{"id":4927,"date":"2023-03-05T13:46:59","date_gmt":"2023-03-05T13:46:59","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4927"},"modified":"2023-03-05T20:42:44","modified_gmt":"2023-03-05T20:42:44","slug":"nyyrdi-og-tokuord-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/05\/nyyrdi-og-tokuord-2\/","title":{"rendered":"Misg\u00f3\u00f0 n\u00fdyr\u00f0i"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld var sm\u00ed\u00f0a\u00f0ur aragr\u00fai n\u00fdyr\u00f0a sem m\u00f6rg hver hafa veri\u00f0 gefin \u00fat \u00ed s\u00e9rst\u00f6kum n\u00fdyr\u00f0as\u00f6fnum. Elst sl\u00edkra safna er l\u00edklega \u201e<a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3267931?iabr=on#page\/n1\/mode\/1up\">Or\u00f0 \u00far vi\u00f0skiftam\u00e1li<\/a>\u201c sem Or\u00f0anefnd Verkfr\u00e6\u00f0ingafjelagsins birti \u00ed\u00a0<em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins<\/em> 1926. F\u00e6st \u00feessara or\u00f0a komust \u00ed almenna notkun og okkur finnst m\u00f6rg \u00feeirra brosleg og getum skemmt okkur konunglega yfir \u00feeim. En \u00f6llu gamni fylgir nokkur alvara og nau\u00f0synlegt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 vitanlega voru \u00feessi n\u00fdyr\u00f0i sm\u00ed\u00f0u\u00f0 og sett fram \u00ed fullri alv\u00f6ru, og \u00e1 bak vi\u00f0 \u00feau liggur einl\u00e6gur \u00e1hugi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 au\u00f0ga \u00edslenskan or\u00f0afor\u00f0a og \u201ehreinsa\u201c m\u00e1li\u00f0 af erlendum or\u00f0um \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fe\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0ernishyggju sem reis h\u00e6st \u00ed sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttunni \u00e1 seinni hluta 19. aldar og byrjun \u00feeirrar 20.<\/p>\n<p>\u00c1 listanum \u201eOr\u00f0 \u00far vi\u00f0skiftam\u00e1li\u201c eru meira en sex hundru\u00f0 n\u00fdyr\u00f0i. M\u00e9r s\u00fdnist \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i a\u00f0 ekki \u00f6llu fleiri en tuttugu af \u00feeim s\u00e9u \u00ed almennri notkun n\u00fa, hundra\u00f0 \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar \u2013 og \u00ed m\u00f6rgum tilvikum er erlenda or\u00f0i\u00f0 l\u00edka nota\u00f0. Sennilega hafa flest or\u00f0anna aldrei komist \u00ed notkun en sum voru eitthva\u00f0 notu\u00f0 um t\u00edma en eru n\u00fa a\u00f0 mestu horfin, svo sem <em>gl\u00f3aldin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>appels\u00edna<\/em>, <em>bj\u00fagaldin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>banani<\/em>, <em>rau\u00f0aldin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>t\u00f3matur<\/em>, <em>eiraldin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>apr\u00edk\u00f3sa<\/em> og <em>granaldin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>ananas<\/em>. \u00d6nnur eru horfin vegna \u00feess a\u00f0 fyrirb\u00e6ri\u00f0 sem \u00feau v\u00edsa til er ekki lengur hluti af \u00feekkingarheimi almennings, svo sem <em>langst\u00f3ll<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>chaise longue<\/em> (legubekkur me\u00f0 baki e\u00f0a upph\u00e6kkun vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0alag) og <em>valkol <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>anthrakit<\/em> (s\u00e9rst\u00f6k \u00farvalstegund kola).<\/p>\n<p>En \u00ed meirihluta tilvika er b\u00e6\u00f0i fyrirb\u00e6ri\u00f0 og erlenda or\u00f0i\u00f0 vel \u00feekkt \u00ed samt\u00edmanum en \u00edslenska n\u00fdyr\u00f0i\u00f0 gleymt og grafi\u00f0 og fyrir \u00fev\u00ed eru \u00f6rugglegar mismunandi \u00e1st\u00e6\u00f0ur. Ein er au\u00f0vita\u00f0 s\u00fa a\u00f0 n\u00fd or\u00f0 verka yfirleitt framandi \u00e1 f\u00f3lk. \u00dea\u00f0 tekur t\u00edma a\u00f0 venjast \u00feeim og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5473833?iabr=on#page\/n18\/mode\/1up\/\">haft er eftir<\/a> Halld\u00f3ri Halld\u00f3rssyni pr\u00f3fessor, sem sm\u00ed\u00f0a\u00f0i m\u00f6rg n\u00fdyr\u00f0i sem sum komust \u00ed notkun en \u00f6nnur ekki, a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00feurfi a\u00f0 segja n\u00fdtt or\u00f0 sext\u00edu sinnum til a\u00f0 venjast \u00fev\u00ed. En sum or\u00f0anna eru ekki bara framandi heldur verka l\u00edka \u00e1 okkur sem hl\u00e6gileg e\u00f0a hall\u00e6risleg. \u00dear er \u00fe\u00f3 r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 smekkur f\u00f3lks breytist \u00e1 skemmri t\u00edma en hundra\u00f0 \u00e1rum og \u00fea\u00f0 er vel m\u00f6gulegt a\u00f0 tilfinning f\u00f3lks fyrir or\u00f0unum hafi veri\u00f0 \u00f6nnur \u00e1 \u00feeim t\u00edma sem \u00feau komu fram en n\u00fa.<\/p>\n<p>A\u00f0al\u00e1st\u00e6\u00f0an er \u00fe\u00f3 l\u00edklega s\u00fa a\u00f0 or\u00f0in sem \u00e1tti a\u00f0 skipta \u00fat voru komin inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 og h\u00f6f\u00f0u unni\u00f0 s\u00e9r \u00fear hef\u00f0, m\u00f6rg hver a.m.k. Flest \u00feeirra n\u00fdyr\u00f0a sem \u00feykja best heppnu\u00f0 og eru alltaf notu\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li komu fram \u00e1\u00f0ur en nokkur erlend or\u00f0 s\u00f6mu merkingar h\u00f6f\u00f0u n\u00e1\u00f0 f\u00f3tfestu \u00ed m\u00e1linu \u2013 or\u00f0 eins og <em>s\u00edmi<\/em>, <em>t\u00f6lva<\/em>, <em>\u00feota<\/em>, <em>\u00feyrla<\/em>, <em>snjalls\u00edmi<\/em>, <em>spjaldt\u00f6lva<\/em> o.fl. \u00deegar or\u00f0 hafa unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu eiga n\u00fd or\u00f0 sem eiga a\u00f0 koma \u00ed sta\u00f0inn oftast erfitt uppdr\u00e1ttar. G\u00f3\u00f0 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 eru \u00e1vaxtaor\u00f0in sem nefnd eru h\u00e9r a\u00f0 framan \u2013 \u00fea\u00f0 eru \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r \u00e1g\u00e6t or\u00f0 en erlendu or\u00f0in voru or\u00f0in of f\u00f6st \u00ed m\u00e1linu til a\u00f0 \u00feau v\u00e6ru l\u00edfv\u00e6nleg. Almennt s\u00e9\u00f0 er hvorki l\u00edklegt til \u00e1rangurs n\u00e9 \u00edslenskunni til framdr\u00e1ttar a\u00f0 reyna a\u00f0 losna vi\u00f0 or\u00f0 sem hafa unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt s\u00fa stefna a\u00f0 sm\u00ed\u00f0a \u00edslensk n\u00fdyr\u00f0i \u00ed sta\u00f0 erlendra t\u00f6kuor\u00f0a hafi yfirleitt veri\u00f0 nokku\u00f0 \u00f3umdeild hafa stundum komi\u00f0 fram efasemdir um hana. Bent hefur veri\u00f0 \u00e1 a\u00f0 eitt af \u00fev\u00ed sem torveldar \u00fatlendingum \u00edslenskun\u00e1m s\u00e9 a\u00f0 \u00ed m\u00e1linu eru ekki notu\u00f0 \u00fdmis al\u00fej\u00f3\u00f0aor\u00f0, flest af gr\u00edskum e\u00f0a latneskum stofni, sem annars fer\u00f0ast milli m\u00e1la. \u00de\u00f3tt \u00feessi or\u00f0 s\u00e9u kannski ekki st\u00f3r hluti or\u00f0afor\u00f0ans er alltaf mj\u00f6g upp\u00f6rvandi fyrir m\u00e1lnema a\u00f0 heyra or\u00f0 sem \u00feau kannast vi\u00f0 \u00far \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum. \u00c9g var t.d. \u00ed g\u00e6r a\u00f0 hlusta \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/sjonvarp\/spila\/frettir-kl-19-00\/30762\/a0gumv\/polsk-fraedi-i-haskola-islands\">fr\u00e9tt<\/a> \u00fear sem tala\u00f0 var vi\u00f0 p\u00f3lskukennara \u00ed H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands, \u00e1 p\u00f3lsku. \u00c9g kann ekkert \u00ed p\u00f3lsku en \u00e9g skildi samt \u00feegar tala\u00f0 var um \u201ekulture\u201c, \u00a0\u201epolski film\u201c, \u201epolski musiki\u201c og \u201epolski histori\u201c (skrifa\u00f0 eftir frambur\u00f0i).<\/p>\n<p>\u00cd \u00edslensku er au\u00f0vita\u00f0 aragr\u00fai t\u00f6kuor\u00f0a og sjaldnast h\u00e6gt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00feau spilli m\u00e1linu. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 \u00feau falli a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0kerfi og beygingakerfi m\u00e1lsins \u2013 hafi ekki a\u00f0 geyma framandi hlj\u00f3\u00f0 e\u00f0a hlj\u00f3\u00f0asamb\u00f6nd og taki beygingum eins og \u00feau or\u00f0 sem fyrir eru. Flest\u00f6ll t\u00f6kuor\u00f0 gera \u00feetta, og \u00fe\u00f3tt or\u00f0 eins og <em>snjalls\u00edmi<\/em> s\u00e9 vissulega vel heppna\u00f0 og almennt nota\u00f0 myndi <em>smartf\u00f3nn<\/em> falla alveg jafnvel a\u00f0 m\u00e1linu \u2013 andsta\u00f0a vi\u00f0 sl\u00edkt or\u00f0 v\u00e6ri fremur bygg\u00f0 \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0ernislegum en m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegum forsendum. Okkur vantar alltaf n\u00fd og n\u00fd or\u00f0 og \u00fea\u00f0 er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 sm\u00ed\u00f0a \u00edslensk n\u00fdyr\u00f0i \u00feegar \u00feess er kostur, en \u00fea\u00f0 er ekki s\u00ed\u00f0ur nau\u00f0synlegt a\u00f0 hika ekki vi\u00f0 taka erlend or\u00f0 inn \u00ed \u00edslenskuna og laga \u00feau a\u00f0 m\u00e1lkerfinu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld var sm\u00ed\u00f0a\u00f0ur aragr\u00fai n\u00fdyr\u00f0a sem m\u00f6rg hver hafa veri\u00f0 gefin \u00fat \u00ed s\u00e9rst\u00f6kum n\u00fdyr\u00f0as\u00f6fnum. Elst sl\u00edkra safna er l\u00edklega \u201eOr\u00f0 \u00far vi\u00f0skiftam\u00e1li\u201c sem Or\u00f0anefnd Verkfr\u00e6\u00f0ingafjelagsins birti \u00ed\u00a0Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins 1926. F\u00e6st \u00feessara or\u00f0a komust \u00ed almenna notkun og okkur finnst m\u00f6rg \u00feeirra brosleg og getum skemmt okkur konunglega yfir \u00feeim. En \u00f6llu gamni [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4927","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4927","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4927"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4927\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4933,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4927\/revisions\/4933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4927"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4927"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4927"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}