{"id":5153,"date":"2023-05-20T23:10:56","date_gmt":"2023-05-20T23:10:56","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5153"},"modified":"2023-05-20T23:10:56","modified_gmt":"2023-05-20T23:10:56","slug":"ad-eiga-thakkir-skilid-eda-skildar-eda-skyldar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/05\/20\/ad-eiga-thakkir-skilid-eda-skildar-eda-skyldar\/","title":{"rendered":"A\u00f0 eiga \u00feakkir skili\u00f0 \u2013 e\u00f0a skildar \u2013 e\u00f0a skyldar?"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var \u00ed dag bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>st\u00e6\u00f0i \u201eeiga miklar \u00feakkir skyldar\u201c og spurt hvort \u00feetta v\u00e6ri n\u00fdtt og komi\u00f0 til a\u00f0 vera. \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 \u00feetta er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera n\u00fdtt. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru 1750 d\u00e6mi um <em>\u00feakkir skyldar<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum <\/em>1841: \u201eeiga \u00feeir kammerr\u00e1\u00f0 Melste\u00f0 og Bjarni amtma\u00f0ur Th\u00f3rarensen enar mestu \u00feakkir skyldar af landsm\u00f6nnum.\u201c \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fmalfar.arnastofnun.is%2Fgrein%2F72111%3Ffbclid%3DIwAR1DQyshPJlo3ZlgkVmBqvfElrQxLUJINQwYAhC1Ci962uHpAbSuT0FH-u4&amp;h=AT0LUQ26VY2JzhkSU_iFE5kgcJZXsEimuNCPpRJZdFg45KGQialgYtNHxWkD6mVPAD4T3vcJC0zxaVe1-tXniK4_AJMWUKpm55XsRBQ7kzthykG3rFg5bQugAkqzMGnGAg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2gQwjv4R1sThmgo7HilBI77LxfqoYAHNYsUHvEPH3TptWmhUaTd5mRcht5-88TEE5su16SzdrvYbHaFW7bCDUfTZ1usA5o7Ut_Hbhm_OzN3GmLuOUZdPo3Az0avnAikeiwm82yhKSXSmrMPFVjyCXUMfYMzW_q5-AkfcS3YyspOOYyyjMeUzDe5ZwrnkMcD8IJBN95uN1zP0mwBjHYCiKu2lwnLSQ6JwsLGz_O7rpYyFWVr6ExIqxZX_dz\">segir<\/a>: \u201eFrekar er m\u00e6lt me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja <strong>eiga \u00feakkir skildar<\/strong> en <strong>eiga \u00feakkir skili\u00f0<\/strong> enda \u00fe\u00f3tt hi\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda s\u00e9 einnig t\u00e6kt.\u201c \u00dearna er sem s\u00e9 m\u00e6lt me\u00f0 myndinni <em>skildar<\/em> me\u00f0 <em>i<\/em>, en myndin <em>skyldar<\/em> me\u00f0 <em>y<\/em> ekki nefnd. L\u00e1tum hana b\u00ed\u00f0a \u00ed bili en sko\u00f0um a\u00f0eins \u00fe\u00e1 tvo kosti sem <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>nefnir.<\/p>\n<p>Um sambandi\u00f0 sem <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>m\u00e6lir me\u00f0, <em>eiga \u00feakkir skildar<\/em>, er h\u00e1tt \u00e1 sj\u00f6tta \u00fe\u00fasund d\u00e6ma \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Sk\u00edrni <\/em>1848: \u201eog \u00feessi vi\u00f0leitni er \u00fea\u00f0, sem Kon\u00e1ll \u00e1 hva\u00f0 mestar \u00feakkir skildar fyrir af \u00cdrlendingum.\u201c \u00dearna er l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 (e\u00f0a l\u00fdsingarh\u00e1tturinn) <em>skilinn <\/em>l\u00e1ti\u00f0 sambeygjast <em>\u00feakkir<\/em> og standa \u00ed fleirt\u00f6lu, og \u00feolfalli sem st\u00fdrist af s\u00f6gninni <em>eiga<\/em>. Or\u00f0ar\u00f6\u00f0in er \u00f3venjuleg, l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 \u00e1 eftir nafnor\u00f0inu, en \u00fea\u00f0 er ekki \u00f3algengt \u00ed f\u00f6stum or\u00f0asamb\u00f6ndum \u2013 og raunar er einnig h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>eiga skildar \u00feakkir <\/em>\u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 miklu sjaldg\u00e6fara, a\u00f0eins 86 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>. \u00deetta m\u00e1 t.d. bera saman vi\u00f0 d\u00e6mi eins og <em>eiga \u00ferj\u00e1 k\u00edl\u00f3metra \u00f3farna<\/em> \u00fear sem l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>\u00f3farinn<\/em> stendur \u00ed \u00feolfalli fleirt\u00f6lu og sambeygist <em>\u00ferj\u00e1 k\u00edl\u00f3metra<\/em>.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt <em>skilinn <\/em>s\u00e9 \u00fearna v\u00e6ntanlega komi\u00f0 af s\u00f6gninni <em>skilja <\/em>eru merkingarleg tengsl vi\u00f0 hana ekki auglj\u00f3s, og sambandi\u00f0 <em>eiga skili\u00f0<\/em> er yfirleitt sk\u00fdrt s\u00e9rstaklega \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum. \u00deess vegna er e\u00f0lilegt a\u00f0 m\u00e1lnotendur skynji <em>skili\u00f0<\/em> ekki sem l\u00fdsingaror\u00f0 sem eigi a\u00f0 sambeygjast <em>\u00feakkir <\/em>heldur sem fast form, eins konar sagnb\u00f3t sem ekki sambeygist neinu heldur er alltaf \u00f3breytt. \u00deetta m\u00e1 bera saman vi\u00f0 breytingu sem var\u00f0 \u00ed fornu m\u00e1li \u00feegar beyg\u00f0um l\u00fdsingarh\u00e6tti eins og \u00ed <em>hann haf\u00f0i v\u00edsu <strong>orta<\/strong><\/em> var skipt \u00fat fyrir sagnb\u00f3t eins og \u00ed <em>hann haf\u00f0i <strong>ort<\/strong> v\u00edsu<\/em>. \u00c1 sj\u00f6unda \u00fe\u00fasund d\u00e6mi eru um <em>\u00feakkir skili\u00f0<\/em> \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Sk\u00edrni<\/em> 1845: \u201eog \u00e6ttu \u00feeir fyrir \u00fea\u00f0 miklar \u00feakkir skili\u00f0\u201c. R\u00f6\u00f0in <em>skili\u00f0 \u00feakkir<\/em> er einnig til en mun sjaldg\u00e6fari \u2013 332 d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>.<\/p>\n<p>Komum \u00fe\u00e1 aftur a\u00f0 d\u00e6minu <em>\u00feakkir skyldar<\/em>. Venjulega er liti\u00f0 svo \u00e1 a\u00f0 munurinn \u00e1 <em>\u00feakkir skildar<\/em> og <em>\u00feakkir skyldar<\/em> s\u00e9 eing\u00f6ngu stafsetningarmunur \u2013 \u00ed seinna d\u00e6minu s\u00e9 <em>y<\/em> ranglega rita\u00f0 fyrir <em>i<\/em>. En sama villa er n\u00e1nast aldrei ger\u00f0 \u00ed <em>\u00feakkir skyli\u00f0<\/em> \u2013 um \u00fea\u00f0 eru a\u00f0eins \u00e1tta d\u00e6mi \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, m\u00f3ti 1750 um <em>\u00feakkir skyldar<\/em>. \u00dea\u00f0 hl\u00fdtur \u00fev\u00ed a\u00f0 vera eitthva\u00f0 \u00ed myndinni <em>skildar<\/em> sem veldur \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lnotendum finnst e\u00f0lilegt a\u00f0 rita <em>skyldar<\/em>. Tr\u00falegt er a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 tengt vi\u00f0 <em>\u00feakkarskuld <\/em>\u00ed huga margra \u2013 vi\u00f0 vitum a\u00f0 <em>u<\/em> og <em>y<\/em> skiptast oft \u00e1 \u00ed skyldum or\u00f0um. L\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>skyldur<\/em> getur l\u00edka merkt 'skyldugur' \u00feannig a\u00f0 hugsanlegt er a\u00f0 m\u00e1lnotendur skilji sambandi\u00f0 svo a\u00f0 <em>skylt<\/em> s\u00e9 a\u00f0 \u00feakka einhverjum. Sl\u00edk merkingartengsl eru n\u00e6rt\u00e6kari en vi\u00f0 <em>skilinn<\/em>.<\/p>\n<p>Afbrig\u00f0in <em>eiga \u00feakkir skili\u00f0<\/em>, <em>eiga \u00feakkir skildar<\/em> og <em>eiga \u00feakkir skyldar<\/em> vir\u00f0ast vera \u00e1l\u00edka g\u00f6mul \u2013 koma \u00f6ll fram laust fyrir mi\u00f0ja n\u00edtj\u00e1ndu \u00f6ld samkv\u00e6mt <em>t\u00edmarit.is<\/em>. Eins og \u00e1\u00f0ur segir eru a\u00f0eins tv\u00f6 \u00feau fyrrnefndu vi\u00f0urkennd og \u00fea\u00f0 fyrstnefnda \u00fe\u00f3 tali\u00f0 s\u00ed\u00f0ra, en \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0astnefnda hins vegar tali\u00f0 rangt rita\u00f0, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 algengt og eigi s\u00e9r \u00e1l\u00edka langa hef\u00f0 og hin. \u00dear a\u00f0 auki m\u00e1 vel halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 liggi beinna vi\u00f0 merkingarlega s\u00e9\u00f0 a\u00f0 tengja sambandi\u00f0 <em>eiga \u00feakkir skildar<\/em>\/<em>skyldar <\/em>vi\u00f0 <em>skyldur<\/em> en <em>skilinn<\/em>. \u00de\u00f3tt s\u00fa tenging s\u00e9 v\u00e6ntanlega ekki \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 upprunann \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki endilega a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a s\u00e9 til a\u00f0 hafna henni. M\u00e9r finnst engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til annars en vi\u00f0urkenna <em>eiga \u00feakkir skyldar<\/em> til jafns vi\u00f0 hin afbrig\u00f0in.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum var \u00ed dag bent \u00e1 a\u00f0 \u00ed augl\u00fdsingu \u00ed Morgunbla\u00f0inu st\u00e6\u00f0i \u201eeiga miklar \u00feakkir skyldar\u201c og spurt hvort \u00feetta v\u00e6ri n\u00fdtt og komi\u00f0 til a\u00f0 vera. \u00dev\u00ed er til a\u00f0 svara a\u00f0 \u00feetta er fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 vera n\u00fdtt. \u00c1 t\u00edmarit.is eru 1750 d\u00e6mi um \u00feakkir skyldar, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed N\u00fdjum f\u00e9lagsritum 1841: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5153","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5154,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5153\/revisions\/5154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}