{"id":4782,"date":"2022-12-20T16:32:50","date_gmt":"2022-12-20T16:32:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4782"},"modified":"2022-12-20T17:50:07","modified_gmt":"2022-12-20T17:50:07","slug":"a-ad-ryksjuga-ryksoga-eda-er-i-lagi-ad-ryksuga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/12\/20\/a-ad-ryksjuga-ryksoga-eda-er-i-lagi-ad-ryksuga\/","title":{"rendered":"\u00c1 a\u00f0 ryksj\u00faga, ryksoga \u2013 e\u00f0a er \u00ed lagi a\u00f0 ryksuga?"},"content":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>ryksuga <\/em>kemur fyrst fyrir \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1912: \u201eRYKSUGA (St\u00f6vsuger) er <strong>hreinsar <\/strong>pr\u00fd\u00f0ilega <strong>h\u00fasg\u00f6gn<\/strong>, <strong>\u00e1brei\u00f0ur<\/strong> og anna\u00f0 er ryk sezt \u00ed, er n\u00fdkomin \u00ed <strong>Bankastr\u00e6ti 7<\/strong>.\u201c \u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 greinilega mynda\u00f0 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af danskri samsv\u00f6run sinni hefur \u00fea\u00f0 yfirleitt \u00fe\u00f3tt gott og gilt. \u00deannig <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1184860%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR076KHLdJ2h4KxvoFgKinDT4opcntbzNLMYq9U3VxpR9xJjuNd6jTZ1bBk%23page%2Fn5%2F&amp;h=AT1oPYtiLvu6EwgeruXGgSMSxZpD3GkN9G98cK9Y3u8O4WIVS7V86M77b3Kph3amqfeehXabgjF6otlO6PVfXD5KbX5W0YpwwoqBUAtZDGjGpSgUZT8XWXsdcHuOQBuKJw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0p_Up0uvG33fpnEGa2MALit1Sp5j63vWH841ktuX53TzhENZV0gWV6dhXvlCakMZRaQ8Tbv9NcqpXy2kFYKlfQsPil0WJJiiNqZs9i-YMV9ihpDZBZNntlo6VZl89rNNV9C-Q5D2gKSIgIg9sIwrngducFm6mf\">sag\u00f0i<\/a> \u00ed M\u00f3\u00f0urm\u00e1ls\u00fe\u00e6tti <em>V\u00edsis<\/em> 1956: \u201eFer \u00feetta or\u00f0 vel \u00ed m\u00e1linu, er mynda\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og or\u00f0i\u00f0 bl\u00f3\u00f0suga, af 3. kennimynd sagnarinnar a\u00f0 sj\u00faga, vi\u00f0 <strong>sugum<\/strong>. Eru m\u00f6rg d\u00e6mi \u00feess, a\u00f0 nafnor\u00f0 s\u00e9u myndu\u00f0 \u00feannig af 3. kennimynd sagna, t.d. or\u00f0i\u00f0 <strong>n\u00e1m<\/strong> [\u2026].\u201c Hins vegar hefur i\u00f0ulega veri\u00f0 amast vi\u00f0 samhlj\u00f3ma s\u00f6gn, og \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var t.d. spurt \u00ed g\u00e6r hvort \u00e6tti a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>ryksuga<\/em> e\u00f0a <em>ryksj\u00faga<\/em>, og hvort s\u00f6gnin <em>suga<\/em> v\u00e6ri til.<\/p>\n<p>\u00ed <em>Syrpu<\/em> 1947 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F7575373%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3CpEYxkbAz_mrqyWsBuyhq8TFv7OcvshdCIMFajKfBLvtQNbPKrjbTjkg%23page%2Fn15%2F&amp;h=AT3smaPemDDF9EoPsY8fY3pd49Agxh0FGhk5njTn3hl-vENFNNW3spbV8ahe4YpQYcoisnpvlv5kICQ4txBqXC2-hFPdtm-Ivln_STuYJmruxthsxLeLaZDcc6dxwObcjQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0p_Up0uvG33fpnEGa2MALit1Sp5j63vWH841ktuX53TzhENZV0gWV6dhXvlCakMZRaQ8Tbv9NcqpXy2kFYKlfQsPil0WJJiiNqZs9i-YMV9ihpDZBZNntlo6VZl89rNNV9C-Q5D2gKSIgIg9sIwrngducFm6mf\">sag\u00f0i<\/a> Bjarni Vilhj\u00e1lmsson: \u201eNafni\u00f0 ryksuga er gott, t\u00e1knar vel, til hvers hluturinn er \u00e6tla\u00f0ur, og er \u00fe\u00e6gilegt \u00ed beygingu. Hins vegar t\u00ed\u00f0kast n\u00fa miki\u00f0 s\u00f6gnin a\u00f0 ryksuga. H\u00fan minnir helzt \u00e1, hvernig b\u00f6rn og brezkar \u00fej\u00f3\u00f0ir mynda sagnir. \u00c9g hef miklar m\u00e6tur \u00e1 hvorum tveggja, en krefst \u00feess \u00fe\u00f3, a\u00f0 s\u00f6gnin hverfi \u00far tali \u00feeirra \u00cdslendinga, sem komnir eru til vits og \u00e1ra. [\u2026] [V]eika s\u00f6gnin a\u00f0 <strong>suga<\/strong> [er] alveg ranglega myndu\u00f0, h\u00fan \u00e1 a\u00f0 heita \u2013 og heitir \u2013 a\u00f0 <strong>soga<\/strong>.\u201c Ni\u00f0ursta\u00f0a Bjarna var: \u201eS\u00f6gnin a\u00f0 <strong>ryksuga<\/strong> er fyrir ne\u00f0an allar hellur; s\u00f6gnin a\u00f0 <strong>ryksj\u00faga <\/strong>er ekki beinl\u00ednis r\u00f6ng, en \u00f3vi\u00f0felldin \u00e1 \u00fdmsa lund. S\u00f6gnin a\u00f0 <strong>ryksoga<\/strong> er g\u00f3\u00f0, en einkum m\u00e6li \u00e9g \u00fe\u00f3 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 stytta hana \u00ed <strong>soga<\/strong>, \u00feegar \u00feess er kostur.\u201c<\/p>\n<p>Eir\u00edkur Hreinn Finnbogason var <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1184860%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3BzbMJQ8TG43zF2uqHfWXkzTot8RrFUOOL17_93ymR4KsscUiWsRKN91c%23page%2Fn5%2F&amp;h=AT1oPYtiLvu6EwgeruXGgSMSxZpD3GkN9G98cK9Y3u8O4WIVS7V86M77b3Kph3amqfeehXabgjF6otlO6PVfXD5KbX5W0YpwwoqBUAtZDGjGpSgUZT8XWXsdcHuOQBuKJw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0p_Up0uvG33fpnEGa2MALit1Sp5j63vWH841ktuX53TzhENZV0gWV6dhXvlCakMZRaQ8Tbv9NcqpXy2kFYKlfQsPil0WJJiiNqZs9i-YMV9ihpDZBZNntlo6VZl89rNNV9C-Q5D2gKSIgIg9sIwrngducFm6mf\">\u00e1 s\u00f6mu n\u00f3tum<\/a> \u00ed M\u00f3\u00f0urm\u00e1ls\u00fe\u00e6tti <em>V\u00edsis<\/em> 1956: \u201eEn svo undarlega breg\u00f0ur vi\u00f0, a\u00f0 \u00feegar ryksuga er notu\u00f0, \u00fe\u00e1 nefna fj\u00f6lmargir \u00feann verkna\u00f0 danskri s\u00f6gn, a\u00f0 <strong>ryksuga<\/strong> (\u00e1 d\u00f6nsku st\u00f6vsuge). Er \u00feetta \u00f3\u00fearft og rangt. [\u2026] \u00dearna \u00e1 a\u00f0 nota s\u00f6gnina a\u00f0 <strong>ryksj\u00faga <\/strong>[\u2026]. Einnig m\u00e6tti nota s\u00f6gnina a\u00f0 <strong>soga<\/strong> h\u00e9r, <strong>ryksoga<\/strong>, <strong>soga ryk<\/strong>, en \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist eigi algengt. F\u00f3lk g\u00e6ti vali\u00f0 h\u00e9r \u00e1 milli sagnanna a\u00f0 soga og sj\u00faga, en suga er engin \u00edslenzka.\u201c \u00cd \u00fe\u00e6tti s\u00ednum \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1980 vitna\u00f0i G\u00edsli J\u00f3nsson \u00ed br\u00e9fritara sem vildi nota s\u00f6gnina <em>ryksoga<\/em> en <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1524213%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR0iH7u91v9PyrvRGX9O-me6pvhTXbWVbhTZzpP-AT1l_BArjQ7eoxe4RsM%23page%2Fn6%2F&amp;h=AT18J9_k0akDf5IYR38OrM6-DXHZF7liZXG3vrg2uJu166pJP4cSXGKJb4UhkmssClbHaPrV38DI_GOJEBkCg84rSJFISrtV3Juk3IriykvqVYTOGTGMKqr74B3RkADjqA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0p_Up0uvG33fpnEGa2MALit1Sp5j63vWH841ktuX53TzhENZV0gWV6dhXvlCakMZRaQ8Tbv9NcqpXy2kFYKlfQsPil0WJJiiNqZs9i-YMV9ihpDZBZNntlo6VZl89rNNV9C-Q5D2gKSIgIg9sIwrngducFm6mf\">sag\u00f0i<\/a> svo: \u201eEn myndarlegast \u00fe\u00e6tti m\u00e9r, e\u00f0a svipmest, a\u00f0 nota \u00ed \u00feessu d\u00e6mi samsetningu af sterku beygingunni og <strong>ryksj\u00faga<\/strong>.\u201c Fleiri svipa\u00f0ar umsagnir m\u00e6tti nefna.<\/p>\n<p>Eins og \u00e1\u00f0ur segir kemur nafnor\u00f0i\u00f0 <em>ryksuga<\/em> fyrst fyrir \u00e1ri\u00f0 1912, og ver\u00f0ur algengt \u00e1 \u00feri\u00f0ja \u00e1ratugnum. S\u00f6gnin <em>ryksuga <\/em>vir\u00f0ist aftur \u00e1 m\u00f3ti vera u.\u00fe.b. tveimur \u00e1ratugum yngri. Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn um hana eru \u00ed tveimur augl\u00fdsingum \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1931: \u201eB\u00edlarnir eru b\u00f3na\u00f0ir me\u00f0 b\u00f3niv\u00e9l og ryksuga\u00f0ir um lei\u00f0\u201c og \u201eTek a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 ryksuga h\u00fasg\u00f6gn og teppi\u201c. N\u00e6sta d\u00e6mi um s\u00f6gnina s\u00e9st ekki fyrr en 1940, og \u00fea\u00f0 er ekki fyrr en um og upp \u00far 1950 sem h\u00fan fer a\u00f0 ver\u00f0a algeng. Elsta d\u00e6mi um <em>ryksj\u00faga<\/em> er a\u00f0eins yngra, fr\u00e1 1933, og um \u00fe\u00e1 s\u00f6gn er eitthva\u00f0 \u00e1 anna\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6ma \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Elsta d\u00e6mi um <em>ryksoga <\/em>er \u00far \u00e1\u00f0urnefndri grein \u00ed <em>Syrpu<\/em> 1947, en d\u00e6mi um hana eru s\u00e1raf\u00e1, a\u00f0eins \u00e1 \u00feri\u00f0ja tug.<\/p>\n<p>Sagnirnar <em>ryksj\u00faga <\/em>og <em>ryksoga <\/em>eru mynda\u00f0ar af samb\u00f6ndunum <em>sj\u00faga<\/em>\/<em>soga ryk<\/em> me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka andlagi\u00f0 <em>ryk<\/em> og gera \u00fea\u00f0 a\u00f0 forli\u00f0 sagnanna. En s\u00f6gnin <em>ryksuga<\/em> getur ekki veri\u00f0 myndu\u00f0 \u00feannig vegna \u00feess a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>*suga ryk<\/em> er ekki til. S\u00f6gnin er \u00feess vegna myndu\u00f0 beint af samsetta nafnor\u00f0inu <em>ryksuga <\/em>eins og mismunandi aldur nafnor\u00f0s og sagnar gefur v\u00edsbendingu um. \u00deess vegna skiptir ekki m\u00e1li \u00fe\u00f3tt s\u00f6gnin <em>*suga<\/em> s\u00e9 ekki til \u2013 h\u00fan er \u00f3\u00fearfur millili\u00f0ur \u00ed or\u00f0mynduninni. \u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 ekkert \u00fev\u00ed til fyrirst\u00f6\u00f0u a\u00f0 lei\u00f0a s\u00f6gn af samsettu nafnor\u00f0i og \u00fdmis d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00ed m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 er t.d. l\u00edtill vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6gnin <em>handj\u00e1rna<\/em> er leidd af nafnor\u00f0inu <em>handj\u00e1rn<\/em> \u00fev\u00ed a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>*j\u00e1rna hendur<\/em> er varla nota\u00f0.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt <em>ryksj\u00faga<\/em>, <em>ryksoga<\/em> og <em>ryksuga<\/em> vir\u00f0ist \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar sagnir eru \u00fe\u00e6r \u00fev\u00ed mynda\u00f0ar \u00e1 tvo \u00f3l\u00edka vegu. Fyrrnefndu sagnirnar tv\u00e6r g\u00e6tu ekki veri\u00f0 mynda\u00f0ar beint af nafnor\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0 <strong>nafnor\u00f0in <\/strong><em>*ryksj\u00faga<\/em> og <em>*ryksoga<\/em> eru ekki til. S\u00f6gnin <em>ryksuga <\/em>\u00e1 s\u00e9r n\u00edut\u00edu \u00e1ra s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu og er vitanlega fyrir l\u00f6ngu b\u00fain a\u00f0 vinna s\u00e9r hef\u00f0 \u2013 og v\u00e6ri \u00fea\u00f0 jafnvel \u00fe\u00f3tt h\u00fan v\u00e6ri d\u00f6nsk a\u00f0 uppruna e\u00f0a ranglega myndu\u00f0 \u00ed einhverjum skilningi. En svo er ekki \u2013 eins og h\u00e9r hefur veri\u00f0 s\u00fdnt fram \u00e1 er <em>ryksuga<\/em> fullkomlega e\u00f0lileg \u00edslensk s\u00f6gn, myndu\u00f0 af nafnor\u00f0i \u00e1 sama h\u00e1tt og fj\u00f6ldi annarra sagna, og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast hi\u00f0 minnsta vi\u00f0 henni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 ryksuga kemur fyrst fyrir \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed \u00cdsafold 1912: \u201eRYKSUGA (St\u00f6vsuger) er hreinsar pr\u00fd\u00f0ilega h\u00fasg\u00f6gn, \u00e1brei\u00f0ur og anna\u00f0 er ryk sezt \u00ed, er n\u00fdkomin \u00ed Bankastr\u00e6ti 7.\u201c \u00de\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 greinilega mynda\u00f0 me\u00f0 hli\u00f0sj\u00f3n af danskri samsv\u00f6run sinni hefur \u00fea\u00f0 yfirleitt \u00fe\u00f3tt gott og gilt. \u00deannig sag\u00f0i \u00ed M\u00f3\u00f0urm\u00e1ls\u00fe\u00e6tti V\u00edsis 1956: \u201eFer \u00feetta or\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4782","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4782","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4782"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4782\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4786,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4782\/revisions\/4786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4782"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4782"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4782"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}