{"id":4768,"date":"2022-12-16T14:32:55","date_gmt":"2022-12-16T14:32:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4768"},"modified":"2022-12-16T14:33:45","modified_gmt":"2022-12-16T14:33:45","slug":"haeging","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/12\/16\/haeging\/","title":{"rendered":"h\u00e6ging"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um or\u00f0i\u00f0 <em>h\u00e6ging<\/em> sem nota\u00f0 var \u00ed \u00fatvarpinu \u00ed sambandinu <em>h\u00e6ging \u00e1 umfer\u00f0<\/em> en fyrirspyrjandi haf\u00f0i ekki heyrt \u00e1\u00f0ur. \u00deetta er vissulega sjaldg\u00e6ft or\u00f0 en \u00fe\u00f3 ekki n\u00fdtt. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed ritinu <em>\u00dar \u00fej\u00f3\u00f0arb\u00faskapnum<\/em> 1960, \u00fear sem segir: \u201eS\u00e9 \u00fea\u00f0 fastm\u00f3tu\u00f0 krafa laun\u00feegasamtakanna a\u00f0 uppskera visst l\u00e1gmark kjarab\u00f3ta \u00e1 hverju \u00e1ri, veldur h\u00e6ging framlei\u00f0sluaukningar af v\u00f6ldum samdr\u00e1ttara\u00f0ger\u00f0a \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00feeim mun meiri hluti kauph\u00e6kkunarinnar kemur fram sem h\u00e6kkun ver\u00f0lags.\u201c \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru 54 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>102, vissulega m\u00f6rg \u00feau s\u00f6mu. Or\u00f0i\u00f0 kemur einnig fyrir \u00ed <em>Flugor\u00f0asafni<\/em> sem er \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum <\/em>og er \u00fear nota\u00f0 sem <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/328521?fbclid=IwAR1SCl7vK837cgxPuhdoDYewl_lzy90XoQ2ynic4Grw8sRM71vGQhFIbO-0\">\u00fe\u00fd\u00f0ing<\/a> \u00e1 <em>deceleration <\/em>\u00ed ensku.<\/p>\n<p>Talsver\u00f0ur hluti d\u00e6ma um or\u00f0i\u00f0 er \u00far hagfr\u00e6\u00f0i, \u00fe. \u00e1 m. elsta d\u00e6mi\u00f0 eins og \u00e1\u00f0ur segir \u2013 i\u00f0ulega er tala\u00f0 um <em>h\u00e6gingu \u00e1 hagvexti<\/em>. \u00deetta kemur vel fram \u00ed <em>Degi<\/em> 1999 \u00fear sem segir: \u201eM\u00e1r segir a\u00f0 \u00feessi hagvaxtarl\u00e6kkun, e\u00f0a \u201eh\u00e6ging\u201c eins og hagfr\u00e6\u00f0ingar or\u00f0a \u00fea\u00f0, jafngildi \u00fev\u00ed a\u00f0 kanad\u00edska hagkerfinu v\u00e6ri hent \u00fat \u00far heimsb\u00faskapnum.\u201c En einnig er or\u00f0i\u00f0 t\u00f6luvert nota\u00f0 \u00ed l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i, tala\u00f0 um <em>h\u00e6gingu \u00e1 hjartsl\u00e6tti<\/em> e\u00f0a annarri l\u00edkamsstarfsemi. Or\u00f0i\u00f0 er \u00fe\u00f3 ekki bundi\u00f0 vi\u00f0 \u00feessi tv\u00f6 svi\u00f0, heldur er t.d. nota\u00f0 \u00ed t\u00f3nlistargagnr\u00fdni \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 \u00fear sem segir: \u201eS\u00c1 l\u00e9k me\u00f0 vi\u00f0eigandi b\u00e1ruskvettandi sveiflu, og var <em>meno mosso <\/em>h\u00e6ging k\u00f3dans (vi\u00f0 klar\u00ednettinnkomuna) s\u00e9rlega falleg og \u00e1hrifamikil.\u201c<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>h\u00e6ging <\/em>er mynda\u00f0 af s\u00f6gninni <em>h\u00e6gja <\/em>me\u00f0 vi\u00f0skeytinu <em>-ing<\/em> sem er oft nota\u00f0 til a\u00f0 mynda verkna\u00f0arnafnor\u00f0 af s\u00f6gnum. \u00deannig er <em>bylting<\/em> '\u00fea\u00f0 a\u00f0 <em>bylta'<\/em>, <em>aukning '<\/em>\u00fea\u00f0 a\u00f0 <em>auka'<\/em> \u2013 og <em>h\u00e6ging<\/em> \u00feess vegna '\u00fea\u00f0 a\u00f0 h\u00e6gja'. Stundum geta <em>-ing<\/em>-or\u00f0 reyndar l\u00edka merkt afur\u00f0 verkna\u00f0arins e\u00f0a efni sem nota\u00f0 er til hans \u2013 <em>m\u00e1lning<\/em> merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 m\u00e1la' en l\u00edka 'efni sem m\u00e1la\u00f0 er me\u00f0', <em>teikning<\/em> merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 teikna' en l\u00edka 'afur\u00f0 athafnarinnar a\u00f0 teikna'. \u00ddmsar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur vi\u00f0 <em>h\u00e6ging<\/em> eru til \u00ed m\u00e1linu \u2013 (<em>ni\u00f0ur<\/em>)<em>l\u00e6ging<\/em> af (<em>ni\u00f0ur<\/em>)<em>l\u00e6gja<\/em>, <em>pl\u00e6ging<\/em> af <em>pl\u00e6gja<\/em>, (<em>fri\u00f0<\/em>)<em>\u00fe\u00e6ging <\/em>af (<em>fri\u00f0<\/em>)<em>\u00fe\u00e6gja<\/em>, (<em>full<\/em>)<em>n\u00e6ging<\/em> af (<em>full<\/em>)<em>n\u00e6gja<\/em>, o.fl. Or\u00f0i\u00f0 er \u00fev\u00ed r\u00e9tt mynda\u00f0, merkir \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast, og \u00e1 s\u00e9r \u00fdmsar sk\u00fdrar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u2013 ekkert vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 athuga.<\/p>\n<p>\u00d6\u00f0ru m\u00e1li gegnir um or\u00f0i\u00f0 <em>ni\u00f0urh\u00e6ging<\/em> sem eing\u00f6ngu vir\u00f0ist vera nota\u00f0 \u00ed l\u00fdsingu \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig knapi h\u00e6gir \u00e1 hesti a\u00f0 loknum spretti \u00ed keppni \u2013 21 d\u00e6mi er um \u00feetta or\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og 23 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>. \u00cd \u00fe\u00e6ttinum \u201e\u00cdslenskt m\u00e1l\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2002 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3450467?iabr=on&amp;fbclid=IwAR0KvIZmec9JDOayF6C_iU1j90GuwSSc9h5sMyL1GMvW1g2e_Zj8YTlCIKo#page\/n37\/\">sag\u00f0i<\/a> Sveinn Sigur\u00f0sson: \u201e\u00c6tla m\u00e6tti, a\u00f0 \u201eh\u00e6ging\u201c hef\u00f0i veri\u00f0 n\u00f3g, svo lj\u00f3tt sem \u00fea\u00f0 er, en \u00fea\u00f0 hefur auglj\u00f3slega ekki veri\u00f0 tali\u00f0 duga og \u201eni\u00f0ur\u201c skeytt framan vi\u00f0. Engu er l\u00edkara en me\u00f0 \u00fev\u00ed s\u00e9 veri\u00f0 a\u00f0 gefa \u00ed skyn, a\u00f0 til s\u00e9 eitthva\u00f0, sem heitir \u201eupph\u00e6ging\u201c.\u201c \u00c9g get alveg teki\u00f0 undir \u00fea\u00f0 a\u00f0 <em>ni\u00f0urh\u00e6ging<\/em> er ankannanlegt or\u00f0 og <em>ni\u00f0ur-<\/em> \u00fear ofauki\u00f0. En <em>h\u00e6ging <\/em>eitt og s\u00e9r er hins vegar \u00e1g\u00e6tt or\u00f0 sem sj\u00e1lfsagt er a\u00f0 nota, \u00fe\u00f3tt au\u00f0vita\u00f0 \u00feurfi a\u00f0 venjast \u00fev\u00ed eins og \u00f6\u00f0rum n\u00fdjungum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega f\u00e9kk \u00e9g fyrirspurn um or\u00f0i\u00f0 h\u00e6ging sem nota\u00f0 var \u00ed \u00fatvarpinu \u00ed sambandinu h\u00e6ging \u00e1 umfer\u00f0 en fyrirspyrjandi haf\u00f0i ekki heyrt \u00e1\u00f0ur. \u00deetta er vissulega sjaldg\u00e6ft or\u00f0 en \u00fe\u00f3 ekki n\u00fdtt. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed ritinu \u00dar \u00fej\u00f3\u00f0arb\u00faskapnum 1960, \u00fear sem segir: \u201eS\u00e9 \u00fea\u00f0 fastm\u00f3tu\u00f0 krafa laun\u00feegasamtakanna a\u00f0 uppskera [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4768","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4768"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4770,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4768\/revisions\/4770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}