{"id":4884,"date":"2023-02-25T14:25:06","date_gmt":"2023-02-25T14:25:06","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4884"},"modified":"2023-02-25T15:02:47","modified_gmt":"2023-02-25T15:02:47","slug":"umferdin-fer-aukandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/02\/25\/umferdin-fer-aukandi\/","title":{"rendered":"Umfer\u00f0in fer aukandi"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20232381972d\/skoda-ad-byggja-gongu-bru-yfir-hvit-ar-gljufur-vid-gull-foss\">fr\u00e9tt<\/a> sem \u00e9g las \u00e1 vefmi\u00f0li \u00ed morgun rakst \u00e9g \u00e1 setninguna \u201eBr\u00fanin \u00fearna \u00ed dag er st\u00f3rh\u00e6ttuleg og umfer\u00f0inni fer bara aukandi\u201c. \u00c9g staldra\u00f0i vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>fara aukandi<\/em> og minntist \u00feess ekki a\u00f0 hafa s\u00e9\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur e\u00f0a heyrt. Vissulega er \u00feetta au\u00f0skili\u00f0, en venjulegt or\u00f0alag \u00ed \u00feessu samhengi v\u00e6ri \u00fe\u00f3 <em>umfer\u00f0in eykst<\/em> e\u00f0a <em>umfer\u00f0in fer vaxandi<\/em>. Leit \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> sta\u00f0festi \u00fe\u00e1 tilfinningu a\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag v\u00e6ri \u00f3venjulegt \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g fann innan vi\u00f0 10 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. Elsta d\u00e6mi\u00f0 er \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1865: \u201etil atvinnu vi\u00f0 ba\u00f0mullaryrkju, er mj\u00f6g hefir fari\u00f0 aukandi s\u00ed\u00f0an \u00ed \u00feeim l\u00f6ndum.\u201c Einnig m\u00e1 nefna \u201e\u00deingtraust sjera E.P. hefur fari\u00f0 aukandi\u201c \u00ed <em>V\u00edsi<\/em> 1914 og \u201eGosdrykkjaneysla landsmanna er einnig g\u00edfurlega mikil og fer aukandi\u201c \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1987.<\/p>\n<p>En \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>fann \u00e9g h\u00e1tt \u00ed 40 d\u00e6mi um sambandi\u00f0, flest \u00far \u00f3formlegu m\u00e1li \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum, t.d. \u201em\u00e9r finnst a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi fari\u00f0 aukandi lyk[t]in fr\u00e1 honum\u201c \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> 2003, \u201e\u00deessi \u201e\u00e6sifr\u00e9ttaflutningur\u201c hefur fari\u00f0 s\u00ed aukandi\u201c \u00e1 <em>M\u00e1lefnin.com<\/em> 2004, \u201eAgavandam\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi fara alltaf aukandi me\u00f0 hverju \u00e1rinu\u201c \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2004 og \u201eSpjaldt\u00f6lvu-menntun er n\u00fa a\u00f0 fara aukandi\u201c \u00e1 <em>Twitter<\/em> 2015. Einnig m\u00e1 finna d\u00e6mi \u00e1 hef\u00f0bundnari vefmi\u00f0lum, t.d. \u201eFylgi Obama \u00ed Pennsylvan\u00edu hefur fari\u00f0 aukandi\u201c \u00e1 <em>mbl.is<\/em> 2008, \u201eHinga\u00f0 til hafa \u00fe\u00f3 vi\u00f0skipti milli landanna fari\u00f0 aukandi\u201c \u00ed <em>Vi\u00f0skiptabla\u00f0inu<\/em> 2015, \u201eumsvifin \u00ed fasteignal\u00e1num fara aukandi\u201c \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em> 2017, og \u201etekju\u00f3j\u00f6fnu\u00f0ur karlmanna milli kynsl\u00f3\u00f0a hafi fari\u00f0 aukandi\u201c \u00ed <em>Kjarnanum<\/em> 2017.<\/p>\n<p>Vitanlega er <em>aukandi <\/em>r\u00e9tt mynda\u00f0ur l\u00fdsingarh\u00e1ttur n\u00fat\u00ed\u00f0ar af <em>auka<\/em> og er langalgengastur \u00ed samsettum l\u00fdsingaror\u00f0um, eins og <em>atvinnuaukandi<\/em>, <em>bl\u00f3\u00f0aukandi<\/em>, <em>brag\u00f0aukandi<\/em>, <em>lystaukandi<\/em>, <em>vir\u00f0isaukandi<\/em> og fj\u00f6lm\u00f6rgum fleiri. Notkun hans sem sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0s or\u00f0s \u00ed s\u00f6mu merkingu og \u201avaxandi\u2018, er \u00fe\u00f3 ekki bundin vi\u00f0 sambandi\u00f0 <em>fara aukandi<\/em> \u2013 \u201eSt. n\u00fdtur trausts me\u00f0al \u00feingmanna, og mun \u00fea\u00f0 aukandi fari\u00f0 hafa\u201c segir \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1914, \u201e25 \u00e1ra reynsla okkar og st\u00f6\u00f0ugt aukandi sala s\u00fdnir best, a\u00f0 vi\u00f0skiftamenn okkar eru \u00e1n\u00e6g\u00f0ir\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1929, <span data-offset-key=\"2injv-0-20\">\u201eheldur nj\u00f3ta sj\u00f3mennirnir \u00ed st\u00f6\u00f0ugt aukandi m\u00e6li betri kjara\u201c segir \u00ed <em>Sj\u00f3mannabla\u00f0inu V\u00edkingi<\/em> 1967<\/span>, og \u201eh\u00fan er farin a\u00f0 vera aukandi \u00e1 Su\u00f0ur- og Vesturlandinu\u201c segir \u00ed <em>B\u00e6ndabla\u00f0inu<\/em> 2005.<\/p>\n<p>En \u00ed d\u00e6minu sem \u00e9g vitna\u00f0i til \u00ed upphafi segir ekki <em>umfer\u00f0in fer aukandi<\/em> eins og b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0, heldur <em>umfer\u00f0in<strong>ni<\/strong> fer aukandi <\/em>\u2013 frumlagi\u00f0 er \u00ed \u00fe\u00e1gufalli. \u00dea\u00f0 er \u00f3v\u00e6nt, \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6gnin <em>auka<\/em> stj\u00f3rnar \u00feolfalli en ekki \u00fe\u00e1gufalli og \u00fev\u00ed m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 frumlagi \u00ed nefnifalli eins og \u00ed hli\u00f0st\u00e6\u00f0um v\u00edxlum me\u00f0 \u00f6\u00f0rum s\u00f6gnum sem stj\u00f3rna \u00feolfalli, t.d. <em>verslunin h\u00e6kka\u00f0i \u00e1lagningu<\/em> \u2013 <em>\u00e1lagning fer h\u00e6kkandi<\/em>. \u00dearna vir\u00f0ast vera \u00e1hrif fr\u00e1 s\u00f6gnum eins og <em>fj\u00f6lga <\/em>sem stj\u00f3rna \u00fe\u00e1gufalli sem helst \u00ed sl\u00edkum v\u00edxlum \u2013 <em>verslunin fj\u00f6lga\u00f0i v\u00f6rum <\/em>\u2013 <em>v\u00f6rum fer fj\u00f6lgandi<\/em>. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> m\u00e1 finna tv\u00f6 d\u00e6mi um \u00fe\u00e1gufall me\u00f0 <em>fara aukandi <\/em>\u2013 \u201e\u00e1ttum frekar von \u00e1 \u00fev\u00ed kannski a\u00f0 komum f\u00e6ri aukandi eftir hrun\u201c \u00ed <em>R\u00daV <\/em>2015 og \u201eofbeldisgl\u00e6pum fer aukandi\u201c \u00e1 <em>Twitter<\/em> 2015.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>fara aukandi<\/em> er til \u00ed m\u00e1linu og notkun \u00feess fer vaxandi \u2013 \u00e9g segi ekki <em>fer aukandi <\/em>\u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta samband er ekki (enn) hluti af m\u00ednu m\u00e1li, og sama gildir l\u00edklega um meginhluta m\u00e1lnotenda. En \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir ekki a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a s\u00e9 til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed. \u00d6\u00f0ru n\u00e6r \u2013 \u00e9g hef oft <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/11\/20\/fognum-nyjungum\/\">haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram<\/a> a\u00f0 vi\u00f0 eigum almennt s\u00e9\u00f0 a\u00f0 taka n\u00fdjungum \u00ed m\u00e1linu fagnandi, svo framarlega sem \u00fe\u00e6r ganga ekki \u00ed berh\u00f6gg vi\u00f0 m\u00e1lkerfi\u00f0 \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00dea\u00f0 er l\u00edfsnau\u00f0syn fyrir \u00edslenskuna a\u00f0 endurn\u00fdjast eins og h\u00fan hefur alltaf gert, og \u00fe\u00f3tt ekki s\u00e9 mikil hef\u00f0 fyrir <em>fara aukandi <\/em>er t\u00e6past h\u00e6gt a\u00f0 hafna \u00fev\u00ed sambandi me\u00f0 m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegum r\u00f6kum. En vegna fallstj\u00f3rnar <em>auka<\/em> er r\u00e9tt a\u00f0 halda sig vi\u00f0 nefnifalli\u00f0 og segja <em>umfer\u00f0in fer aukandi\u00a0<\/em>frekar en\u00a0<em>umfer\u00f0ina<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fr\u00e9tt sem \u00e9g las \u00e1 vefmi\u00f0li \u00ed morgun rakst \u00e9g \u00e1 setninguna \u201eBr\u00fanin \u00fearna \u00ed dag er st\u00f3rh\u00e6ttuleg og umfer\u00f0inni fer bara aukandi\u201c. \u00c9g staldra\u00f0i vi\u00f0 sambandi\u00f0 fara aukandi og minntist \u00feess ekki a\u00f0 hafa s\u00e9\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur e\u00f0a heyrt. Vissulega er \u00feetta au\u00f0skili\u00f0, en venjulegt or\u00f0alag \u00ed \u00feessu samhengi v\u00e6ri \u00fe\u00f3 umfer\u00f0in eykst [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4884","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4884","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4884"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4897,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4884\/revisions\/4897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}