{"id":4953,"date":"2023-03-11T08:00:57","date_gmt":"2023-03-11T08:00:57","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4953"},"modified":"2023-03-17T08:24:49","modified_gmt":"2023-03-17T08:24:49","slug":"menningarnam-eda-eitthvad-annad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/11\/menningarnam-eda-eitthvad-annad\/","title":{"rendered":"Menningarn\u00e1m\u00a0\u2013 e\u00f0a eitthva\u00f0 anna\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>menningarn\u00e1m<\/em> sk\u00fdtur s\u00edfellt oftar upp kollinum og hefur veri\u00f0 \u00e1berandi undanfari\u00f0 \u00ed umr\u00e6\u00f0u um uppsetningu \u00cdslensku \u00f3perunnar \u00e1 Madame Butterfly. \u00dear er \u00feetta nota\u00f0 yfir <em>cultural appropriation<\/em> sem \u201e<a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6308416?iabr=on#page\/n23\/mode\/1up\">merkir<\/a> \u00feegar vi\u00f0 t\u00f6kum eitthva\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ni \u00far menningu annarra og hugsum ekki \u00fat \u00ed e\u00f0a yfirf\u00e6rum hva\u00f0a gildi \u00fea\u00f0 hefur \u00ed \u00feeirri menningu\u201c. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu er \u00ed grein Kristj\u00e1ns Kristj\u00e1nssonar \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 \u00fear sem <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3312918?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\">segir<\/a> m.a.: \u201e<em>Menningarn\u00e1m<\/em> (\u201ecultural appropriation\u201c) er or\u00f0i\u00f0 yfir \u00feetta; og \u201en\u00e1m\u201c v\u00edsar \u00fe\u00e1 til hern\u00e1ms, ekki l\u00e6rd\u00f3ms!\u201c En eins og <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/malspjall\/posts\/1102936304433774\/\">bent var \u00e1<\/a> h\u00e9r \u00ed g\u00e6r er h\u00e6gt a\u00f0 skilja or\u00f0i\u00f0 \u00e1 fleiri en einn veg og \u00fea\u00f0 hefur einnig veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0rum merkingum.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>menningarn\u00e1m<\/em> er nefnilega a\u00f0 <a href=\"https:\/\/malid.is\/leit\/menningarn%C3%A1m\">finna<\/a> \u00ed tveimur \u00ed\u00f0or\u00f0as\u00f6fnum \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/em> og \u00ed b\u00e1\u00f0um tilvikum \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 <em>acculturation<\/em> sem er allt anna\u00f0 en <em>cultural appropriation<\/em>. \u00cd \u00feessum s\u00f6fnum er \u00fea\u00f0 skilgreint 'a\u00f0l\u00f6gun a\u00f0 n\u00fdju menningar-umhorfi' e\u00f0a 'a\u00f0l\u00f6gun barns a\u00f0 menningarh\u00e1ttum samf\u00e9lagsins'. S\u00fa er greinilega <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/4846489?iabr=on#page\/n101\/mode\/1up\/\">merking<\/a> or\u00f0sins \u00ed <em>Uppeldi og menntun <\/em>2000: \u201eUm lei\u00f0 og barni\u00f0 ver\u00f0ur \u00fe\u00e1tttakandi \u00ed m\u00e1lsamf\u00e9lagi f\u00e6r \u00fea\u00f0 einnig a\u00f0gang a\u00f0 menningu vi\u00f0komandi tungum\u00e1ls. [\u2026] \u00deegar barni\u00f0 eldist og fer \u00ed sk\u00f3la fer \u00fea\u00f0 eftir menningu sk\u00f3lans hvernig barninu gengur. S\u00e9 menning heimilisins og r\u00e1\u00f0andi menning innan sk\u00f3lans s\u00fa sama e\u00f0a svipu\u00f0, heldur menningarn\u00e1m og m\u00e1ltaka barnsins yfirleitt \u00e1fram \u00e1n erfi\u00f0leika e\u00f0a \u00e1rekstra.\u201c<\/p>\n<p>En or\u00f0i\u00f0 hefur einnig veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed enn annarri merkingu. \u00cd <em>Mosfellingi <\/em>2008 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/7052508?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\/\">segir<\/a> a\u00f0 \u00ed n\u00fdjum framhaldssk\u00f3la \u00ed Mosfellsb\u00e6 ver\u00f0i l\u00f6g\u00f0 \u201e\u00c1hersla \u00e1 heilsu-, \u00ed\u00fer\u00f3tta- og menningarn\u00e1m auk umhverfis- og orkufr\u00e6\u00f0a\u201c og \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 2015 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6354255?iabr=on#page\/n49\/mode\/1up\/\">segir<\/a>: \u201e\u00c9g f\u00f3r a\u00f0 l\u00e6ra vi\u00f0skiptafr\u00e6\u00f0i og \u00fea\u00f0an \u00ed \u00feverfaglegt tungu- m\u00e1la-, vi\u00f0skiptafr\u00e6\u00f0i- og <em>menningarn\u00e1m<\/em> \u00ed Danm\u00f6rku.\u201c \u00cd \u00feessum tilvikum er auglj\u00f3slega veri\u00f0 a\u00f0 l\u00fdsa \u00feeirri tegund sk\u00f3lan\u00e1ms sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 hvorki a\u00f0l\u00f6gun barna a\u00f0 samf\u00e9lagi n\u00e9 yfirt\u00f6ku menningar. \u00dea\u00f0 eru sem s\u00e9 til d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feremur mismunandi merkingum en a\u00f0 undanf\u00f6rnu hefur fyrstnefnda merkingin (<em>cultural appropriation<\/em>) \u00fe\u00f3 veri\u00f0 yfirgn\u00e6fandi eins og marka m\u00e1 b\u00e6\u00f0i af <em>t\u00edmarit.is<\/em> og <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>.<\/p>\n<p>N\u00fa er au\u00f0vita\u00f0 algengt a\u00f0 or\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed fleiri en einni merkingu og veldur sjaldan vandr\u00e6\u00f0um. En \u00ed \u00feessu tilviki er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2022\/07\/05\/idord-og-onnur-ord\/\">\u00ed\u00f0or\u00f0<\/a> notu\u00f0 yfir n\u00e1kv\u00e6mlega skilgreind hugt\u00f6k, og \u00ed\u00f0or\u00f0 l\u00fata d\u00e1l\u00edti\u00f0 \u00f6\u00f0rum reglum en or\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li \u2013 \u00feurfa m.a. a\u00f0 vera \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0. \u00deess vegna er \u00f3heppilegt a\u00f0 <em>menningarn\u00e1m<\/em> skuli nota\u00f0 \u00ed \u00feessum mismunandi merkingum. Erfitt er a\u00f0 sj\u00e1 \u00ed hva\u00f0a merkingu or\u00f0i\u00f0 hafi fyrst veri\u00f0 nota\u00f0 en tilvist \u00feess \u00ed tveimur \u00ed\u00f0or\u00f0as\u00f6fnum bendir \u00fe\u00f3 til \u00feess a\u00f0 s\u00fa merking sem \u00feau hafa \u00fear (<em>acculturation<\/em>) s\u00e9 elst. Svo m\u00e1 l\u00edka velta fyrir s\u00e9r hversu heppilegt \u00fea\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 nota <em>menningarn\u00e1m<\/em> yfir <em>cultural appropriation<\/em> \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u201en\u00e1mi\u00f0\u201c er yfirleitt \u00e1n sam\u00feykkis e\u00f0a \u00ed \u00f3\u00fe\u00f6kk \u201eeigenda\u201c vi\u00f0komandi menningar.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessu samhengi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 fyrir l\u00f6ngu er h\u00e6tt a\u00f0 tala um <em>landn\u00e1msbygg\u00f0ir<\/em> \u00cdsraelsmanna \u00e1 Vesturbakkanum og \u00ed sta\u00f0inn tala\u00f0 um <em>landt\u00f6kubygg\u00f0ir<\/em>. Hli\u00f0st\u00e6tt \u00fev\u00ed m\u00e6tti hugsa s\u00e9r a\u00f0 tala um <em>menningart\u00f6ku<\/em> en <em>menningarr\u00e1n<\/em> er l\u00edka lipurt og l\u00fdsandi or\u00f0. Jafnvel m\u00e6tti hugsa s\u00e9r <em>menningarhrifs<\/em> (<em>hrifs<\/em> er gamalt or\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 sjaldg\u00e6ft \u00ed seinni t\u00ed\u00f0) \u2013 \u00f6ll \u00feessi or\u00f0 komu fram \u00ed umr\u00e6\u00f0u h\u00e9r \u00ed g\u00e6r. \u00c9g hef vissulega margsinnis l\u00fdst \u00feeirri sko\u00f0un a\u00f0 almennt s\u00e9 \u00f3heppilegt a\u00f0 hr\u00f3fla vi\u00f0 or\u00f0um sem hafa unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu enda \u00fe\u00f3tt okkur finnist \u00feau ekki alls kostar heppileg. En <em>menningarn\u00e1m<\/em> er ekki gamalt \u00ed m\u00e1linu og hefur l\u00edti\u00f0 veri\u00f0 nota\u00f0 \u00feanga\u00f0 til mj\u00f6g n\u00fdlega, \u00feannig a\u00f0 spurningin er hvort \u00fea\u00f0 s\u00e9 or\u00f0i\u00f0 of fast \u2013 t\u00edminn ver\u00f0ur a\u00f0 skera \u00far um \u00fea\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 menningarn\u00e1m sk\u00fdtur s\u00edfellt oftar upp kollinum og hefur veri\u00f0 \u00e1berandi undanfari\u00f0 \u00ed umr\u00e6\u00f0u um uppsetningu \u00cdslensku \u00f3perunnar \u00e1 Madame Butterfly. \u00dear er \u00feetta nota\u00f0 yfir cultural appropriation sem \u201emerkir \u00feegar vi\u00f0 t\u00f6kum eitthva\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ni \u00far menningu annarra og hugsum ekki \u00fat \u00ed e\u00f0a yfirf\u00e6rum hva\u00f0a gildi \u00fea\u00f0 hefur \u00ed \u00feeirri menningu\u201c. Elsta d\u00e6mi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4953","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4953"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4953\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4973,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4953\/revisions\/4973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}