{"id":5140,"date":"2023-05-14T19:55:52","date_gmt":"2023-05-14T19:55:52","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5140"},"modified":"2023-05-14T19:55:52","modified_gmt":"2023-05-14T19:55:52","slug":"tungumal-mannrettindi-og-lydraedi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/05\/14\/tungumal-mannrettindi-og-lydraedi\/","title":{"rendered":"Tungum\u00e1l, mannr\u00e9ttindi og l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r pistil um \u00feegar or\u00f0na og fyrirsj\u00e1anlega aukningu \u00e1 enskunotkun \u00e1 \u00cdslandi og sp\u00e1\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0 um mi\u00f0ja \u00f6ldina yr\u00f0i \u00edslenska ekki lengur a\u00f0alsamskiptam\u00e1li\u00f0 \u00ed landinu. \u00dea\u00f0 m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 kalla \u00feetta b\u00f6ls\u00fdni e\u00f0a svartagallsraus ef f\u00f3lk vill, en \u00e9g tel a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 rauns\u00e6tt st\u00f6\u00f0umat \u00fat fr\u00e1 \u00fer\u00f3uninni undanfarinn \u00e1ratug og sp\u00e1m um fj\u00f6lgun fer\u00f0amanna og innflytjenda n\u00e6stu \u00e1rin. Hitt er svo anna\u00f0 m\u00e1l hverjum augum f\u00f3lk l\u00edtur \u00feessar horfur. M\u00f6rgum finnst \u00fe\u00e6r \u00edskyggilegar vegna \u00feess a\u00f0 sta\u00f0a \u00edslenskunnar muni \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milega veikjast en \u00ed augum annarra er \u00feetta bara e\u00f0lileg \u00fer\u00f3un sem hvorki s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0a e\u00f0a forsendur til a\u00f0 spyrna gegn, heldur s\u00e9 h\u00fan nau\u00f0synleg til a\u00f0 \u00cdsland ver\u00f0i samkeppnisf\u00e6rt vi\u00f0 \u00f6nnur l\u00f6nd \u00e1 t\u00edmum al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingar.<\/p>\n<p>En hva\u00f0a sko\u00f0un sem vi\u00f0 h\u00f6fum \u00e1 \u00feessu m\u00e1li er mikilv\u00e6gt a\u00f0 vi\u00f0 \u00e1ttum okkur \u00e1 \u00fer\u00f3uninni og r\u00e6\u00f0um hana. Ef \u00edslenska \u00e1 \u00e1fram a\u00f0 vera bur\u00f0ar\u00e1s og a\u00f0alsamskiptam\u00e1l samf\u00e9lagsins ver\u00f0ur a\u00f0 styrkja hana \u00e1 allan h\u00e1tt og verja til \u00feess f\u00e9 og kr\u00f6ftum. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 leggja margfalt meiri \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 kenna \u00edslensku sem anna\u00f0 m\u00e1l og gera f\u00f3lki sem hinga\u00f0 kemur kleift a\u00f0 l\u00e6ra m\u00e1li\u00f0 og nota \u00fea\u00f0 \u00ed starfi og leik. En \u00fea\u00f0 \u00fearf l\u00edka a\u00f0 gera f\u00f3lki sem \u00e1 \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li kleift a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u2013 og ekki bara gera \u00fea\u00f0 kleift, heldur einnig a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 eftirs\u00f3knarvert. Til a\u00f0 svo megi ver\u00f0a \u00fearf a\u00f0 b\u00e6ta \u00edmynd \u00edslenskunnar \u00ed huga ungs f\u00f3lks me\u00f0 j\u00e1kv\u00e6\u00f0ri umr\u00e6\u00f0u og kennslu, og st\u00f3rauka framlei\u00f0slu \u00e1 hvers kyns af\u00fereyingar- og fr\u00e6\u00f0sluefni \u00e1 \u00edslensku.<\/p>\n<p>\u00c9g var d\u00e1l\u00edti\u00f0 hikandi vi\u00f0 a\u00f0 birta fyrri pistil minn vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g \u00f3tta\u00f0ist a\u00f0 sp\u00e1d\u00f3mur minn yr\u00f0i misskilinn og rangt\u00falka\u00f0ur. \u00deess vegna t\u00f3k \u00e9g vandlega fram a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i sannarlega ekkert \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fatlendingum fj\u00f6lga\u00f0i \u00e1 \u00cdslandi og teldi \u00fea\u00f0 raunar br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegt. \u00dea\u00f0 erum vi\u00f0 sem hleypum \u00feessum fj\u00f6lda f\u00f3lks inn \u00ed landi\u00f0 \u2013 og s\u00e6kjumst eftir honum. Vi\u00f0 viljum f\u00e1 sem flest fer\u00f0af\u00f3lk, og vi\u00f0 \u00feurfum f\u00f3lk til a\u00f0 vinna st\u00f6rf sem vi\u00f0 getum ekki manna\u00f0 e\u00f0a viljum ekki vinna og halda \u00feannig \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu gangandi. \u00cd flestum tilvikum hefur ekki veri\u00f0 ger\u00f0 krafa um \u00edslenskukunn\u00e1ttu til \u00feeirra sem hinga\u00f0 koma enda v\u00e6ri \u00fea\u00f0 oft \u00f3raunh\u00e6ft. En \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir aftur a\u00f0 vi\u00f0 megum ekki me\u00f0 nokkru m\u00f3ti l\u00e1ta f\u00f3lk gjalda \u00feess a\u00f0 kunna ekki \u00edslensku.<\/p>\n<p>En eins og mig gruna\u00f0i hefur pistillinn samt veri\u00f0 nota\u00f0ur til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fatlendingum og f\u00f3lki sem talar ekki \u00edslensku. \u00dea\u00f0 er \u00f3\u00feolandi, en \u00fea\u00f0 m\u00e1 samt ekki koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 vi\u00f0 r\u00e6\u00f0um \u00feessi m\u00e1l. Vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 me\u00f0 auknum fj\u00f6lda \u00edb\u00faa sem ekki kann \u00edslensku ver\u00f0ur \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 auka r\u00e9tt enskunnar og gefa f\u00f3lki kost \u00e1 a\u00f0 nota hana vi\u00f0 \u00fdmsar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00fear sem n\u00fa er eing\u00f6ngu h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00edslensku. A\u00f0 \u00f6\u00f0rum kosti erum vi\u00f0 a\u00f0 setja verulegan hluta \u00edb\u00faa landsins sk\u00f6r l\u00e6gra en f\u00f3lk sem kann \u00edslensku. \u00dea\u00f0 er \u00f3gnvekjandi tilhugsun a\u00f0 s\u00fa sta\u00f0a komi upp a\u00f0 st\u00f3rum hluta \u00edb\u00faa finnist \u00feeir vera \u00fatiloka\u00f0ir fr\u00e1 fullri \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00dea\u00f0 er \u00edslenskunni ekki til framdr\u00e1ttar a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 notu\u00f0 til a\u00f0 flokka f\u00f3lk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd fyrradag skrifa\u00f0i \u00e9g h\u00e9r pistil um \u00feegar or\u00f0na og fyrirsj\u00e1anlega aukningu \u00e1 enskunotkun \u00e1 \u00cdslandi og sp\u00e1\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0 um mi\u00f0ja \u00f6ldina yr\u00f0i \u00edslenska ekki lengur a\u00f0alsamskiptam\u00e1li\u00f0 \u00ed landinu. \u00dea\u00f0 m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 kalla \u00feetta b\u00f6ls\u00fdni e\u00f0a svartagallsraus ef f\u00f3lk vill, en \u00e9g tel a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 rauns\u00e6tt st\u00f6\u00f0umat \u00fat fr\u00e1 \u00fer\u00f3uninni undanfarinn \u00e1ratug og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5140","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5140"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5141,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5140\/revisions\/5141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}