{"id":5117,"date":"2023-04-27T08:00:01","date_gmt":"2023-04-27T08:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5117"},"modified":"2023-04-27T10:09:50","modified_gmt":"2023-04-27T10:09:50","slug":"olafsfjardareignarfallid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/27\/olafsfjardareignarfallid\/","title":{"rendered":"\u201e\u00d3lafsfjar\u00f0areignarfalli\u00f0\u201c"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/24\/nyju-verkalydsfelog-rikisins\/?fbclid=IwAR3gDACZO_GWj5_0CL4jWvxw0ch3ls7oRdTdc6T3XcmDbaq_ecIjFMav97Q\">pistli<\/a> h\u00e9r n\u00fdlega var minnst \u00e1 \u00fe\u00e1 \u201ealmennu reglu a\u00f0 (\u00ed m\u00e1li flestra) er \u00e1kve\u00f0inn greinir ekki haf\u00f0ur \u00e1 nafnor\u00f0i sem tekur me\u00f0 s\u00e9r anna\u00f0 nafnor\u00f0 \u00ed eignarfalli (eignarfallseinkunn)\u201c. \u00dearna er v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 yfirleitt er ekki sagt <em>b\u00f3kin J\u00f3ns<\/em> e\u00f0a <em>b\u00edllinn Gunnu <\/em>\u2013 anna\u00f0hvort ver\u00f0ur a\u00f0 sleppa greininum og segja <em>b\u00f3k J\u00f3ns<\/em> og <em>b\u00edll Gunnu <\/em>e\u00f0a skj\u00f3ta pers\u00f3nufornafni inn \u00e1 milli, <em>b\u00f3kin <strong>hans<\/strong> J\u00f3ns <\/em>og <em>b\u00edllinn <strong>hennar <\/strong>Gunnu<\/em>. En fr\u00e1 \u00feessu eru \u00fe\u00f3 undantekningar eins og svigagreinin \u201e\u00ed m\u00e1li flestra\u201c v\u00edsar til. \u00cd m\u00e1li sumra eru setningar eins og <em>b\u00f3kin J\u00f3ns<\/em> og <em>b\u00edllinn Gunnu<\/em> nefnilega fullkomlega e\u00f0lilegar. \u00deessi setningager\u00f0 gengur oft undir nafninu \u201e\u00d3lafsfjar\u00f0areignarfalli\u00f0\u201c vegna \u00feess a\u00f0 henni var fyrst l\u00fdst \u00edtarlega \u00ed m\u00e1li \u00d3lafsfir\u00f0inga.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 l\u00fdsingu er a\u00f0 finna \u00ed samnefndri BA-ritger\u00f0 Gunnhildar Ott\u00f3sd\u00f3ttur fr\u00e1 2006. S\u00ed\u00f0an \u00fe\u00e1 hefur setningager\u00f0in veri\u00f0 ranns\u00f6ku\u00f0 t\u00f6luvert og komi\u00f0 \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 h\u00fan er ekki bundin vi\u00f0 \u00d3lafsfj\u00f6r\u00f0 \u00fe\u00f3tt kjarnasv\u00e6\u00f0i hennar vir\u00f0ist vera \u00fear og \u00ed b\u00e6jum \u00ed grennd, Siglufir\u00f0i og Sau\u00f0\u00e1rkr\u00f3ki. Langbesta yfirliti\u00f0 um \u00feessa setningager\u00f0 (eins og margar a\u00f0rar) f\u00e9kkst \u00ed vi\u00f0amikilli ranns\u00f3kn sem nefndist <em>Tilbrig\u00f0i \u00ed \u00edslenskri setningager\u00f0<\/em> og H\u00f6skuldur \u00der\u00e1insson st\u00f3\u00f0 fyrir \u00e1 \u00e1runum 2005-2007, en ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur hennar birtust \u00ed \u00feremur b\u00f3kum \u00e1 \u00e1runum 2013-2017. \u00cd \u00f6\u00f0ru bindinu, sem kom \u00fat 2015, er \u00edtarlegur kafli um \u00d3lafsfjar\u00f0areignarfalli\u00f0. \u00dear er fjalla\u00f0 um tengsl \u00feessarar setningager\u00f0ar vi\u00f0 \u00fdmsar breytur \u2013 aldur, menntun, kyn og b\u00fasetu \u00fe\u00e1tttakenda.<\/p>\n<p>\u00cd ranns\u00f3kninni, sem f\u00f3r fram \u00e1 26 st\u00f6\u00f0um um allt land (\u00d3lafsfj\u00f6r\u00f0ur var reyndar ekki me\u00f0), voru \u00fe\u00e1tttakendur \u00far fj\u00f3rum aldursh\u00f3pum spur\u00f0ir um mat \u00e1 fj\u00f6lda setninga \u00fear sem fram komu \u00fdmis hugsanleg tilbrig\u00f0i \u00ed setningager\u00f0. \u00de\u00e6r setningar sem var\u00f0a \u00d3lafsfjar\u00f0areignarfalli\u00f0 voru: <strong><em>T\u00f6lvan m\u00f6mmu<\/em><\/strong><em> var tekin en ekki m\u00edn<\/em>; <strong><em>Peysan m\u00f6mmu <\/em><\/strong><em>var\u00f0 eftir \u00e1 sn\u00farunni<\/em>; <strong><em>B\u00edllinn J\u00f3ns<\/em><\/strong><em> var \u00e1 sumardekkjum<\/em>; <em>Loksins fann \u00e9g \u00fe\u00e1 \u00ed <strong>vasanum m\u00f6mmu<\/strong><\/em>; <em>\u00deetta er <strong>boltinn pabba m\u00edns<\/strong><\/em>; <strong><em>Hesturinn str\u00e1ksins<\/em><\/strong><em> var seldur um daginn<\/em>; <strong><em>Nefi\u00f0 Magn\u00fasar <\/em><\/strong><em>er enn\u00fe\u00e1 b\u00f3lgi\u00f0 eftir a\u00f0ger\u00f0ina<\/em>. \u00de\u00e1ttakendur \u00e1ttu a\u00f0 merkja vi\u00f0 einn \u00feriggja kosta: \u201e<strong>E\u00f0lileg<\/strong> setning. Svona get \u00e9g vel sagt\u201c; <strong>Vafas\u00f6m<\/strong> setning. \u00c9g myndi varla segja svona\u201c; \u201e<strong>\u00d3t\u00e6k<\/strong> setning. Svona get \u00e9g ekki sagt\u201c.<\/p>\n<p>Helstu ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur ranns\u00f3knarinnar voru: \u201eMeirihluti \u00fe\u00e1tttakenda [\u00e1 bilinu 72-83%] hafna\u00f0i \u00feessari setningager\u00f0 [\u2026]. D\u00f3mar \u00fe\u00e1tttakenda s\u00fdndu ekki sk\u00fdra fylgni vi\u00f0 aldur, menntun e\u00f0a kyn [\u2026] \u00fe\u00f3tt j\u00e1kv\u00e6\u00f0ir d\u00f3mar v\u00e6ru reyndar frekar algengari hj\u00e1 \u00feeim sem h\u00f6f\u00f0u minni menntun og karlar v\u00e6ru frekar j\u00e1kv\u00e6\u00f0ari en konur. D\u00f3marnir s\u00fdndu mj\u00f6g sk\u00fdra fylgni vi\u00f0 b\u00fasetu. \u00de\u00e1tttakendur fr\u00e1 Siglufir\u00f0i og Sau\u00f0\u00e1rkr\u00f3ki sk\u00e1ru sig \u00far en setningager\u00f0in hlaut l\u00edka nokku\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0a d\u00f3ma \u00e1 Patreksfir\u00f0i og jafnvel Kirkjub\u00e6jarklaustri [\u2026]. \u00deetta sta\u00f0festir a\u00f0 nokkru leyti \u00fea\u00f0 sem vita\u00f0 var \u00e1\u00f0ur, \u00fe\u00f3tt vins\u00e6ldir setningager\u00f0arinnar \u00e1 Patreksfir\u00f0i (og Kirkjub\u00e6jarklaustri) hafi komi\u00f0 \u00e1 \u00f3vart.\u201c (<em>Tilbrig\u00f0i \u00ed \u00edslenskri setningager\u00f0 II<\/em>, bls. 258.)<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir a\u00f0 v\u00ed\u00f0a um land finnist st\u00f6ku m\u00e1lnotendur sem sam\u00feykkja \u00feessa setningager\u00f0 er \u00feetta \u00f3venju sk\u00fdrt d\u00e6mi um landshlutabundinn mun \u00ed setningager\u00f0 sem vir\u00f0ist nokku\u00f0 st\u00f6\u00f0ugur, \u00fe.e. ekki er a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 hann s\u00e9 \u00e1 undanhaldi hj\u00e1 yngri kynsl\u00f3\u00f0inni nema s\u00ed\u00f0ur s\u00e9. \u00c9g er alinn upp \u00e1 kjarnasv\u00e6\u00f0i setningager\u00f0arinnar, \u00ed Skagafir\u00f0i, en fyrst \u00feegar fari\u00f0 var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um hana taldi \u00e9g mig ekki nota hana. En s\u00ed\u00f0an hef \u00e9g stundum sta\u00f0i\u00f0 mig a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja setningar af \u00feessu tagi og \u00e1tta\u00f0 mig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e6r eru alls ekki framandi fyrir m\u00e9r. \u00c9g held samt a\u00f0 \u00e9g myndi aldrei skrifa sl\u00edkar setningar og e.t.v. tengjast \u00fe\u00e6r fremur \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i \u00ed huga m\u00e1lnotenda \u2013 hugsanlega hafa \u00fe\u00e6r \u00ed einhverjum tilvikum veri\u00f0 lei\u00f0r\u00e9ttar \u00ed sk\u00f3la \u00fe\u00f3tt \u00e9g geti ekki fullyrt \u00fea\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd pistli h\u00e9r n\u00fdlega var minnst \u00e1 \u00fe\u00e1 \u201ealmennu reglu a\u00f0 (\u00ed m\u00e1li flestra) er \u00e1kve\u00f0inn greinir ekki haf\u00f0ur \u00e1 nafnor\u00f0i sem tekur me\u00f0 s\u00e9r anna\u00f0 nafnor\u00f0 \u00ed eignarfalli (eignarfallseinkunn)\u201c. \u00dearna er v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 yfirleitt er ekki sagt b\u00f3kin J\u00f3ns e\u00f0a b\u00edllinn Gunnu \u2013 anna\u00f0hvort ver\u00f0ur a\u00f0 sleppa greininum og segja b\u00f3k J\u00f3ns [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5117","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5117"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5119,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5117\/revisions\/5119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}