{"id":5025,"date":"2023-04-02T17:55:05","date_gmt":"2023-04-02T17:55:05","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5025"},"modified":"2023-04-02T17:55:05","modified_gmt":"2023-04-02T17:55:05","slug":"holdum-kulinu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/02\/holdum-kulinu\/","title":{"rendered":"H\u00f6ldum k\u00falinu!"},"content":{"rendered":"<p>L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>k\u00fal<\/em> er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F62080%3Ffbclid%3DIwAR1f7LVzr2Kh9ve_CxrguO9KkT_f3tOL8R7Ch5WuRKy1r99afrJGEptjwKM&amp;h=AT1tsnw_8IVymO9_Z8PK8bPTVNTwJqGXgtXGr_oCgXKyjZA2agVF127ldBk-ZnvQKLsvmyqS-ViJJAgCBKGE37vtVnEFZu-YHepPzPUWkdF6LQ1Pj1lgEZSHAl6HlbRBKQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3O_Y11KNi18Va_L3GeT3He1HMyvBzR6cBTDkFEkq11XIqqGZv9h90y2HVUpZhPxxF6xLIRwalfTZ5kp7DpoioQoN3WjP6QjbfAg_K8sm6DiFuJZg1mAvlgst89avXreO9qq5NKkGifbvJBWUau8sd3k6iucBCg\">flettior\u00f0<\/a> \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> og sagt merkja 'svalur, flottur' en teki\u00f0 fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00f3formlegt, ekki fullvi\u00f0urkennt m\u00e1l\u201c. \u00dearna er vitanlega um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a enska l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>cool<\/em> sem hefur veri\u00f0 nota\u00f0 sem t\u00f6kuor\u00f0 \u00ed \u00edslensku \u00e1ratugum saman. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1978: \u201eMyndin hefst \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hinn s\u00e6ti og \u201ek\u00fal\u201c Thorndyke, sem \u00fej\u00e1ist af lofthr\u00e6\u00f0slu (ekta Hitchcock) tekur vi\u00f0 rekstri \u201eGe\u00f0veikrah\u00e6lis fyrir mj\u00f6g, mj\u00f6g trufla\u00f0a\u201c.\u201c \u00dearna er or\u00f0i\u00f0 innan g\u00e6salappa eins og til afs\u00f6kunar. Anna\u00f0 d\u00e6mi er \u00ed <em>Foringjanum <\/em>1979: \u201e\u00dearna sj\u00e1i\u00f0 \u00fei\u00f0 hva\u00f0 \u00e9g er k\u00fal hetja.\u201c En vegna \u00feess a\u00f0 \u00f3formlegt m\u00e1l komst sjaldan \u00e1 prent \u00e1 \u00feessum t\u00edma er ekki \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 talsvert eldra \u00ed m\u00e1linu. D\u00e6mum fj\u00f6lgar svo sm\u00e1tt og sm\u00e1tt eftir 1980.<\/p>\n<p>\u00cd <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls<\/em> er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fbin.arnastofnun.is%2Fleit%2Fk%25C3%25BAl%3Ffbclid%3DIwAR0nmEMwr9XeU-oMBx6Mml09qMau1YcE7cf2WaFoDwNLSywyFKOq3ZEWzSY&amp;h=AT1E2w9vuYl5xV8KALp1uAzEeRb-r0DaNxHMnuE7_wHARm84ezTW82IxhVm2A6khxZIKPETZt1nTMaRbglGSTZG-1iEaH8jxTgXiH6JnkFHuh8DlN_BzfDt45y7VIvQ0SA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3O_Y11KNi18Va_L3GeT3He1HMyvBzR6cBTDkFEkq11XIqqGZv9h90y2HVUpZhPxxF6xLIRwalfTZ5kp7DpoioQoN3WjP6QjbfAg_K8sm6DiFuJZg1mAvlgst89avXreO9qq5NKkGifbvJBWUau8sd3k6iucBCg\">gert r\u00e1\u00f0 fyrir<\/a> a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 taki engum formbreytingum, hafi myndina <em>k\u00fal <\/em>\u00ed \u00f6llum kynjum og f\u00f6llum eint\u00f6lu og fleirt\u00f6lu, og stigbreytist ekki. \u00dea\u00f0 eru \u00fe\u00f3 \u00fdmis d\u00e6mi um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 f\u00e1i \u00fe\u00e6r beygingarendingar sem vi\u00f0 v\u00e6ri a\u00f0 b\u00faast af \u00edslensku or\u00f0i. Nefnifalli\u00f0 <em>k\u00fall<\/em> \u00ed karlkyni eint\u00f6lu er \u00fe\u00f3 varla til nema \u00ed f\u00e1einum vafas\u00f6mum d\u00e6mum \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum en hvorugkyninu <em>k\u00falt <\/em>breg\u00f0ur fyrir: \u201e\u00c6tli \u00feetta eigi ekki bara a\u00f0 vera k\u00falt?\u201c \u00ed <em>DV<\/em> 2004. D\u00e6mi eru um fleirt\u00f6lu \u00ed karlkyni og kvenkyni: \u201eBerklasj\u00faklingar v\u00e6ru einatt listfengir og dularfullir, berklar v\u00e6ru k\u00falir\u201c \u00ed s\u00f6gu eftir Stef\u00e1n Sn\u00e6varr 2017, og \u201eJesss vi\u00f0 erum mj\u00f6\u00f6\u00f6\u00f6g flottar og k\u00falar\u201c \u00e1 <em>Bland.is<\/em> 2007. Veik beyging er einnig til: \u201eN\u00fa er \u00fea\u00f0 J\u00f3n M\u00fali, s\u00e1 k\u00fali g\u00e6i\u201c \u00ed <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1981.<\/p>\n<p>\u00deessi d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 frekar f\u00e1 og ekki v\u00edst a\u00f0 \u00feau s\u00e9u alltaf meint \u00ed fullri alv\u00f6ru. Hins vegar er nokku\u00f0 um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 stigbreytist. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1999 segir: \u201e\u00fea\u00f0 er greinilega tali\u00f0 miklu \u201ek\u00falara\u201c a\u00f0 sveiflast \u00e1 milli akreina eins og svigsk\u00ed\u00f0akappi \u00e1 \u00d3lymp\u00eduleikum.\u201c \u00cd <em>Veru<\/em> 2001 segir: \u201eH\u00f6rkuskv\u00edsan Jennifer Lopez kom s\u00e1 og sigra\u00f0i \u00ed Anacondu (1997) og var s\u00ed\u00f0an enn k\u00falli ef eitthva\u00f0 var \u00ed Out of Sight (1998).\u201c \u00cd <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu<\/em> 2011 segir: \u201eEr kannski k\u00falara a\u00f0 \u00e6fa me\u00f0 KR?\u201c \u00cd <em>DV<\/em> 2000 segir: \u201e\u00deetta er k\u00falasti kl\u00fabbur Akureyrar.\u201c \u00cd <em>Veru<\/em> 2000 segi: \u201e\u00ed stuttu m\u00e1li f\u00e9kk \u00e9g \u00fe\u00e6r uppl\u00fdsingar a\u00f0 \u00feessi s\u00e6nska Nina Bj\u00f6rk v\u00e6ri ,,k\u00falasti n\u00fat\u00edmafeministinn\u201c \u00ed Skandinav\u00edu.\u201c \u00de\u00f3 stigbreytist <em>k\u00fal<\/em> i\u00f0ulega me\u00f0 <em>meira<\/em> og <em>mest <\/em>eins og Katr\u00edn Axelsd\u00f3ttir hefur <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F5415319%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3lW3I78P2a78f5D65kc3GfTUtVNNdThAHQ6GoyocxCzk2O43QUwgsrNs0%23page%2Fn12%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT3L0QGdswqSIs2XHtfnscRs2lNmyZdgQhcMLvs_grvPXRL39QoXTZtUFedefPOddjOYcTQADIfTp7YjRsi_1V76atBZOFdgPknNFnrNw9yOIYIuRjGWuyxo92I6Zcrj-g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3O_Y11KNi18Va_L3GeT3He1HMyvBzR6cBTDkFEkq11XIqqGZv9h90y2HVUpZhPxxF6xLIRwalfTZ5kp7DpoioQoN3WjP6QjbfAg_K8sm6DiFuJZg1mAvlgst89avXreO9qq5NKkGifbvJBWUau8sd3k6iucBCg\">bent \u00e1<\/a>.<\/p>\n<p>En ekki \u00feykir \u00f6llum <em>k\u00fal<\/em> fara vel \u00ed \u00edslensku. \u00cd grein \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu<\/em> 2006 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F3924204%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR364HQCSP3HJ8Gug6z4GK2CiANiBlzow7zUutwvB6zhUv5UB89Y_6SLMCA%23page%2Fn71%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT115hY6VE_NFKZuNp3lc8p5UWGZDMXPV52PSQ_3TvJnOmNSQzHwyfL36KdPSY0WRAtVslX16Q2BubMHI7vVX9dBr4Zj5eAH7NaJ47pPVf1NgM7ULNXxC2zLEgvOepQb7g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3O_Y11KNi18Va_L3GeT3He1HMyvBzR6cBTDkFEkq11XIqqGZv9h90y2HVUpZhPxxF6xLIRwalfTZ5kp7DpoioQoN3WjP6QjbfAg_K8sm6DiFuJZg1mAvlgst89avXreO9qq5NKkGifbvJBWUau8sd3k6iucBCg\">skrifa\u00f0i<\/a> Nj\u00f6r\u00f0ur P. Njar\u00f0v\u00edk: \u201e\u201eS\u00e1 sem glatar k\u00falinu er einskis vir\u00f0i\u201c, segir \u00ed fyrirs\u00f6gn \u00ed Fr\u00e9ttabla\u00f0inu 27. okt. \u00cd greininni er \u00feetta or\u00f0skr\u00edpi haft eftir vi\u00f0m\u00e6landa, en bla\u00f0ama\u00f0urinn lyftir \u00fev\u00ed upp \u00ed fyrirs\u00f6gn til a\u00f0 auka v\u00e6gi \u00feessi \u2013 \u00f6\u00f0rum til eftirbreytni e\u00f0a hva\u00f0? \u00cd ensku merkir lo. cool m.a. svalur, kuldalegur, \u00f3uppn\u00e6mur, \u00f3fyrirleitinn. H\u00e9r er sk\u00fdrt d\u00e6mi um m\u00e1lfarslega \u00e1byrg\u00f0 bla\u00f0amanna \u2013 e\u00f0a \u00f6llu heldur skort. Svona gera menn ekki [\u2026].\u201c \u00cd d\u00e6minu sem \u00fearna er v\u00edsa\u00f0 til er <em>k\u00fal<\/em> hins vegar ekki l\u00fdsingaror\u00f0 heldur nafnor\u00f0 \u00ed hvorugkyni eins og sj\u00e1 m\u00e1 b\u00e6\u00f0i \u00e1 setningarst\u00f6\u00f0u \u00feess og greininum. \u00deannig er or\u00f0i\u00f0 i\u00f0ulega nota\u00f0, ekki s\u00edst \u00ed samb\u00f6ndum eins og <em>missa k\u00fali\u00f0<\/em>, <em>halda k\u00falinu<\/em> o.fl.<\/p>\n<p>Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn um <em>k\u00fal <\/em>sem nafnor\u00f0 er \u00ed djassskrifum Vernhar\u00f0s Linnet \u00ed <em>Helgarp\u00f3stinum <\/em>1981: \u201e\u00dea\u00f0 var ekkert skr\u00fdti\u00f0 \u00fe\u00f3tt Ornette \u00e6tti erfitt uppdr\u00e1ttar \u00ed eyjadjasssamf\u00e9laginu \u00fear sem k\u00fali\u00f0 og boppi\u00f0 voru n\u00fdm\u00e6li\u201c og \u201eSkilin milli boppsins og k\u00falsins eru ekki alltaf mikil\u201c. En nafnor\u00f0i\u00f0 <em>k\u00fal <\/em>\u00ed merkingunni 't\u00f6ffheit' fer a\u00f0 sj\u00e1st a\u00f0 r\u00e1\u00f0i upp \u00far 1990: \u201eEn svo \u00ed reglunum er gefi\u00f0 upp \u201ek\u00fali\u00f0\u201c, sem er hversu t\u00f6ff \u00fe\u00fa ert; ef \u00fe\u00fa ert me\u00f0 h\u00e1tt k\u00fal \u00fe\u00e1 ertu eins og Schwarzenegger\u201c segir \u00ed <em>Pressunni <\/em>1993, og \u00e1ri\u00f0 1994 kom \u00fat safnplata me\u00f0 titlinum \u201eAlgj\u00f6rt k\u00fal\u201c. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1997 segir: \u201eNei, \u00e9g veit bara a\u00f0 amma hefur aldrei misst k\u00fali\u00f0\u201c og \u00ed <em>Fj\u00f6lni <\/em>sama \u00e1r segir: \u201eH\u00f6r\u00f0ur h\u00e9lt k\u00falinu og ba\u00f0 formanninn a\u00f0 b\u00ed\u00f0a augnablik.\u201c \u00cd <em>DV<\/em> 2004 segir: \u201eLei\u00f0in fr\u00e1 hall\u00e6ri til k\u00fals var ekki \u00ed bo\u00f0i r\u00edkisins.\u201c<\/p>\n<p>Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>k\u00fal<\/em> fellur \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 m\u00e1linu \u2013 r\u00edmar t.d. vi\u00f0 <em>p\u00fal<\/em>. \u00dea\u00f0 hefur hins vegar ekki komist \u00ed or\u00f0ab\u00e6kur \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 vera t\u00f6luvert algengt. \u00c1 anna\u00f0 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, meirihlutinn \u00far \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i samf\u00e9lagsmi\u00f0la en samt nokkur hundru\u00f0 \u00far hef\u00f0bundnum fj\u00f6lmi\u00f0lum. Aftur \u00e1 m\u00f3ti eru d\u00e6min um l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>k\u00fal<\/em> h\u00e1tt \u00ed 34 \u00fe\u00fasund, \u00fear af r\u00fam 92% af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. Nafnor\u00f0i\u00f0 vir\u00f0ist \u00fev\u00ed eiga grei\u00f0ari lei\u00f0 inn \u00ed formlegt m\u00e1lsni\u00f0 en l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 enda beygist \u00fea\u00f0 alltaf eftir almennum reglum m\u00e1lsins \u00f3l\u00edkt l\u00fdsingaror\u00f0inu og fellur \u00fev\u00ed \u00ed raun betur a\u00f0 m\u00e1linu. \u00der\u00e1tt fyrir enskan uppruna or\u00f0sins s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed \u00edslensku, s\u00e9rstaklega ekki nafnor\u00f0inu, en \u00f3neitanlega v\u00e6ri skemmtilegra ef l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 beyg\u00f0ist meira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 k\u00fal er flettior\u00f0 \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k og sagt merkja 'svalur, flottur' en teki\u00f0 fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00f3formlegt, ekki fullvi\u00f0urkennt m\u00e1l\u201c. \u00dearna er vitanlega um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a enska l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 cool sem hefur veri\u00f0 nota\u00f0 sem t\u00f6kuor\u00f0 \u00ed \u00edslensku \u00e1ratugum saman. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed V\u00edsi 1978: \u201eMyndin hefst \u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5025","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5025"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5026,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5025\/revisions\/5026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}