{"id":5030,"date":"2023-04-04T08:00:35","date_gmt":"2023-04-04T08:00:35","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5030"},"modified":"2023-04-04T08:11:07","modified_gmt":"2023-04-04T08:11:07","slug":"alfarid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/04\/alfarid\/","title":{"rendered":"Alfari\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/malspjall\/posts\/1121484722578932\/?comment_id=1121580789235992&amp;reply_comment_id=1121591812568223\">minnst<\/a> \u00e1 \u00fea\u00f0 h\u00e9r \u00ed umr\u00e6\u00f0um a\u00f0 atviksor\u00f0i\u00f0 <em>alfari\u00f0 <\/em>hef\u00f0i skyndilega or\u00f0i\u00f0 miki\u00f0 t\u00edskuor\u00f0 en s\u00e6ist n\u00fa vart lengur \u2013 sem er reyndar ekki r\u00e9tt. \u00de\u00e1 r\u00e1ma\u00f0i mig \u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i eitthva\u00f0 veri\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessu or\u00f0i \u00feegar \u00e9g var \u00ed sk\u00f3la og s\u00e1 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>a\u00f0 notkun or\u00f0sins st\u00f3rj\u00f3kst einmitt um mi\u00f0jan \u00e1ttunda \u00e1ratuginn, og \u00fe\u00f3 s\u00e9rstaklega eftir 1980. Eir\u00edkur Brynj\u00f3lfsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2499586?iabr=on&amp;fbclid=IwAR3q5ZR3S1VkFalIVwE0WjXjze8MMWR79TzZy7w9TzIPosXJo5E3Arxt7HA#page\/n14\/mode\/1up\/\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed <em>DV<\/em> 1985: \u201eEins og m\u00f6rg \u00f6nnur fyrirb\u00e6ri mannanna \u00fe\u00e1 taka or\u00f0 einhvers konar t\u00edskusveiflum. \u00deessi or\u00f0 eru \u00fe\u00e1 notu\u00f0 mj\u00f6g miki\u00f0 \u00ed daglegu tali \u00ed nokkum t\u00edma. S\u00ed\u00f0an ver\u00f0ur ofnotkun \u00feeirra til \u00feess a\u00f0 merking \u00feeirra sl\u00e6vist og \u00f6nnur koma \u00ed sta\u00f0inn. [\u2026] Enn m\u00e1 nefna or\u00f0i\u00f0 alfari\u00f0. \u00dea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 nokkurs konar st\u00f6\u00f0ut\u00e1kni \u00feeirra sem telja sig hafa eitthva\u00f0 til m\u00e1la a\u00f0 leggja.\u201c<\/p>\n<p>Eir\u00edkur lag\u00f0i \u00fe\u00f3 \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 engin \u00e1st\u00e6\u00f0a v\u00e6ri til a\u00f0 for\u00f0ast \u00feetta or\u00f0 en hins vegar v\u00e6ri \u201eau\u00f0vita\u00f0 verra ef \u00f6nnur or\u00f0 falla \u00ed gleymsku vegna \u00feessa\u201c enda hafi fj\u00f6lbreytni \u00ed or\u00f0avali \u201everi\u00f0 talin pr\u00fd\u00f0i \u00e1 g\u00f3\u00f0u m\u00e1li\u201c. \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1987 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1657869?iabr=on&amp;fbclid=IwAR35H4k3RiJ5cDRLklbU1rfyg-Tkt8phfjrk9BraB1VqddSCOYLo14DQAVo#page\/n58\/mode\/1up\/\">segir<\/a> Hj\u00e1lmar P\u00e9tursson a\u00f0 \u00feessi \u201em\u00e1lleysa\u201c s\u00e9 n\u00fa \u201emj\u00f6g \u00ed t\u00edsku\u201c og b\u00e6tir vi\u00f0: \u201eA\u00f0 undanf\u00f6mu hefur veri\u00f0 fjalla\u00f0 um \u00feetta or\u00f0 \u00ed \u00edslensku\u00fe\u00e1ttum \u00ed \u00fatvarpi \u00feannig a\u00f0 allir \u00e6ttu a\u00f0 vita a\u00f0 \u00feetta er ekki \u00edslenska.\u201c \u00cd b\u00f3kinni <em>\u00cdslenskt m\u00e1lfar<\/em> segir \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson a\u00f0 <em>alfari\u00f0<\/em> s\u00e9 \u201et\u00edskuor\u00f0\u201c og segir \u00e1st\u00e6\u00f0u til \u201ea\u00f0 minna \u00e1 samheiti eins og <em>gj\u00f6rsamlega<\/em>, <em>allsendis<\/em>, <em>alveg<\/em>, <em>fullkomlega<\/em>, <em>me\u00f0 \u00f6llu<\/em>\u201c. Eitthva\u00f0 hefur dregi\u00f0 \u00far notkun <em>alfari\u00f0<\/em> en \u00fea\u00f0 er \u00fe\u00f3 enn mj\u00f6g algengt ef marka m\u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>og <em>Risam\u00e1lheildina<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i kann \u00fea\u00f0 a\u00f0 vir\u00f0ast undarlegt a\u00f0 <em>alfari\u00f0<\/em> merki 'alveg, algerlega' en tengist ekki s\u00f6gninni <em>fara <\/em>eins og b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0. \u00cd fornu m\u00e1li <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fonp.ku.dk%2Fonp%2Fonp.php%3Fo1686%26fbclid%3DIwAR3w0tdhaaVc4b2XvA9W62sPL6aOkLT-OWwqTXOYM5-F0FtIpD8Xbtg_n5s&amp;h=AT0LeopCjJ1-DMQqPmyPvridbFc6Oe3mhGge2tOzxW3aui7f3AAISvYyBQq7PgT2JMv2P_fcEXh5qif-MpoTg8D-dbiixIBj35ua06dhfiZoxRSqv4NJZkGa_0mZNhvs8A&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Feirm5SBizWOuTaHmNWgh5-4vkS45qPyAxBXXL7VHkJF0AjQxWh-eoYvv_HGQ-VDIgrq6NDnLY3JmxF8YUska19Q2zz9kBNCfnlFFO4u1qZ5Wg8qQcFgmac7sb19Ib41TL9ked7zSdkR_vFDbuefVTKEVO0s7\">kemur fyrir<\/a> l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>alfari<\/em> \u2013 \u201eb\u00fdr hann snemmendis fer\u00f0 s\u00edna til skips og sag\u00f0i \u00fe\u00e1 \u00f6llu li\u00f0i a\u00f0 hann mundi r\u00ed\u00f0a \u00ed braut alfari\u201c segir \u00ed <em>Nj\u00e1lu<\/em>. \u00deetta or\u00f0 beygist ekki frekar en \u00f6nnur l\u00fdsingaror\u00f0 sem enda \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i (<em>andvaka<\/em>, <em>hugsi<\/em> o.fl.). \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist s\u00ed\u00f0an lei\u00f0a af s\u00e9r tv\u00f6 or\u00f0 \u2013 annars vegar atviksor\u00f0i\u00f0 <em>alfari\u00f0 <\/em>og hins vegar l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>alfarinn<\/em>. \u00dea\u00f0 fyrrnefnda er a.m.k. komi\u00f0 til \u00e1 16. \u00f6ld \u2013 \u00ed <em>Biskupa s\u00f6gum<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F14844%3Ffbclid%3DIwAR2gAm7FYUrRt5kbANiwM9Whmrc_eAbd2o9nVo0I6mMlac9LmVgi7LgO4lU&amp;h=AT1iYtKFbe9lYQfoNVPhMv3P0A6DIan0PNj0KSJ3PIv6lV7HAWItBVHpShx3j_dHF4COkCoe-aumE-gHmZ_0tsM7sozbG1B8fUGJAX84j5akaFplRvI7Ri5JEYh7fykMDQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Feirm5SBizWOuTaHmNWgh5-4vkS45qPyAxBXXL7VHkJF0AjQxWh-eoYvv_HGQ-VDIgrq6NDnLY3JmxF8YUska19Q2zz9kBNCfnlFFO4u1qZ5Wg8qQcFgmac7sb19Ib41TL9ked7zSdkR_vFDbuefVTKEVO0s7\">segir<\/a>: \u201eog haf\u00f0i \u00fe\u00e1 fari\u00f0 alfari\u00f0 me\u00f0 \u00f6llu \u00far Sk\u00e1lholti.\u201c \u00dea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda er komi\u00f0 til \u00e1 17. \u00f6ld: \u201eRei\u00f0 b\u00f3ndi alltjafnt fyrir, \u00fear til hann kom \u00e1 alfarinn veg\u201c <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fritmalssafn.arnastofnun.is%2Fdaemi%2F14844%3Ffbclid%3DIwAR3q5ZR3S1VkFalIVwE0WjXjze8MMWR79TzZy7w9TzIPosXJo5E3Arxt7HA&amp;h=AT1iYtKFbe9lYQfoNVPhMv3P0A6DIan0PNj0KSJ3PIv6lV7HAWItBVHpShx3j_dHF4COkCoe-aumE-gHmZ_0tsM7sozbG1B8fUGJAX84j5akaFplRvI7Ri5JEYh7fykMDQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2Feirm5SBizWOuTaHmNWgh5-4vkS45qPyAxBXXL7VHkJF0AjQxWh-eoYvv_HGQ-VDIgrq6NDnLY3JmxF8YUska19Q2zz9kBNCfnlFFO4u1qZ5Wg8qQcFgmac7sb19Ib41TL9ked7zSdkR_vFDbuefVTKEVO0s7\">segir<\/a> \u00ed <em>Munnm\u00e6las\u00f6gum 17. aldar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 tala\u00f0 um <em>alfarinn veg<\/em> hefur l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>alfarinn <\/em>venjulega veri\u00f0 nota\u00f0 um f\u00f3lk alla t\u00ed\u00f0, \u00ed merkingunni 'farinn endanlega' eins og \u00fea\u00f0 hefur enn \u00ed dag \u2013 \u201eNap\u00f3leon eldri [\u2026] \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 sigla alfarinn til Amer\u00edku fr\u00edlanda\u201c segir \u00ed <em>\u00cdslenskum sagnabl\u00f6\u00f0um<\/em> 1816; \u201e\u00e1 fyrstu tveimur m\u00e1nu\u00f0um yfirstandanda \u00e1rs, fl\u00fa\u00f0u e\u00f0a fluttu alfarin fr\u00e1 St\u00f3rabretlandi [\u2026] 35,850 manns\u201c segir \u00ed <em>Klausturp\u00f3stinum <\/em>1821. Hli\u00f0st\u00e6\u00f0 merking er \u00ed atviksor\u00f0inu <em>alfari\u00f0 <\/em>framan af \u2013 \u201eeptir a\u00f0 Eyvindur kom alfari\u00f0 til bygg\u00f0a\u201c segir \u00ed <em>\u00cdslendingi<\/em> 1861; \u201eEptir \u00fea\u00f0 haf\u00f0i hann fari\u00f0 og kvatt foreldra s\u00edna, \u00e1\u00f0ur hann f\u00e6ri til emb\u00e6ttis s\u00edns alfari\u00f0\u201c segir \u00ed <em>Nor\u00f0lingi<\/em> 1877; \u201eHinn 22. j\u00fal\u00ed f\u00f3rum vi\u00f0 alfari\u00f0 \u00far surtarbrandsgilinu hj\u00e1 Brj\u00e1msl\u00e6k\u201c segir \u00ed <em>Andvara<\/em> 1887.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feessum d\u00e6mum g\u00e6ti eins sta\u00f0i\u00f0 beygt l\u00fdsingaror\u00f0 \u2013 <em>Eyvindur kom alfari<strong>nn<\/strong><\/em>, <em>hann f\u00e6ri til emb\u00e6ttis s\u00edns alfari<strong>nn<\/strong>, f\u00f3rum vi\u00f0 alfar<strong>nir<\/strong> \u00far surtarbrandsgilinu<\/em>. \u00cd \u00f6llum tilvikum g\u00e6ti merkingin l\u00edka veri\u00f0 'alveg, algerlega' en \u00fe\u00f3 er alltaf um tengingu vi\u00f0 <em>fara <\/em>a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 ekki eins auglj\u00f3s og v\u00e6ri ef or\u00f0i\u00f0 sambeyg\u00f0ist frumlaginu. En \u00e1 seinni hluta 19. aldar fara a\u00f0 sj\u00e1st d\u00e6mi \u00e1n sl\u00edkrar tengingar \u2013 \u201evildi hann um fram alt losa sig alfari\u00f0 vi\u00f0 konu s\u00edna\u201c segir \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar<\/em>, \u201e\u00far \u00fev\u00ed l\u00e9tti af har\u00f0indunum alfari\u00f0\u201c segir \u00ed <em>Fjallkonunni <\/em>1898, \u201eMe\u00f0 \u00feessu m\u00f3ti v\u00e6ri alfari\u00f0 komi\u00f0 \u00ed veg fyrir hrakning \u00e1 \u00f6ldru\u00f0u og uppgefnu f\u00f3lki\u201c segir \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0\u00f3lfi <\/em>1905. \u00dearna hefur or\u00f0i\u00f0 slitna\u00f0 fr\u00e1 upprunanum og merkir eing\u00f6ngu 'alveg, algerlega'.<\/p>\n<p>\u00der\u00f3unin \u00far l\u00fdsingaror\u00f0inu <em>alfari<\/em> yfir \u00ed atviksor\u00f0i\u00f0 <em>alfari\u00f0<\/em>, og \u00far merkingunni 'endanlega farinn' yfir \u00ed 'alveg, algerlega' er \u00fev\u00ed mj\u00f6g skiljanleg og e\u00f0lileg. Or\u00f0i\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed s\u00ed\u00f0arnefndu merkingunni \u00ed meira en h\u00e1lfa a\u00f0ra \u00f6ld \u00feannig a\u00f0 h\u00fan hefur l\u00f6ngu unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0 og er gefin athugasemdalaust \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum, allt fr\u00e1 <em>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> 1920-1924. \u00d3lj\u00f3st er hvers vegna notkun \u00feess margfalda\u00f0ist upp \u00far 1980 en \u00f3lj\u00f3sar sagnir eru um a\u00f0 einhverjir einstaklingar e\u00f0a h\u00f3par hafi teki\u00f0 \u00fea\u00f0 upp \u00e1 s\u00edna arma \u2013 \u201eStj\u00f3rm\u00e1lamenn nota \u00feetta or\u00f0 oft og \u00fea\u00f0 er eins og menntam\u00f6nnum s\u00e9 \u00fea\u00f0 afar tamt\u201c sag\u00f0i Hj\u00e1lmar P\u00e9tursson \u00ed \u00e1\u00f0ur \u00edvitnu\u00f0um pistli \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1987. En au\u00f0vita\u00f0 er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 l\u00e1ta \u00fea\u00f0 skyggja \u00e1 samheiti s\u00edn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var minnst \u00e1 \u00fea\u00f0 h\u00e9r \u00ed umr\u00e6\u00f0um a\u00f0 atviksor\u00f0i\u00f0 alfari\u00f0 hef\u00f0i skyndilega or\u00f0i\u00f0 miki\u00f0 t\u00edskuor\u00f0 en s\u00e6ist n\u00fa vart lengur \u2013 sem er reyndar ekki r\u00e9tt. \u00de\u00e1 r\u00e1ma\u00f0i mig \u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hef\u00f0i eitthva\u00f0 veri\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessu or\u00f0i \u00feegar \u00e9g var \u00ed sk\u00f3la og s\u00e1 \u00e1 t\u00edmarit.is a\u00f0 notkun or\u00f0sins st\u00f3rj\u00f3kst einmitt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5030","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5030","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5030"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5033,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5030\/revisions\/5033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}