{"id":4964,"date":"2023-03-15T08:00:10","date_gmt":"2023-03-15T08:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=4964"},"modified":"2023-03-14T13:45:39","modified_gmt":"2023-03-14T13:45:39","slug":"handstyrdar-malbreytingar-a-politiskum-forsendum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/15\/handstyrdar-malbreytingar-a-politiskum-forsendum\/","title":{"rendered":"Handst\u00fdr\u00f0ar m\u00e1lbreytingar \u00e1 p\u00f3lit\u00edskum forsendum"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um um breytingar \u00e1 or\u00f0afari \u00ed nafni kynhlutleysis hefur \u00fev\u00ed veri\u00f0 haldi\u00f0 fram a\u00f0 sl\u00edkar breytingar s\u00e9u af hinu illa \u2013 \u00feetta s\u00e9 \u201ehandst\u00fdr\u00f0 ritsko\u00f0un \u00e1 tungum\u00e1linu, sprottin af p\u00f3lit\u00edskum \u00e1st\u00e6\u00f0um\u201c eins og sagt var h\u00e9r \u00ed g\u00e6r. \u00dea\u00f0 er l\u00e1ti\u00f0 sem \u00feetta s\u00e9 n\u00fdjung \u00ed \u00edslensku en \u00fev\u00ed fer fjarri \u2013 \u00fea\u00f0 m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 tilraunir til \u201ehandst\u00fdringar\u201c m\u00e1lsins megi rekja allt aftur \u00e1 t\u00f3lftu \u00f6ld \u00feegar <em>Fyrsti m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingurinn <\/em>svonefndi setti fram till\u00f6gur s\u00ednar um <a href=\"http:\/\/etext.old.no\/gramm\/\">r\u00f3tt\u00e6kar endurb\u00e6tur<\/a> \u00e1 \u00edslensku stafr\u00f3fi. \u00deetta var gert af hugsj\u00f3n sem m\u00e1 vel fella undir p\u00f3lit\u00edk \u2013 \u201etil \u00feess at h\u00e6gra ver\u00f0i a\u00f0 rita og lesa, sem n\u00fa t\u00ed\u00f0kast og\u00a0\u00e1 \u00feessu landi, b\u00e6\u00f0i l\u00f6g og \u00e6ttv\u00edsi e\u00f0a \u00fe\u00fd\u00f0ingar helgar, e\u00f0a svo \u00feau hin spaklegu fr\u00e6\u00f0i, er\u00a0Ari \u00deorgilsson hefir \u00e1 b\u00e6kur sett af skynsamlegu viti\u201c.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er svo sem skilgreiningaratri\u00f0i hvort \u00feetta er k\u00f6llu\u00f0 \u201ep\u00f3lit\u00edsk handst\u00fdring\u201c, en \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 allt fr\u00e1 \u00fev\u00ed snemma \u00e1 n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld og fram \u00e1 \u00feennan dag hefur st\u00f3rfelld m\u00e1lst\u00fdring veri\u00f0 rekin undir merkjum \u201em\u00e1lhreinsunar\u201c \u00fear sem leitast er vi\u00f0 a\u00f0 \u00fatr\u00fdma erlendum or\u00f0um sem hafa komi\u00f0 inn \u00ed m\u00e1li\u00f0, \u00e1\u00f0ur einkum \u00far d\u00f6nsku en seinna \u00far ensku, og sm\u00ed\u00f0a \u00ed \u00feeirra sta\u00f0 or\u00f0 \u00far \u00edslensku hr\u00e1efni. \u00dea\u00f0 blandast au\u00f0vita\u00f0 engum hugur um a\u00f0 \u00feetta \u201ehreinsunarstarf\u201c \u00e1tti s\u00e9r p\u00f3lit\u00edskar forsendur, enda reki\u00f0 af mestum krafti \u00e1 \u00feeim t\u00edma sem \u00cdslendingar voru a\u00f0 berjast fyrir sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i fr\u00e1 D\u00f6num. M\u00f6rg \u00feeirra or\u00f0a sem reynt var a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00e1ttu s\u00e9r langa hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og f\u00e9llu \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 \u00fev\u00ed en \u00e6tterni \u00feeirra var n\u00f3g til a\u00f0 gera \u00feau \u00f3alandi og \u00f3ferjandi.<\/p>\n<p>Sama m\u00e1 segja um \u00fe\u00e1 bar\u00e1ttu gegn \u201em\u00e1lvillum\u201c sem h\u00e9r var rekin af h\u00f6rku alla s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld og a\u00f0 nokkru leyti enn. \u00dear er reynt me\u00f0 handafli a\u00f0 sn\u00faa vi\u00f0 \u00fdmsum sj\u00e1lfsprottnum m\u00e1lbreytingum sem margar hverjar eiga s\u00e9r \u00e1ratuga e\u00f0a jafnvel aldagamla s\u00f6gu og hafa n\u00e1\u00f0 til verulegs hluta m\u00e1lnotenda. \u00deessi bar\u00e1tta er l\u00edka h\u00e1p\u00f3lit\u00edsk, vegna \u00feess a\u00f0 \u201em\u00e1lvillurnar\u201c, eins og \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c og \u201efl\u00e1m\u00e6li\u201c svo a\u00f0 d\u00e6mi s\u00e9u nefnd, eru e\u00f0a voru yfirleitt \u00fatbreiddari me\u00f0al h\u00f3pa sem eiga undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu efnahagslega og f\u00e9lagslega og b\u00faa ekki yfir menningarlegu au\u00f0magni. \u00deannig hefur \u00feessi bar\u00e1tta stu\u00f0la\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0halda e\u00f0a auka st\u00e9ttaskiptingu \u00ed landinu, \u00fe\u00f3tt \u00e9g \u00e6tli ekki a\u00f0 gera \u00fev\u00ed sk\u00f3na a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi veri\u00f0 \u00e6tlunin.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 erum flest alin upp vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 eigi a\u00f0 vera \u201ehreint\u201c og \u201er\u00e9tt\u201c og \u00fea\u00f0 s\u00e9 beinl\u00ednis \u00f3\u00fej\u00f3\u00f0legt a\u00f0 draga \u00fe\u00e1 stefnu \u00ed efa. Aftur \u00e1 m\u00f3ti finnst m\u00f6rgum a\u00f0 kynjap\u00f3lit\u00edk eigi ekkert erindi inn \u00ed tungum\u00e1li\u00f0 og \u00fea\u00f0 s\u00e9 misskilin jafnr\u00e9ttisbar\u00e1tta a\u00f0 leitast vi\u00f0 a\u00f0 draga \u00far karll\u00e6gni m\u00e1lsins. E\u00f0lilegt er a\u00f0 um \u00feetta s\u00e9u skiptar sko\u00f0anir en \u00e6skilegt a\u00f0 f\u00f3lk s\u00e9 sj\u00e1lfu s\u00e9r samkv\u00e6mt \u00ed m\u00e1lflutningi. M\u00e9r b\u00fd\u00f0ur samt \u00ed grun \u2013 og hef raunar s\u00e9\u00f0 \u00fdmis d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u2013 a\u00f0 sama f\u00f3lki\u00f0 og hugnast ekki breytingar \u00e1 m\u00e1linu \u00ed \u00e1tt til kynhlutleysis hafi i\u00f0ulega vel\u00fe\u00f3knun \u00e1 \u201em\u00e1lhreinsun\u201c og bar\u00e1ttu gegn \u201em\u00e1lvillum\u201c \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki s\u00ed\u00f0ur \u201ehandst\u00fdr\u00f0 ritsko\u00f0un \u00e1 tungum\u00e1linu, sprottin af p\u00f3lit\u00edskum \u00e1st\u00e6\u00f0um\u201c eins og h\u00e9r hefur veri\u00f0 raki\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um um breytingar \u00e1 or\u00f0afari \u00ed nafni kynhlutleysis hefur \u00fev\u00ed veri\u00f0 haldi\u00f0 fram a\u00f0 sl\u00edkar breytingar s\u00e9u af hinu illa \u2013 \u00feetta s\u00e9 \u201ehandst\u00fdr\u00f0 ritsko\u00f0un \u00e1 tungum\u00e1linu, sprottin af p\u00f3lit\u00edskum \u00e1st\u00e6\u00f0um\u201c eins og sagt var h\u00e9r \u00ed g\u00e6r. \u00dea\u00f0 er l\u00e1ti\u00f0 sem \u00feetta s\u00e9 n\u00fdjung \u00ed \u00edslensku en \u00fev\u00ed fer fjarri \u2013 \u00fea\u00f0 m\u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-4964","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4964"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4967,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4964\/revisions\/4967"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}