{"id":4835,"date":"2023-01-25T21:18:56","date_gmt":"2023-01-25T21:18:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4835"},"modified":"2023-01-26T10:58:18","modified_gmt":"2023-01-26T10:58:18","slug":"allareidu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/01\/25\/allareidu\/","title":{"rendered":"Allarei\u00f0u"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g var a\u00f0 lesa v\u00edsu fr\u00e1 seinustu \u00e1ratugum 19. aldar \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 <em>allarei\u00f0u<\/em> kom fyrir. \u00dea\u00f0 var auglj\u00f3st a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri af danska or\u00f0inu <em>allerede<\/em> sem merkir \u201an\u00fa \u00feegar\u2018 og \u00e9g hef svo sem s\u00e9\u00f0 \u00feetta \u00e1\u00f0ur \u00ed \u00edslenskum textum en aldrei heyrt \u00fea\u00f0 nota\u00f0 svo a\u00f0 \u00e9g muni. En \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 forvitnast um or\u00f0i\u00f0 og komst a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta er gamalt t\u00f6kuor\u00f0 \u2013 kemur fyrir \u00ed fyrstu b\u00f3k sem prentu\u00f0 var \u00e1 \u00edslensku, <em>N\u00fdja testamentinu<\/em> \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu Odds Gottsk\u00e1lkssonar \u00fear sem segir: \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 s\u00fa vonska hreyfir s\u00e9r allarei\u00f0u heimuglega utan \u00fea\u00f0 alleinasta s\u00e1 sem \u00fev\u00ed n\u00fa inniheldur, hl\u00fdtur burt tekinn a\u00f0 ver\u00f0a.\u201c \u00cd n\u00fdjustu \u00fe\u00fd\u00f0ingu Bibl\u00edunnar er \u00feetta: \u201e\u00dev\u00ed a\u00f0 leyndard\u00f3mur l\u00f6gleysisins er \u00feegar farinn a\u00f0 starfa en fyrst ver\u00f0ur a\u00f0 ry\u00f0ja \u00feeim burt sem stendur \u00ed vegi.\u201c<\/p>\n<p>Allm\u00f6rg d\u00e6mi eru svo um <em>allarei\u00f0u<\/em> \u00far \u00fdmsum textum fr\u00e1 17.-19. aldar. Or\u00f0i\u00f0 er \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndal fr\u00e1 1920-1924 en merkt me\u00f0 spurningarmerki. \u00dea\u00f0 er hins vegar gefi\u00f0 athugasemdalaust \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>, en ekki a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru a\u00f0eins sex d\u00e6mi um \u00fea\u00f0, \u00f6ll \u00far g\u00f6mlum textum, \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist vera horfi\u00f0 \u00far n\u00fat\u00edmam\u00e1li. En \u00e9g var\u00f0 mj\u00f6g hissa \u00feegar \u00e9g s\u00e1 a\u00f0 um 900 d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 finna \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> \u2013 s\u00e9rlega m\u00f6rg fr\u00e1 \u00fev\u00ed kringum 1900, en or\u00f0i\u00f0 virtist \u00fe\u00f3 hafa veri\u00f0 algengt fram \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar \u00feegar t\u00ed\u00f0nin datt skyndilega ni\u00f0ur. M\u00e9r fannst \u00fev\u00ed undarlegt a\u00f0 \u00e9g skyldi ekki \u00feekkja or\u00f0i\u00f0 betur e\u00f0a hafa heyrt \u00fea\u00f0 nota\u00f0.<\/p>\n<p>Sk\u00fdringin kom \u00fe\u00f3 \u00feegar \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a betur hva\u00f0an d\u00e6min k\u00e6mu. \u00de\u00e1 kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 meginhluti d\u00e6manna \u2013 yfir 700 af um 900 \u2013 var \u00far vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum. \u00dear vir\u00f0ist or\u00f0i\u00f0 hafa veri\u00f0 sprelllifandi fram til 1980 \u2013 yngsta d\u00e6mi\u00f0 \u00far <em>L\u00f6gbergi-Heimskringlu<\/em> er fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1ri. \u00d6ll yngri d\u00e6mi \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um eru \u00far g\u00f6mlum textum. Yngstu samt\u00edmad\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 eru \u00ed grein eftir Sigur\u00f0 Magn\u00fasson, bla\u00f0afulltr\u00faa Loftlei\u00f0a, \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1973. \u00dear segir a\u00f0 \u201eSp\u00e1nn [\u2026] s\u00e9 allarei\u00f0u or\u00f0inn \u00e6gilega \u00fatb\u00eda\u00f0ur af \u00cdslendingum og \u00f6\u00f0rum, sem gist hafa \u00fea\u00f0 s\u00f3larland a\u00f0 undanf\u00f6rnu\u201c og \u00fear yr\u00f0u \u00cdslendingar \u00ed framt\u00ed\u00f0inni \u201e\u00ed h\u00f3pi 800 millj\u00f3n t\u00farista \u00ed allarei\u00f0u \u00fatsv\u00ednu\u00f0u landi\u201c.<\/p>\n<p>M\u00e1lhreinsunarstefnan sem r\u00edkti \u00e1 \u00cdslandi mestalla 20. \u00f6ldina n\u00e1\u00f0i l\u00edti\u00f0 til Vesturheims og \u00fea\u00f0 er oft til \u00feess vitna\u00f0 hvernig m\u00e1lfarseinkenni sem vesturfarar b\u00e1ru me\u00f0 s\u00e9r og \u00fe\u00f3ttu \u00f3\u00e6skileg hafi bl\u00f3mstra\u00f0 \u00ed vestur\u00edslensku \u00fe\u00f3tt \u00feeim hafi veri\u00f0 \u00fatr\u00fdmt \u00far m\u00e1linu h\u00e9r heima \u2013 \u201efl\u00e1m\u00e6li\u00f0\u201c svokalla\u00f0a er oft teki\u00f0 sem d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. M\u00e9r finnst <em>allarei\u00f0u <\/em>skemmtilegt d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 hvernig d\u00f6nskusletta sem haf\u00f0i lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1linu \u00ed fj\u00f6gur hundru\u00f0 \u00e1r en er n\u00fa alveg horfin \u00e1tti s\u00e9r framhaldsl\u00edf \u00ed vestur\u00edslensku \u00fear sem hli\u00f0st\u00e6\u00f0an <em>already <\/em>kann einnig a\u00f0 hafa hj\u00e1lpa\u00f0 til. \u00d6rugglega er h\u00e6gt a\u00f0 finna \u00fdmis fleiri d\u00e6mi um sl\u00edkt ef betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g var a\u00f0 lesa v\u00edsu fr\u00e1 seinustu \u00e1ratugum 19. aldar \u00fear sem or\u00f0i\u00f0 allarei\u00f0u kom fyrir. \u00dea\u00f0 var auglj\u00f3st a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri af danska or\u00f0inu allerede sem merkir \u201an\u00fa \u00feegar\u2018 og \u00e9g hef svo sem s\u00e9\u00f0 \u00feetta \u00e1\u00f0ur \u00ed \u00edslenskum textum en aldrei heyrt \u00fea\u00f0 nota\u00f0 svo a\u00f0 \u00e9g muni. En \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 forvitnast [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4835","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4835"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4837,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4835\/revisions\/4837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}