{"id":5041,"date":"2023-04-06T08:00:17","date_gmt":"2023-04-06T08:00:17","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5041"},"modified":"2023-12-01T13:15:07","modified_gmt":"2023-12-01T13:15:07","slug":"ad-leita-af","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/06\/ad-leita-af\/","title":{"rendered":"A\u00f0 leita af"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fornu m\u00e1li var s\u00f6gnin <em>leita <\/em>langoftast notu\u00f0 me\u00f0 eignarfallsandlagi \u2013 <em>leita einhvers<\/em>. \u201eGanga \u00feeir n\u00fa til h\u00fass og leita G\u00edsla og finna hann eigi\u201c segir \u00ed <em>G\u00edsla s\u00f6gu<\/em>. \u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 um <em>leita a\u00f0 <\/em>\u2013 \u201eOg skulu \u00feessir \u00feanga\u00f0 fara a\u00f0 leita a\u00f0 G\u00edsla og taka hann ef hann v\u00e6ri \u00fear kominn\u201c segir einnig \u00ed <em>G\u00edsla s\u00f6gu<\/em>. En auk \u00feess er sambandi\u00f0 <em>leita eftir<\/em> nokku\u00f0 nota\u00f0 \u2013 \u201eEyj\u00f3lfur heitir enn a\u00f0 leita eftir G\u00edsla og skiljast \u00feeir a\u00f0 \u00fev\u00ed\u201c segir enn \u00ed <em>G\u00edsla s\u00f6gu<\/em>. \u00d6ll \u00feessi samb\u00f6nd eru mj\u00f6g algeng \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li en <em>leita eftir<\/em> er \u00fe\u00f3 n\u00e6r eing\u00f6ngu nota\u00f0 \u00ed merkingunni '\u00e6skja, \u00f3ska' e\u00f0a 's\u00e6kja um' \u2013 \u201eFyrirt\u00e6ki\u00f0 er n\u00fa \u00feegar me\u00f0 \u00edslenska hluthafa og hyggst leita eftir skr\u00e1ningu \u00e1 Ver\u00f0br\u00e9fa\u00feing\u201c segir \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 2000. En n\u00fdlega hefur <em>leita af<\/em> b\u00e6st vi\u00f0, \u00fdmsum til ama.<\/p>\n<p>Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00e1 prenti um <em>leita af <\/em>eru fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed lok n\u00edunda \u00e1ratugarins. \u201eIlla brunni\u00f0 l\u00edk tveggja \u00e1ra drengs fannst undir st\u00e9li v\u00e9larinnar eftir a\u00f0 \u00f6rvilna m\u00f3\u00f0ir hans haf\u00f0i leita\u00f0 af honum \u00ed nokkrar klukkustundir\u201c segir \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1988; \u201eG\u00edsli sag\u00f0ist ekkert hafa or\u00f0i\u00f0 var vi\u00f0 b\u00e1tana og \u00feyrluna sem voru a\u00f0 leita af honum\u201c segir \u00ed <em>DV<\/em> 1990; \u201eHann fann \u00fea\u00f0 sem hann leita\u00f0i af\u201c \u00ed <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>1992. Vel m\u00e1 \u00fe\u00f3 vera a\u00f0 \u00feetta samband hafi komi\u00f0 upp mun fyrr \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 hafi ekki komist \u00e1 prent \u2013 \u00f3formlegra m\u00e1l f\u00f3r a\u00f0 sj\u00e1st meira \u00e1 prenti en \u00e1\u00f0ur eftir 1980 og sennilega hefur einnig dregi\u00f0 \u00far pr\u00f3farkalestri. En hva\u00f0 sem um \u00fea\u00f0 er vir\u00f0ist \u00feetta hafa brei\u00f0st nokku\u00f0 \u00f6rt \u00fat eftir 1990, og \u00fe\u00f3 s\u00e9rstaklega eftir aldam\u00f3tin, og einkum \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1li.<\/p>\n<p>Grunnmerking <em>a\u00f0 <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/leit\/a%C3%B0\">er<\/a> '\u00ed \u00e1ttina til' en grunnmerking <em>af <\/em><a href=\"https:\/\/ordsifjabok.arnastofnun.is\/faersla\/50\">er<\/a> 'fr\u00e1, burt' samkv\u00e6mt <em>\u00cdslenskri or\u00f0sifjab\u00f3k<\/em>. \u00dear sem \u00feessi grunnmerking er sk\u00fdr ver\u00f0ur \u00feess ekki vart a\u00f0 forsetningunum s\u00e9 blanda\u00f0 saman \u2013 \u00fea\u00f0 er aldrei sagt *<em>\u00e9g gekk \u00ed \u00e1tt af h\u00fasinu<\/em> e\u00f0a *<em>\u00e9g t\u00f3k b\u00f3kina a\u00f0 honum<\/em> svo a\u00f0 \u00e9g viti. En \u00feegar ekki liggur \u00ed augum uppi a\u00f0 \u00f6nnur hvor \u00feessi grunnmerking eigi vi\u00f0 m\u00e1 b\u00faast vi\u00f0 v\u00edxlum. \u00dearna er m\u00e1ltilfinning f\u00f3lks oft mismunandi. Sumum finnst t.d. auglj\u00f3st a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 <em>leita\u00f0 a\u00f0<\/em> einhverju vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 leitina s\u00e9 veri\u00f0 a\u00f0 reyna a\u00f0 komast '\u00ed \u00e1ttina til' \u00feess sem leita\u00f0 er. En hinn mikli og s\u00edvaxandi fj\u00f6ldi d\u00e6ma um <em>leita af<\/em> s\u00fdnir a\u00f0 \u00fev\u00ed fer fjarri a\u00f0 allir m\u00e1lnotendur skynji merkinguna '\u00ed \u00e1ttina til' \u00ed <em>a\u00f0 <\/em>\u00ed \u00feessu sambandi. Hvernig stendur \u00e1 \u00fev\u00ed?<\/p>\n<p>Um \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur ekkert fullyrt en a\u00f0eins h\u00e6gt a\u00f0 velta v\u00f6ngum. \u00dea\u00f0 m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 d\u00e6miger\u00f0ar leitir n\u00fat\u00edmans s\u00e9u fr\u00e1brug\u00f0nar leitum fyrri t\u00edma. \u00c1\u00f0ur hafi einkum veri\u00f0 leita\u00f0 \u00ed raunheiminum \u2013 leita\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lki, leita\u00f0 a\u00f0 f\u00e9, leita\u00f0 a\u00f0 st\u00f6\u00f0um, leita\u00f0 a\u00f0 hlutum. \u00deegar leita\u00f0 var a\u00f0 vinnu \u00feurfti a\u00f0 fara \u00e1 tiltekna sta\u00f0i. Vi\u00f0 sl\u00edka leit er e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk skynji merkinguna '\u00ed \u00e1ttina til' \u00ed sambandinu <em>leita a\u00f0<\/em>. En leitir n\u00fat\u00edmans eru ekki s\u00ed\u00f0ur \u00ed b\u00f3kum og \u00e1 seinustu \u00e1rum \u00e1 netinu, og \u00fear liggur merkingin '\u00ed \u00e1ttina til' ekki eins \u00ed augum uppi. \u00cd \u00feessu sambandi er vert a\u00f0 vekja athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 d\u00e6mum um sambandi\u00f0 <em>leita af<\/em> fj\u00f6lga\u00f0i mj\u00f6g um svipa\u00f0 leyti og notkun leitarv\u00e9la \u00e1 netinu breiddist \u00fat. \u00dea\u00f0 er freistandi a\u00f0 \u00e6tla a\u00f0 \u00fear \u00e1 milli s\u00e9u einhver tengsl.<\/p>\n<p>M\u00e9r finnst mikilv\u00e6gt a\u00f0 halda \u00ed merkingarmuninn milli <em>a\u00f0<\/em> og <em>af<\/em>, sem v\u00edsa\u00f0 er til h\u00e9r a\u00f0 framan. En \u00fea\u00f0 er fj\u00f6ldi sambanda \u00ed m\u00e1linu, b\u00e6\u00f0i me\u00f0 <em>a\u00f0<\/em> og <em>af<\/em>, \u00fear sem engin lei\u00f0 er a\u00f0 sj\u00e1 tengsl vi\u00f0 \u00feessar grunnmerkingar og \u00ed sl\u00edkum tilvikum finnst m\u00e9r satt a\u00f0 segja ekki skipta \u00f6llu m\u00e1li hvor forsetningin er notu\u00f0. \u00dea\u00f0 eru fj\u00f6lm\u00f6rg d\u00e6mi um a\u00f0 v\u00edxl \u00ed sl\u00edkum samb\u00f6ndum megi rekja a.m.k. aftur til 19. aldar og \u00ed sumum tilvikum er \u201eranga\u201c notkunin eldri og\/e\u00f0a algengari en s\u00fa sem er talin \u201er\u00e9tt\u201c. En \u00fe\u00f3tt h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 lei\u00f0a l\u00edkur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tengsl <em>a\u00f0 <\/em>vi\u00f0 grunnmerkinguna '\u00ed \u00e1ttina til' hafi dofna\u00f0 me\u00f0 s\u00f6gninni <em>leita <\/em>er \u00e6skilegt a\u00f0 vir\u00f0a m\u00e1lhef\u00f0 og halda sig vi\u00f0 <em>leita a\u00f0<\/em>. \u00dea\u00f0 er samt engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 ford\u00e6ma <em>leita af<\/em> og engar forsendur fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 telja \u00fea\u00f0 rangt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fornu m\u00e1li var s\u00f6gnin leita langoftast notu\u00f0 me\u00f0 eignarfallsandlagi \u2013 leita einhvers. \u201eGanga \u00feeir n\u00fa til h\u00fass og leita G\u00edsla og finna hann eigi\u201c segir \u00ed G\u00edsla s\u00f6gu. \u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi eru \u00fe\u00f3 um leita a\u00f0 \u2013 \u201eOg skulu \u00feessir \u00feanga\u00f0 fara a\u00f0 leita a\u00f0 G\u00edsla og taka hann ef hann v\u00e6ri \u00fear kominn\u201c segir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5041","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5041","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5041"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5041\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5795,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5041\/revisions\/5795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}