{"id":5010,"date":"2023-03-29T21:11:35","date_gmt":"2023-03-29T21:11:35","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5010"},"modified":"2023-03-29T21:13:00","modified_gmt":"2023-03-29T21:13:00","slug":"ungborn-og-ungaborn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/29\/ungborn-og-ungaborn\/","title":{"rendered":"Ungb\u00f6rn og ungab\u00f6rn"},"content":{"rendered":"<p>Inn \u00ed umr\u00e6\u00f0u sem var\u00f0 h\u00e9r \u00ed dag um or\u00f0i\u00f0 <em>hv\u00edtvo\u00f0ungur <\/em>fl\u00e9tta\u00f0ist deila um or\u00f0i\u00f0 <em>ung<strong>a<\/strong>barn <\/em>sem sumum \u00feykir rangt og telja a\u00f0 einungis myndin <em>ungbarn<\/em> s\u00e9 r\u00e9tt. <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em><a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/70650?fbclid=IwAR2A4Y1CK3rahRKhiAnTX8AqxBB5dMS4ETdLWC6I69r3cchNY6ZDQmePWPc\">segir<\/a> vissulega \u201eFrekar skyldi segja <strong>ungbarn<\/strong> en \u201eungabarn\u201c\u201c, og \u00ed grein \u00e1 <em>V\u00edsindavefnum<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.visindavefur.is%2Fsvar.php%3Fid%3D6141%26fbclid%3DIwAR3GZnSTeorRmN9WjaF5523PbQbtU9Q7-lJOf3dnI5oOHlWq4qTDi4dYP3M&amp;h=AT2oXerCEl_5HzaQUmMpXyK_sW2R0bUzDmmVC1yFf1om53DjpIiHKH9zmvxYMclrEE6pct7E6annhnDppKvlEwLY2VyhOS9EvmGpbwEzZ6H11DTEbVKhDbr-3jzqkB4EWQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT10d-MEyRRc5eBXaAgR7wOf6Q0FW4ragz6bAdpcX6XwsBXYNeGQRtuebttipN8Tm_qoeFKvHLzup9nplU7CrJf_4CYndnNfjLVw3m_euuvz_-PjQh3XABG0CuvHnyCajqUtDzNM3_-FLWF5zgEeAHdzwBCdn2c4\">segir<\/a> Gu\u00f0r\u00fan Kvaran: \u201eB\u00e1\u00f0ir rith\u00e6ttirnir, <em>ungbarn<\/em> og <em>ungabarn<\/em>, teljast r\u00e9ttir en frekar er m\u00e6lt me\u00f0 rith\u00e6ttinum <em>ungbarn<\/em>.\u201c En b\u00e6\u00f0i <em>\u00cdslensk or\u00f0ab\u00f3k<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F43221%3Ffbclid%3DIwAR3X4Ct0Mr1bC1vW-lPGZjLsN9Z4TfwKh4OyQAAplzAoUBJrlpkgXP_c1s4&amp;h=AT3bNqELzUizGyThAc-eN9J8lxHVGTy78X9IDAm66mBQRSGmdDYDrF55XgjashR8MpW51PWLzMBBnBBlPvNDm1mT7wS76fj7rHdYvnambjid6Pye28XucquHW2QY09ESVA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT10d-MEyRRc5eBXaAgR7wOf6Q0FW4ragz6bAdpcX6XwsBXYNeGQRtuebttipN8Tm_qoeFKvHLzup9nplU7CrJf_4CYndnNfjLVw3m_euuvz_-PjQh3XABG0CuvHnyCajqUtDzNM3_-FLWF5zgEeAHdzwBCdn2c4\">og<\/a> <em>\u00cdslensk n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> hafa myndina <em>ungabarn<\/em> sem flettior\u00f0 \u00e1n nokkurra athugasemda, og \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>fr\u00e1 1920-1924 er myndin <em>ungabarn<\/em> l\u00edka <a href=\"https:\/\/blondal.arnastofnun.is\/faersla\/254971\/merkja\/ungabarn?fbclid=IwAR1oVzTn3MwfPrvBgesR4OAj1bjXaVembNd7BOaMtXwPWjYxyE9vIPo0Dvk\">gefin<\/a> og merkt \u201eAf.\u201c sem merkir a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 t\u00ed\u00f0kist \u00e1 Austurlandi. Vel m\u00e1 vera a\u00f0 \u00feessi mynd hafi \u00ed upphafi veri\u00f0 algengari \u00fear en annars sta\u00f0ar, en h\u00fan er ekki sta\u00f0bundin n\u00fa.<\/p>\n<p>Or\u00f0myndin <em>ungabarn<\/em> \u00e1 s\u00e9r a.m.k. 140 \u00e1ra s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu. \u00cd <em>I\u00f0unni <\/em>1884 segir: \u201ehef\u00f0i ekki Ingibj\u00f6rg komi\u00f0 \u00fej\u00f3tandi me\u00f0 ungabarni\u00f0 \u00ed fanginu.\u201c Lengi framan af eru \u00fe\u00f3 a\u00f0eins \u00f6rf\u00e1 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>\u00far bl\u00f6\u00f0um gefnum \u00fat \u00e1 \u00cdslandi en langflest \u00far vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum. S\u00e9 \u00fea\u00f0 r\u00e9tt \u00ed <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k <\/em>a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hafi upphaflega einkum t\u00ed\u00f0kast \u00e1 Austurlandi g\u00e6ti \u00feetta endurspegla\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 hlutfall Austfir\u00f0inga \u00ed h\u00f3pi vesturfara var mj\u00f6g h\u00e1tt. \u00dea\u00f0 er ekki fyrr en upp \u00far 1950 sem fari\u00f0 er a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 r\u00e1\u00f0i \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um og t\u00ed\u00f0nin eykst verulega eftir 1970. Myndin <em>ungbarn<\/em> hefur \u00fe\u00f3 alltaf veri\u00f0 margfalt algengari en heldur hefur dregi\u00f0 saman me\u00f0 or\u00f0unum \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum. Vitaskuld er <em>ungabarn <\/em>r\u00e9tt \u00edslenska, ekkert s\u00ed\u00f0ur en <em>ungbarn<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 <em>ungabarn<\/em> hlj\u00f3ti a\u00f0 merkja 'barn unga'. \u00dea\u00f0 byggist \u00e1 \u00feeim misskilningi a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 eignarfallssamsetning og fyrri li\u00f0ur \u00feess s\u00e9 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>ungi<\/em> \u00ed eignarfalli (eint\u00f6lu e\u00f0a fleirt\u00f6lu). Formsins vegna g\u00e6ti \u00feetta vissulega veri\u00f0 eignarfallssamsetning en merkingarlega er \u00fea\u00f0 \u00fatiloka\u00f0 \u2013 ungar eiga ekki b\u00f6rn og \u00fea\u00f0 er \u00feeim au\u00f0vita\u00f0 lj\u00f3st sem lesa merkinguna 'barn unga' \u00fat \u00far or\u00f0inu. \u00dea\u00f0 er vitanlega hreinn \u00fat\u00farsn\u00faningur og ekki m\u00e1lefnalegur. \u00dearna er <em>a<\/em>-i\u00f0 ekki eignarfallsending heldur tengihlj\u00f3\u00f0 e\u00f0a tengistafur (bandstafur), eins og \u00ed <em>rusl<strong>a<\/strong>fata<\/em>, <em>d\u00f3t<strong>a<\/strong>kassi <\/em>og fj\u00f6lm\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum or\u00f0um. Sl\u00edk or\u00f0myndun er fullgild \u00ed \u00edslensku \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 ekki eins algeng og eignarfallssamsetning.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 hefur veri\u00f0 bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed fleirsamsettum or\u00f0um er myndin <em>ungbarn <\/em>einh\u00f6f\u00f0 en <em>ungabarn <\/em>\u00feekkist ekki \u2013 vi\u00f0 t\u00f6lum um <em>ungbarnaf\u00f6t<\/em>, <em>ungbarnamat<\/em>, <em>ungbarnasund <\/em>o.s.frv. en ekki *<em>ungabarnaf\u00f6t<\/em>, *<em>ungabarnamat<\/em>, *<em>ungabarnasund <\/em>o.s.frv. \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00feessu \u2013 og fyrir uppkomu myndarinnar <em>ungabarn<\/em> \u2013 er sennilega tilhneiging m\u00e1lsins til v\u00edxlhrynjandi, \u00fe.e. til a\u00f0 l\u00e1ta \u00e1hersluatkv\u00e6\u00f0i og \u00e1herslulaus atkv\u00e6\u00f0i skiptast \u00e1. \u00cd or\u00f0inu <em>ungbarn <\/em>standa saman tv\u00e6r r\u00e6tur, tv\u00f6 \u00e1hersluatkv\u00e6\u00f0i, og \u00fea\u00f0 er frekar stirt. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skj\u00f3ta inn tengihlj\u00f3\u00f0inu <em>a<\/em> og f\u00e1 myndina <em>ung<strong>a<\/strong>barn<\/em> f\u00e1um vi\u00f0 v\u00edxlhrynjandi (\u00e1hersluatkv\u00e6\u00f0i\u00f0 <em>ung<\/em> \u2013 \u00e1herslulausa atkv\u00e6\u00f0i\u00f0 <em>a<\/em> \u2013 \u00e1hersluatkv\u00e6\u00f0i\u00f0 <em>barn<\/em>). \u00cd fleirsamsettum or\u00f0um f\u00e6st v\u00edxlhrynjandi fram \u00e1n sl\u00edks innskots.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inn \u00ed umr\u00e6\u00f0u sem var\u00f0 h\u00e9r \u00ed dag um or\u00f0i\u00f0 hv\u00edtvo\u00f0ungur fl\u00e9tta\u00f0ist deila um or\u00f0i\u00f0 ungabarn sem sumum \u00feykir rangt og telja a\u00f0 einungis myndin ungbarn s\u00e9 r\u00e9tt. M\u00e1lfarsbankinn segir vissulega \u201eFrekar skyldi segja ungbarn en \u201eungabarn\u201c\u201c, og \u00ed grein \u00e1 V\u00edsindavefnum segir Gu\u00f0r\u00fan Kvaran: \u201eB\u00e1\u00f0ir rith\u00e6ttirnir, ungbarn og ungabarn, teljast r\u00e9ttir en frekar er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5010","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5010"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5012,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5010\/revisions\/5012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}