{"id":5013,"date":"2023-03-30T21:56:45","date_gmt":"2023-03-30T21:56:45","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5013"},"modified":"2023-03-30T21:56:45","modified_gmt":"2023-03-30T21:56:45","slug":"gjof-fyrir-thig-eda-gjof-handa-ther","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/30\/gjof-fyrir-thig-eda-gjof-handa-ther\/","title":{"rendered":"Gj\u00f6f fyrir \u00feig e\u00f0a gj\u00f6f handa \u00fe\u00e9r?"},"content":{"rendered":"<p>A\u00f0 margra mati er merkingarmunur \u00e1 \u00fev\u00ed hvort sagt er <em>\u00feetta er gj\u00f6f <strong>fyrir<\/strong> \u00feig <\/em>e\u00f0a <em>\u00feetta er<\/em> <em>gj\u00f6f <strong>handa<\/strong> \u00fe\u00e9r<\/em>. \u00cd kverinu <em>G\u00e6tum tungunnar <\/em>segir: \u201e<em>Augl\u00fdst var<\/em>: \u00deessi vara er s\u00e9rstaklega framleidd fyrir \u00feig. <em>R\u00e9ttara v\u00e6ri<\/em>: ... framleidd <em>handa \u00fe\u00e9r<\/em>. (Ath.: ... framleidd <em>fyrir \u00feig<\/em> \u00e6tti fremur a\u00f0 merkja: ... til \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00fa \u00feurfir ekki a\u00f0 framlei\u00f0a hana sj\u00e1lf(ur).)\u201c \u00cd b\u00f3kinni <em>\u00cdslenskt m\u00e1lfar <\/em>segir \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson: \u201e<em>\u00deetta er framleitt fyrir \u00feig<\/em> er r\u00e9tt or\u00f0alag \u00ed merkingunni '\u00deetta er framleitt fyrir \u00feig svo a\u00f0 \u00fe\u00fa \u00feurfir ekki a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 sj\u00e1lfur.' Hins vegar er \u00fea\u00f0 ekki \u00edslenskulegt \u00ed merkingunni 'til \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00fa notir \u00fea\u00f0'. \u00de\u00e1 v\u00e6ri r\u00e9tt a\u00f0 segja: \u201e\u00deetta er framleitt <em>handa \u00fe\u00e9r<\/em>\u201c.\u201c En \u00ed m\u00e1li mj\u00f6g margra er \u00fe\u00f3 enginn merkingarmunur \u00e1 <em>fyrir <\/em>og <em>handa <\/em>\u00ed \u00feessum samb\u00f6ndum.<\/p>\n<p>Vissulega geta samb\u00f6nd me\u00f0 <em>fyrir<\/em> haft \u00fe\u00e1 merkingu sem ein er talin r\u00e9tt \u00ed <em>G\u00e6tum tungunnar<\/em> og <em>\u00cdslensku m\u00e1lfari<\/em>. \u00deannig er t.d. \u00ed <em>\u00cdsafold<\/em> 1911: \u201eG\u00f3\u00f0 gj\u00f6f fyrir foreldra a\u00f0 gefa b\u00f6mum s\u00ednum, er barnabla\u00f0i\u00f0 '\u00c6skan'\u201c. \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1937 segir: \u201e\u00cd fyrra f\u00f3ru sk\u00e1tar um b\u00e6inn og s\u00f6fnu\u00f0u fatna\u00f0i og allskonar gj\u00f6fum fyrir Vetrarhj\u00e1lpina.\u201c \u00cd \u00feessum d\u00e6mum eru <em>foreldrar<\/em> og <em>Vetrarhj\u00e1lpin <\/em>ekki \u00feiggjendur gjafanna, heldur er \u00feetta \u00ed \u00feeirra \u00fe\u00e1gu. En \u00e9g man a\u00f0 \u00e9g kom af fj\u00f6llum \u00feegar \u00e9g las \u00ed <em>G\u00e6tum tungunnar<\/em> a\u00f0 rangt v\u00e6ri a\u00f0 nota <em>fyrir <\/em>me\u00f0 \u00feiggjanda \u2013 \u00e9g held a\u00f0 \u00e9g hafi alltaf nota\u00f0 <em>fyrir<\/em> og <em>handa<\/em> j\u00f6fnum h\u00f6ndum, \u00e1n verulegs merkingarmunar. Og \u00e9g er ekki einn um \u00fea\u00f0, \u00fe\u00f3tt vissulega \u00feyki \u00fdmsum e\u00f0lilegt a\u00f0 gera mun \u00e1 <em>fyrir<\/em> og <em>handa<\/em> \u00ed umr\u00e6ddum samb\u00f6ndum.<\/p>\n<p>Enginn vafi er \u00fe\u00f3 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 eldra er a\u00f0 nota forsetninguna <em>handa <\/em>\u00ed sl\u00edkum d\u00e6mum. \u201eN\u00fa var safna\u00f0 t\u00f6luver\u00f0um gj\u00f6fum handa f\u00f3lkinu\u201c segir \u00ed <em>Fj\u00f6lni<\/em> 1836; \u201eAmtmenn og s\u00fdslumenn skulu me\u00f0 tilstyrk merkra manna g\u00e1ngast fyrir a\u00f0 safna gj\u00f6fum handa \u00feeim er li\u00f0i\u00f0 hafa tj\u00f3n af kl\u00e1\u00f0afaraldrinum\u201c segir \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1857; og allm\u00f6rg samb\u00e6rileg d\u00e6mi eru fr\u00e1 19. \u00f6ld. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um <em>fyrir<\/em> \u00ed hli\u00f0st\u00e6\u00f0ri merkingu er \u00ed titli rits sem kom \u00fat 1884 og heitir \u201eKv\u00f6ldvaka \u00ed sveit e\u00f0a j\u00f3la og n\u00fd\u00e1rs-gj\u00f6f fyrir f\u00f3lki\u00f0\u201c. \u00cd <em>Eimrei\u00f0inni <\/em>1896 segir: \u201eAuk \u00feessa hefur fjelagi\u00f0 mj\u00f6g opt haft j\u00f3latrje me\u00f0 gj\u00f6fum fyrir b\u00f6rn f\u00e1t\u00e6klinga\u201c og \u00ed <em>L\u00f6gr\u00e9ttu<\/em> 1907 segir: \u201eG\u00f3\u00f0, hentug og m\u00e1tulega d\u00fdr t\u00e6kif\u00e6risgj\u00f6f fyrir unga og fullor\u00f0na.\u201c<\/p>\n<p>Annars eru f\u00e1 d\u00e6mi um <em>fyrir <\/em>\u00ed \u00feessari merkingu \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um fram um 1920. Hins vegar er fj\u00f6ldi d\u00e6ma \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum, <em>L\u00f6gbergi<\/em>, <em>Heimskringlu<\/em> og fleiri, og liggur beint vi\u00f0 a\u00f0 \u00e1lykta a\u00f0 \u00fear s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00e1hrif fr\u00e1 ensku forsetningunni <em>for <\/em>sem er notu\u00f0 \u00ed samb\u00e6rilegum d\u00e6mum. En um 1920 fer d\u00e6mum um <em>fyrir<\/em> fj\u00f6lgandi \u00ed \u00edslenskum bl\u00f6\u00f0um. \u201eSmekklegustu og n\u00fdtustu j\u00f3lagjafirnar fyrir unga og gamla\u201c segir \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1920, \u201eSpegilt\u00f6skur eru hin fallegasta gj\u00f6f fyrir ungar fermingarst\u00falkur; f\u00e1st n\u00fa fallegar, vanda\u00f0ar og \u00f3d\u00fdrar\u201c segir \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1923, \u201eSaga Oddasta\u00f0ar er g\u00f3\u00f0 j\u00f3lagj\u00f6f fyrir \u00fe\u00e1, sem fremur unna \u00fej\u00f3\u00f0legum fr\u00e6\u00f0um og s\u00f6gulegum ranns\u00f3knum, en tilb\u00fanum (misj\u00f6fnum) sk\u00e1ldskap\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1932.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00e9g telji mig nota <em>fyrir <\/em>og <em>handa <\/em>nokkurn veginn j\u00f6fnum h\u00f6ndum finnst m\u00e9r geta veri\u00f0 bl\u00e6brig\u00f0amunur \u00e1 \u00feeim eftir \u00fev\u00ed hvort veri\u00f0 er a\u00f0 l\u00fdsa hugmynd e\u00f0a or\u00f0num hlut. \u00deannig finnst m\u00e9r e\u00f0lilegt a\u00f0 segja <em>\u00feetta v\u00e6ri uppl\u00f6g\u00f0 gj\u00f6f fyrir m\u00f6mmu<\/em> \u00feegar gj\u00f6fin hefur ekki veri\u00f0 keypt en aftur \u00e1 m\u00f3ti myndi \u00e9g kannski fremur segja <em>\u00e9g keypti gj\u00f6f handa m\u00f6mmu<\/em>. En \u00e9g veit ekki hvort \u00e9g er einn um \u00feessa tilfinningu. Hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur er lj\u00f3st a\u00f0 notkun <em>fyrir <\/em>\u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>handa <\/em>\u00ed \u00fdmsum samb\u00f6ndum er mj\u00f6g algeng \u00ed m\u00e1linu og \u00e1 s\u00e9r a.m.k. hundra\u00f0 \u00e1ra \u00f3slitna s\u00f6gu, og \u00fev\u00ed kemur ekki anna\u00f0 til greina en telja \u00feessa notkun r\u00e9tt m\u00e1l. En vitanlega er sj\u00e1lfsagt a\u00f0 \u00feau sem gera \u00e1\u00f0urnefndan mun \u00e1 <em>fyrir<\/em> og <em>handa<\/em> haldi \u00fev\u00ed \u00e1fram.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u00f0 margra mati er merkingarmunur \u00e1 \u00fev\u00ed hvort sagt er \u00feetta er gj\u00f6f fyrir \u00feig e\u00f0a \u00feetta er gj\u00f6f handa \u00fe\u00e9r. \u00cd kverinu G\u00e6tum tungunnar segir: \u201eAugl\u00fdst var: \u00deessi vara er s\u00e9rstaklega framleidd fyrir \u00feig. R\u00e9ttara v\u00e6ri: ... framleidd handa \u00fe\u00e9r. (Ath.: ... framleidd fyrir \u00feig \u00e6tti fremur a\u00f0 merkja: ... til \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00fa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5013","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5013","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5013"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5014,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5013\/revisions\/5014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}