{"id":5015,"date":"2023-03-31T14:14:28","date_gmt":"2023-03-31T14:14:28","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5015"},"modified":"2023-03-31T14:32:37","modified_gmt":"2023-03-31T14:32:37","slug":"fjarmalaaaetlun-fra-sjonarholi-islenskunnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/03\/31\/fjarmalaaaetlun-fra-sjonarholi-islenskunnar\/","title":{"rendered":"Fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskunnar"},"content":{"rendered":"<p>Undanfarna daga hafa s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar og hagsmunaa\u00f0ilar \u00e1 \u00fdmsum svi\u00f0um veri\u00f0 uppteknir vi\u00f0 a\u00f0 greina <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/library\/02-Rit--skyrslur-og-skrar\/Fj%c3%a1rm%c3%a1la%c3%a1%c3%a6tlun%202024-2028%20-%20vefur.pdf?fbclid=IwAR0fiuxWoLtrAWOtndLqJkxUQ_eBU0Z-YrnIm3_i255ez9o1AAi4xzcFz0k\">fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar<\/a> og segja \u00e1lit sitt \u00e1 henni fr\u00e1 mismunandi sj\u00f3narhornum. \u00c9g vildi ekki l\u00e1ta mitt eftir liggja og \u00e1kva\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a \u00e1\u00e6tlunina fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00feess m\u00e1lefnis sem \u00e9g ber helst fyrir brj\u00f3sti \u2013 sem er \u00edslensk tunga. \u00cd haust var stofnu\u00f0 s\u00e9rst\u00f6k <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/efst-a-baugi\/frettir\/stok-frett\/2022\/11\/14\/Radherranefnd-um-islenska-tungu-sett-a-laggirnar\/?fbclid=IwAR0y3LJ_J1BvtW6osGq-qfQeXGAYLFu67CeoUCv2Z_MlOsTjzkJiUQ_H2lg\">r\u00e1\u00f0herranefnd<\/a> um \u00edslenska tungu samkv\u00e6mt till\u00f6gu fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, skipu\u00f0 fimm r\u00e1\u00f0herrum, og er henni \u201e\u00e6tla\u00f0 a\u00f0 efla samr\u00e1\u00f0 og samstarf milli r\u00e1\u00f0uneyta um m\u00e1lefni \u00edslenskrar tungu og tryggja samh\u00e6fingu \u00fear sem m\u00e1lefni skarast\u201c og \u201evinna markvisst a\u00f0 stefnum\u00f3tun stj\u00f3rnvalda og a\u00f0ger\u00f0a \u00ed \u00fe\u00e1gu tungum\u00e1lsins\u201c. \u00dea\u00f0 hef\u00f0i m\u00e1tt \u00e6tla a\u00f0 \u00feessa starfs s\u00e6i sta\u00f0 \u00ed fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tluninni.<\/p>\n<p>En svo er ekki. Undir li\u00f0num \u201eMenning, listir, \u00ed\u00fer\u00f3tta- og \u00e6skul\u00fd\u00f0sm\u00e1l\u201c segir: \u201eGert er r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00fatgjaldarammi m\u00e1lefnasvi\u00f0sins l\u00e6kki um 2.634 m.kr. fr\u00e1 fj\u00e1rl\u00f6gum 2023 til \u00e1rsins 2028. [\u2026] \u00c1 t\u00edmabilinu falla ni\u00f0ur \u00fdmis [\u2026] t\u00edmabundin framl\u00f6g, samanlagt um 820 m.kr., m.a. vegna kvikmyndasj\u00f3\u00f0s, m\u00e1lt\u00e6kniverkefnis [\u2026].\u201c \u00deetta r\u00edmar ekki vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/rikisstjorn\/stjornarsattmali\/?fbclid=IwAR2r_h8LqL1EwlRE5BVFfriVBJRKHIjNAcillNa4zWWk5IK7fQwRgCfYksc\">stj\u00f3rnars\u00e1ttm\u00e1la<\/a> r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar segir: \u201e\u00de\u00e1 ver\u00f0ur \u00e1fram unni\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 styrkja st\u00f6\u00f0u \u00edslenskunnar \u00ed stafr\u00e6num heimi me\u00f0 \u00e1herslu \u00e1 m\u00e1lt\u00e6kni.\u201c \u00dea\u00f0 er g\u00edfurlega mikilv\u00e6gt a\u00f0 \u00fev\u00ed g\u00f3\u00f0a starfi sem h\u00f3fst me\u00f0 m\u00e1lt\u00e6kni\u00e1\u00e6tlun stj\u00f3rnvalda ver\u00f0i haldi\u00f0 \u00e1fram. Mikilv\u00e6gi kvikmyndager\u00f0ar fyrir \u00edslenskuna er l\u00edka \u00f3umdeilt og l\u00e6kkun fj\u00e1rveitinga til kvikmyndasj\u00f3\u00f0s \u00fev\u00ed mj\u00f6g \u00f3heppileg.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1\u00e6tluninni segir: \u201e\u00der\u00f3un og framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskrar tungu \u00e1 t\u00edmum \u00f6rrar al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingar og t\u00e6knibyltinga er mikilv\u00e6g til a\u00f0 styrkja st\u00f6\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0tungunnar. Tillaga til \u00feings\u00e1lyktunar um a\u00f0 efla \u00edslensku sem opinbert m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi er \u00ed vinnslu og fjallar um mikilv\u00e6gi \u00edslenskrar tungu og nau\u00f0syn \u00feess a\u00f0 tryggja a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 ver\u00f0i \u00e1fram nota\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00edslensks samf\u00e9lags.\u201c \u00dev\u00ed ber a\u00f0 fagna, en um lei\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 vekja athygli \u00e1 a\u00f0 samkv\u00e6mt <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.stjornarradid.is%2Flibrary%2F05-Rikisstjorn%2FEndursko%25c3%25b0u%25c3%25b0%2520%25c3%25beingm%25c3%25a1laskr%25c3%25a1_153.pdf%3Ffbclid%3DIwAR31sLDaR47rfhGLrPrr173WfwxzXXR7rxCkrzh_KUYwC7zZOnFzxa906TA&amp;h=AT2Lg5o1Pul_ZF48eDUUIxIqmfSaOxynJBr7Gg8rlEYBv0vqdgUu0wX8o-mEz1ZXAiCtZmhwM8_45sAP95TjgmzAHKn4nhJAVDNZwKp2jFaRrpkd7rTy5TufwwX3lnbLNg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT0uHljFjYywYUXI9THdDQi6zIh1DsjlJQjjn60bAu53zTzrWEeS7kpD_qhWtX3HRRX8Huv3ANyt_8julVEhyT9x0ZWEoxD1-jEsENGmAwxvJCxE2A0La8HxrslvpukoLthyqgupe633eJB28HL5qIUSNwvPmtt5\">\u00feingm\u00e1laskr\u00e1<\/a> r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed jan\u00faar var \u00e1\u00e6tla\u00f0 a\u00f0 \u201eTillaga til \u00feings\u00e1lyktunar um a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed m\u00e1lefnum \u00edslenskrar tungu 2023-2026\u201c fr\u00e1 r\u00e1\u00f0herranefnd um \u00edslenska tungu yr\u00f0i l\u00f6g\u00f0 fram 27. mars. S\u00fa tillaga hefur ekki enn komi\u00f0 fram og er v\u00e6ntanlega s\u00fa sem n\u00fa er s\u00f6g\u00f0 \u201e\u00ed vinnslu\u201c.<\/p>\n<p>Ein st\u00e6rsta \u00e1skorunin fyrir \u00edslenskuna \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum er mikil fj\u00f6lgun f\u00f3lks me\u00f0 anna\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1l en \u00edslensku eins og fram kemur \u00ed \u00e1\u00e6tluninni: \u201e\u00c1ri\u00f0 2022 voru um 10 \u00fe\u00fasund erlendir r\u00edkisborgarar sem fluttu til landsins umfram brottflutta. \u00datlit er fyrir a\u00f0 \u00feessi \u00fer\u00f3un haldi \u00e1fram og a\u00f0 fj\u00f6ldinn ver\u00f0i ekki minni \u00ed \u00e1r.\u201c Auk \u00feeirra sem hinga\u00f0 koma \u00ed atvinnuleit hefur fl\u00f3ttaf\u00f3lki og f\u00f3lki sem hefur veri\u00f0 veitt al\u00fej\u00f3\u00f0leg vernd fj\u00f6lga\u00f0 miki\u00f0: \u201e\u00de\u00e1 er einnig \u00f3vissa um efnahagsleg \u00e1hrif af fj\u00f6lgun fl\u00f3ttaf\u00f3lks og \u00feau geta veri\u00f0 \u00f3l\u00edk til skemmri og lengri t\u00edma. Til lengri t\u00edma r\u00e1\u00f0ast \u00feau ekki s\u00edst af \u00fev\u00ed hvernig f\u00f3lkinu gengur a\u00f0 a\u00f0lagast \u00edslensku samf\u00e9lagi, vinnumarka\u00f0i og sk\u00f3lakerfi og hvernig tekst a\u00f0 tryggja a\u00f0gengi a\u00f0 \u00edslenskukennslu.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta er h\u00e1rr\u00e9tt, og \u00feess vegna hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed \u00e1\u00e6tluninni v\u00e6ri a\u00f0 finna einhverjar \u00e1\u00e6tlanir um st\u00f3r\u00e1tak \u00ed \u00edslenskukennslu. En \u00fev\u00ed er ekki a\u00f0 heilsa. Vissulega er viki\u00f0 a\u00f0 mikilv\u00e6gi \u00edslenskukennslu \u00e1 nokkrum st\u00f6\u00f0um, t.d. \u00ed kafla um leik- og grunnsk\u00f3la: \u201eS\u00fa mikla \u00e1skorun menntakerfisins sem felst \u00ed auknum fj\u00f6lda \u00feessara nemenda [\u00fe.e. af erlendum uppruna] og barna \u00ed leit a\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0legri vernd kallar \u00e1 [\u2026] styrkingu kennslu \u00ed \u00edslensku sem \u00f6\u00f0ru tungum\u00e1li.\u201c \u00cd kafla um framhaldsfr\u00e6\u00f0slu segir: \u201eA\u00f0gengi a\u00f0 \u00edslenskun\u00e1mi og samf\u00e9lagsfr\u00e6\u00f0slu \u00fearf a\u00f0 vera au\u00f0velt og veri\u00f0 er a\u00f0 \u00fer\u00f3a stu\u00f0ningskerfi vi\u00f0 starfstengt \u00edslenskun\u00e1m \u00e1 vinnusta\u00f0. Einnig hefur samstarfsh\u00f3pur hafi\u00f0 st\u00f6rf um \u00farb\u00e6tur \u00ed \u00edslenskukennslu [\u2026].\u201c Einhver fleiri d\u00e6mi m\u00e6tti nefna.<\/p>\n<p>\u00deetta er gott og blessa\u00f0 en \u00feetta eru a\u00f0eins \u00f3skir og \u00e1form \u2013 ekki a\u00f0ger\u00f0ir og hva\u00f0 \u00fe\u00e1 fj\u00e1rmagn. \u00cd vi\u00f0auka fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunar er fjalla\u00f0 um st\u00f6\u00f0u og horfur \u00e1 einst\u00f6kum m\u00e1lefnasvi\u00f0um \u00ed m\u00f6rgum k\u00f6flum sem \u00f6llum er skipt \u00ed undirkafla \u00e1 sama h\u00e1tt. Me\u00f0al undirkafla eru \u201eHelstu \u00e1skoranir\u201c, \u201eT\u00e6kif\u00e6ri til umb\u00f3ta\u201c og \u201e\u00c1h\u00e6ttu\u00fe\u00e6ttir\u201c. \u00dea\u00f0 vekur s\u00e9rstaka athygli a\u00f0 \u00fe\u00f6rf fyrir \u00edslenskukennslu er sjaldnast nefnd \u00ed k\u00f6flum um helstu \u00e1skoranir \u2013 ekki \u00ed \u201e10.05 \u00datlendingam\u00e1l\u201c, ekki \u00ed \u201e14.1 Fer\u00f0a\u00fej\u00f3nusta\u201c, og ekki \u00ed \u201e29.7 M\u00e1lefni innflytjenda og fl\u00f3ttaf\u00f3lks\u201c. T\u00e6kif\u00e6ri sem \u00edslenskukennsla skapar eru ekki heldur nefnd \u00ed k\u00f6flum um t\u00e6kif\u00e6ri til umb\u00f3ta, og \u00e1h\u00e6ttan af \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e9r ver\u00f0i til samf\u00e9l\u00f6g f\u00f3lks sem ekki talar \u00edslensku er ekki nefnd \u00ed k\u00f6flum um \u00e1h\u00e6ttu.<\/p>\n<p>\u00cdslenskun\u00e1m er \u00fe\u00f3 nefnt \u00ed kafla um framhaldsfr\u00e6\u00f0slu og \u00ed t\u00f6flu \u00ed \u00feeim kafla eru sett \u00feau markmi\u00f0 a\u00f0 \u201efj\u00f6ldi skr\u00e1ninga \u00e1 \u00edslenskun\u00e1mskei\u00f0 vi\u00f0urkenndra fr\u00e6\u00f0slua\u00f0ila\u201c fari \u00far 8.400 \u00e1ri\u00f0 2022 upp \u00ed 15.000 2028, og \u201ehlutfall \u00e1n\u00e6g\u00f0ra og mj\u00f6g \u00e1n\u00e6g\u00f0ra \u00e1 \u00feessum n\u00e1mskei\u00f0um\u201c fari \u00far 40% \u00ed 70% \u00e1 sama t\u00edma. Ekkert kemur samt fram um \u00fea\u00f0 hvernig eigi a\u00f0 n\u00e1 \u00feessum markmi\u00f0um \u2013 a.m.k. \u00e1 ekki a\u00f0 auka fj\u00e1rveitingar til m\u00e1laflokksins svo a\u00f0 heiti\u00f0 geti. \u00cd heildina m\u00e1 segja a\u00f0 fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00edslenskrar tungu s\u00e9 fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlunin dapurleg lesning og veki litlar vonir um a\u00f0 \u00edslenskan komist \u00far \u00feeirri varnarst\u00f6\u00f0u sem h\u00fan er \u00ed. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 gera miklu betur og \u00fea\u00f0 kostar miki\u00f0 f\u00e9 \u2013 eru stj\u00f3rnv\u00f6ld kannski ekki tilb\u00fain a\u00f0 horfast \u00ed augu vi\u00f0 \u00fea\u00f0?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Undanfarna daga hafa s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar og hagsmunaa\u00f0ilar \u00e1 \u00fdmsum svi\u00f0um veri\u00f0 uppteknir vi\u00f0 a\u00f0 greina fj\u00e1rm\u00e1la\u00e1\u00e6tlun r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar og segja \u00e1lit sitt \u00e1 henni fr\u00e1 mismunandi sj\u00f3narhornum. \u00c9g vildi ekki l\u00e1ta mitt eftir liggja og \u00e1kva\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a \u00e1\u00e6tlunina fr\u00e1 sj\u00f3narh\u00f3li \u00feess m\u00e1lefnis sem \u00e9g ber helst fyrir brj\u00f3sti \u2013 sem er \u00edslensk tunga. \u00cd haust [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5015","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5015"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5019,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5015\/revisions\/5019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}