\u201c \u00cd bl\u00f6\u00f0um fr\u00e1 \u00feessari \u00f6ld hefur or\u00f0i\u00f0 langoftast <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F63757%3Ffbclid%3DIwAR34acba_4ee8nuy3zBCV4WOYP5jNVBbiS-eRsNNPn4TiBaSI22uZr2iPqY&amp;h=AT1p4ozfqWBVkbmD0AGcE9QIOygCU1WSRIDyTj4hwO8gACfYhTnpMt0IQJPZ61rk4xDGFw3apz1sBgQpK37zuppKc1GbnMFPlRioJnTnHh4qsykDpo0cafzq2jR2lPWclQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0WciItwxUgJipoepsHQnvRj_xy5kNEdKuyXTvS7_xsBnBwsBjGsoUgMTnbTsNjesCBfjBc46mP1w9zYryztTTZ2myKSsuLlz7uY_aMAxKFTgrYjVWxkVuldF_sE2rzV8zEE5lhho4682LrnCdAYW5GYoAKBjHDR_w5PUw-8Y58yMdbEmgE82YS7Xp5V2Xcc4UKo4zGDc_7zBiK\">merkinguna<\/a> 'fj\u00e1rupph\u00e6\u00f0 sem sl\u00e6r met' og h\u00fan er komin inn \u00ed <em>\u00cdslenska n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>, auk merkingarinnar 's\u00e9rstaklega gott h\u00fasd\u00fdr e\u00f0a g\u00f3\u00f0ur gripur'.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 hefur \u00fe\u00f3 stundum a\u00f0ra merkingu \u00ed \u00f3formlegu tali, a.m.k. \u00ed m\u00e1li sumra. S\u00fa merking er einkum h\u00f6f\u00f0 um f\u00f3lk og kemur fram \u00ed setningum eins og <em>hann<\/em>\/<em>h\u00fan<\/em>\/<em>h\u00e1n er n\u00fa algert metf\u00e9<\/em>. \u00dearna getur or\u00f0i\u00f0 vissulega merkt 'd\u00fdrgripur\u2018 en vir\u00f0ist oftast merkja fremur 's\u00e9r \u00e1 b\u00e1ti' e\u00f0a jafnvel 'skr\u00edtin skr\u00fafa'. \u00deetta er sem s\u00e9 nota\u00f0 um f\u00f3lk sem sker sig \u00far h\u00f3pnum \u00e1 einhvern h\u00e1tt \u2013 \u00ed or\u00f0i, hugmyndum e\u00f0a ath\u00f6fnum \u2013 og er frekar g\u00f3\u00f0l\u00e1tlegt en h\u00e6\u00f0nislegt a\u00f0 \u00e9g held \u00fe\u00f3tt erfitt s\u00e9 a\u00f0 \u00e1tta sig n\u00e1kv\u00e6mlega \u00e1 \u00fev\u00ed vegna heimildaskorts. \u00deessarar merkingar ver\u00f0ur naumast vart \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist og \u00fev\u00ed er erfitt a\u00f0 segja hversu \u00fatbreidd h\u00fan er, en fr\u00f3\u00f0legt v\u00e6ri a\u00f0 vita hvort lesendur nota or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt e\u00f0a kannast vi\u00f0 \u00feessa merkingu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 metf\u00e9 merkti upphaflega 'e-\u00f0 sem ekki var fast ver\u00f0lag \u00e1 en meta var\u00f0 til fj\u00e1r hverju sinni' eins og segir \u00ed \u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k, en \u00fear er teki\u00f0 fram a\u00f0 s\u00fa merking s\u00e9 \u00farelt. \u00deessi merking kemur t.d. fram \u00ed Eimrei\u00f0inni 1903 \u00fear sem segir: \u201eV\u00edghestar v\u00f3ru l\u00edka \u00ed miklu h\u00e6rra ver\u00f0i en a\u00f0rir hestar. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4726","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4726"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4727,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4726\/revisions\/4727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}