{"id":5123,"date":"2023-04-28T08:00:22","date_gmt":"2023-04-28T08:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5123"},"modified":"2023-04-26T08:25:47","modified_gmt":"2023-04-26T08:25:47","slug":"ad-faera-fram","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/04\/28\/ad-faera-fram\/","title":{"rendered":"A\u00f0 f\u00e6ra fram"},"content":{"rendered":"<p>N\u00fdlega s\u00e1 \u00e9g hj\u00e1 Facebookvini umr\u00e6\u00f0ur um \u00fea\u00f0 hva\u00f0 <em>f\u00e6ra fram<\/em> merkti \u00feegar v\u00edsa\u00f0 er til t\u00edma. Au\u00f0vita\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 <em>fram \u00ed t\u00edmann<\/em> merkir, t.d. <em>sj\u00e1 fram \u00ed t\u00edmann<\/em> \u2013 en hva\u00f0 merkir <em>fundurinn sem bo\u00f0a\u00f0ur var klukkan eitt ver\u00f0ur f\u00e6r\u00f0ur fram um klukkut\u00edma<\/em>? Ver\u00f0ur fundurinn haldinn fyrr e\u00f0a s\u00ed\u00f0ar en \u00e1forma\u00f0 var \u2013 klukkan t\u00f3lf e\u00f0a klukkan tv\u00f6? Um \u00feetta er f\u00f3lk alls ekki samm\u00e1la og \u00fea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r skiljanlegt. Oft merkir <em>fram<\/em> 'fyrr\u2018 e\u00f0a '\u00e1 undan' \u2013 ef vi\u00f0 f\u00e6rumst <em>fram<\/em> e\u00f0a <em>framar<\/em> \u00ed bi\u00f0r\u00f6\u00f0 komumst vi\u00f0 <em>fyrr <\/em>a\u00f0 og ef f\u00f3lk tre\u00f0st <em>fram<\/em> fyrir okkur \u00ed r\u00f6\u00f0inni ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 <em>\u00e1 undan<\/em> okkur. \u00deess vegna er e\u00f0lilegt a\u00f0 <em>fundurinn ver\u00f0ur f\u00e6r\u00f0ur fram um klukkut\u00edma<\/em> s\u00e9 skili\u00f0 \u00feannig a\u00f0 fundurinn ver\u00f0i haldinn fyrr en til st\u00f3\u00f0 \u2013 og \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist l\u00edka vera venjulega merkingin.<\/p>\n<p>\u00ddmis d\u00e6mi m\u00e1 \u00fe\u00f3 finna \u00fear sem <em>f\u00e6ra fram<\/em> merkir 'seinka'. \u00cd <em>T\u00edmariti i\u00f0na\u00f0armanna <\/em>1928 segir: \u201eS\u00fdningin var opnu\u00f0 \u00ed Gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3lanum \u00e1 Akureyri 26. j\u00fan\u00ed 1906 kl. 12. \u00e1 h\u00e1degi og st\u00f3\u00f0 h\u00fan til 1. j\u00fal\u00ed s. \u00e1. St\u00f3\u00f0 til a\u00f0 loka henni 30. j\u00fan\u00ed, en var f\u00e6rt fram um einn dag.\u201c \u00cd <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1935 segir: \u201eFr\u00f6nsk bl\u00f6\u00f0 segja, a\u00f0 \u00ed frumvarpinu s\u00e9 auk lengingar her\u00fej\u00f3nustut\u00edmans herskyldualdurinn f\u00e6r\u00f0ur fram um eitt \u00e1r, e\u00f0a fr\u00e1 20 til 21 \u00e1ra.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1956 segir: \u201eHundadagar byrju\u00f0u \u00ed g\u00e6r 13. j\u00fal\u00ed. [\u2026] \u00deessi tr\u00fa var a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u bundin vi\u00f0 g\u00f6mlu hundadagana, sem byrja 2.-3. j\u00fal\u00ed, \u2013 en upphaf hundadaga var f\u00e6rt fram um 10 daga 1924.\u201c \u00cd <em>DV <\/em>2001 segir: \u201eUpprunalegur leikdagur var \u00e1 laugardaginn en vi\u00f0ureigninni hefur n\u00fa veri\u00f0 fresta\u00f0 og f\u00e6r\u00f0 fram um einn dag.\u201c<\/p>\n<p>F\u00e1ein fleiri m\u00e1 finna \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> en \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist lj\u00f3st a\u00f0 \u00feessi merking s\u00e9 fremur sjaldg\u00e6f. Fr\u00e1 \u00fev\u00ed er \u00fe\u00f3 ein sk\u00fdr undantekning. \u00deegar klukkunni er fl\u00fdtt vi\u00f0 upphaf sumart\u00edma er alltaf sagt a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 <em>f\u00e6r\u00f0 fram<\/em>. \u00deannig segir t.d. \u00ed <em>T\u00edmanum <\/em>1950: \u201e\u00cd n\u00f3tt sem lei\u00f0, var tekinn upp sumart\u00edmi h\u00e9r \u00e1 landi og klukkunni fl\u00fdtt um eina klukkustund, \u00feannig, a\u00f0 \u00feegar h\u00fan var eitt, var h\u00fan f\u00e6r\u00f0 fram um eina klukkustund.\u201c Klukkan er sem s\u00e9 <em>f\u00e6r\u00f0 fram <\/em>fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vera eitt til a\u00f0 vera tv\u00f6 og \u00feess vegna er ekkert undarlegt \u00fe\u00f3tt sumum finnist a\u00f0 fundur sem er f\u00e6r\u00f0ur fr\u00e1 klukkan eitt til tv\u00f6 s\u00e9 l\u00edka <em>f\u00e6r\u00f0ur fram<\/em>. Merkingin 'seint' e\u00f0a 'seinka' felst i\u00f0ulega \u00ed or\u00f0inu <em>fram <\/em>um t\u00edma, t.d. \u00feegar sagt er a\u00f0 komi\u00f0 s\u00e9 langt <em>fram <\/em>\u00e1 daginn, eitthva\u00f0 frestist <em>fram <\/em>eftir degi og \u00fea\u00f0 s\u00e9 <em>framor\u00f0i\u00f0<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f3formlegri k\u00f6nnun Facebookvinarins sem v\u00edsa\u00f0 var til \u00ed upphafi v\u00f6ldu r\u00famlega 4\/5 merkinguna 'fl\u00fdta'. En \u00fea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 \u00ed \u00f3formlegri k\u00f6nnun sem Ari P\u00e1ll Kristinsson ger\u00f0i fyrir nokkrum \u00e1rum og <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fvisindavefur.is%2Fsvar.php%3Fid%3D70014%26fbclid%3DIwAR0iTqr0zO4ptxX3KYujnKagRG4xGKRfYNLTghJiz7F8LCdpCLl011jjWlc&amp;h=AT0rUSL1SnyzJl7whCo50v6V8eYBRxlsermNz4WlnjC3ml3lIOn5Y0NxWiuolHVHcAwpJn0Gzcu9rLuZFqfF7OPrFfT-LvgW6a591qCVgKwX27aIoQILuQG-e-lhfBnAqg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3rU9U38ioPCbBxlK9vyOFmA-vR-6M_v2luxeB0h5QccFNtAO_6dMcOctPiZP6yd1ofRfcvPdBZ7Ot5Rkbuta2-n6JIvPjt1mKDXpTD9WjYpFc7jGdwa0d2vi5Ygpdz-_-FAcpK8IQyAUsS5PtG9wUcaWJwqcNB\">sagt er fr\u00e1<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsindavefnum<\/em> voru ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur \u00fever\u00f6fugar. \u00dear voru 34 \u00fe\u00e1tttakendur be\u00f0nir a\u00f0 botna eftirfarandi setningu: <em>Fundurinn, sem vera \u00e1tti 10. mars, hefur veri\u00f0 f\u00e6r\u00f0ur fram um viku og ver\u00f0ur <\/em>\u2013 og m\u00f6guleikarnir voru <em>3. mars<\/em> og <em>17. mars<\/em>. Ni\u00f0ursta\u00f0an var s\u00fa a\u00f0 u.\u00fe.b. \u00be \u00fe\u00e1tttakenda v\u00f6ldu 17. mars \u2013 skildu <em>f\u00e6r\u00f0ur fram<\/em> sem seinkun. Jafnframt voru sj\u00f6 \u00fe\u00e1tttakendur spur\u00f0ir hva\u00f0 \u00fea\u00f0 merkti ef sagt v\u00e6ri <em>a\u00f0 klukkan hafi veri\u00f0 f\u00e6r\u00f0 fram um tvo t\u00edma<\/em> og allir s\u00f6g\u00f0u \u00fea\u00f0 merkja a\u00f0 h\u00fan hef\u00f0i veri\u00f0 f\u00e6r\u00f0 til baka, t.d. fr\u00e1 15 til 13 en ekki til 17 \u2013 \u00f6fugt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem s\u00e9st \u00ed bl\u00f6\u00f0um.<\/p>\n<p>En b\u00e1\u00f0ar merkingar sambandsins <em>f\u00e6ra fram <\/em>eru skiljanlegar og eiga s\u00e9r langa s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu, og ekki er h\u00e6gt a\u00f0 segja a\u00f0 \u00f6nnur s\u00e9 r\u00e9ttari en hin. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er vissulega \u00f3heppilegt og getur komi\u00f0 s\u00e9r illa a\u00f0 f\u00f3lk skilji sambandi\u00f0 ekki \u00e1 sama h\u00e1tt. \u00de\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 mj\u00f6g algengt a\u00f0 or\u00f0 og or\u00f0asamb\u00f6nd hafi fleiri en eina merkingu sker samhengi\u00f0 venjulega \u00far og \u00feetta lei\u00f0ir \u00fev\u00ed sjaldan til misskilnings. Undantekningar eru \u00fe\u00f3 til, eins og me\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Funi.hi.is%2Feirikur%2F2023%2F03%2F20%2Fhvad-er-helmingi-meira%2F%3Ffbclid%3DIwAR1ZRgZRyI6f5W3P5uUOWuFcqC4wcpdCwgnu-MUEkWM0wZfR-UWY2eCFI78&amp;h=AT1sXxxvz0CYM7E_lcPS1J5SU0AITL5R3DoQzbe5CpIJ04ARWAqGgXVbOErOkdNrmnt_8S8vArnh7wtFafVH1sm7eWq5uXPzgOlp67-VJVlnQIISIONdp9Je9ESjgdMG-w&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT3rU9U38ioPCbBxlK9vyOFmA-vR-6M_v2luxeB0h5QccFNtAO_6dMcOctPiZP6yd1ofRfcvPdBZ7Ot5Rkbuta2-n6JIvPjt1mKDXpTD9WjYpFc7jGdwa0d2vi5Ygpdz-_-FAcpK8IQyAUsS5PtG9wUcaWJwqcNB\">sambandi\u00f0<\/a> <em>helmingi meira<\/em> sem f\u00f3lk skilur \u00fdmist sem 'tv\u00f6falt meira' e\u00f0a '50% meira'. \u00deett er anna\u00f0 d\u00e6mi \u00fear sem samhengi\u00f0 sker ekki alltaf \u00far. \u00cd lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 merkingin 'fl\u00fdta\u2018' vir\u00f0ist (oftast) vera algengari en 'seinka' \u00ed sambandinu <em>f\u00e6ra fram <\/em>v\u00e6ri \u00e6skilegt a\u00f0 m\u00e1lnotendur k\u00e6mu s\u00e9r saman um hana \u2013 e\u00f0a t\u00f6lu\u00f0u um a\u00f0 <em>fl\u00fdta<\/em> og <em>seinka<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00fdlega s\u00e1 \u00e9g hj\u00e1 Facebookvini umr\u00e6\u00f0ur um \u00fea\u00f0 hva\u00f0 f\u00e6ra fram merkti \u00feegar v\u00edsa\u00f0 er til t\u00edma. Au\u00f0vita\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0 fram \u00ed t\u00edmann merkir, t.d. sj\u00e1 fram \u00ed t\u00edmann \u2013 en hva\u00f0 merkir fundurinn sem bo\u00f0a\u00f0ur var klukkan eitt ver\u00f0ur f\u00e6r\u00f0ur fram um klukkut\u00edma? Ver\u00f0ur fundurinn haldinn fyrr e\u00f0a s\u00ed\u00f0ar en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5123","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5123"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5128,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5123\/revisions\/5128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}