{"id":5179,"date":"2023-06-02T14:56:32","date_gmt":"2023-06-02T14:56:32","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5179"},"modified":"2023-06-02T16:13:06","modified_gmt":"2023-06-02T16:13:06","slug":"ad-urda-hrauna-drulla-og-valta-yfir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/06\/02\/ad-urda-hrauna-drulla-og-valta-yfir\/","title":{"rendered":"A\u00f0 ur\u00f0a, hrauna, drulla og valta yfir"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 setningunni \u201eMourinho ur\u00f0a\u00f0i yfir Taylor \u00ed vi\u00f0t\u00f6lum eftir leik\u201c \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20232422697d\/radist-ad-ant-hony-taylor-og-fjol-skyldu-a-flug-vellinum-i-buda-pest?fbclid=IwAR1ap8BUKTWlK6nrEONh0JObVmnj569G0dzsu7l2eBqauVsw6BS9Wt7VETc\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em> og spurt hvort ekki v\u00e6ri yfirleitt bara tala\u00f0 um <em>a\u00f0 ur\u00f0a<\/em>. \u00c9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta og komst a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 <em>ur\u00f0a yfir<\/em> vir\u00f0ist ekki gamalt \u00ed m\u00e1linu en er algengt \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn er \u00e1 <em>Hugi.is<\/em> 2002: \u201eSem sagt Rottweiler ur\u00f0u\u00f0u yfir Johnsen kallinn.\u201c \u00d6rf\u00e1 d\u00e6mi eru um sambandi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, \u00fea\u00f0 elsta \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu <\/em>2017: \u201eKrakkarnir eiga \u00fea\u00f0 ekki skili\u00f0 fr\u00e1 m\u00e9r sem mikilsmetnum karakter \u00ed \u00edslensku t\u00f3nlistarl\u00edfi a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 a\u00f0 ur\u00f0a yfir \u00feau.\u201c \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>ur\u00f0a yfir<\/em> merkir 'hundskamma, hreyta \u00f3notum \u00ed, tala ni\u00f0randi um' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt. \u00cd <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>eru d\u00e6min um 200, flest fr\u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug.<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0u um \u00e1\u00f0urnefnda fyrirspurn voru nefnd fleiri svipu\u00f0 samb\u00f6nd eins og <em>hrauna <\/em>yfir og <em>valta yfir<\/em>. Sambandi\u00f0 <em>hrauna yfir<\/em> merkir \u00fea\u00f0 sama og <em>ur\u00f0a yfir <\/em>en er a\u00f0eins eldra. Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 eru fr\u00e1 1998, t.d. \u00ed <em>Skinfaxa<\/em> \u00fea\u00f0 \u00e1r: \u201eSteini var eitthva\u00f0 a\u00f0 uppf\u00e6ra diska inni \u00ed stud\u00ed\u00f3i og \u00e9g var eitthva\u00f0 a\u00f0eins a\u00f0 hrauna yfir hann.\u201c Fyrstu \u00e1rin er <em>hrauna <\/em>stundum innan g\u00e6salappa en vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 flj\u00f3tlega hafa \u00f6\u00f0last vi\u00f0urkenningu. \u00deannig <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F3486767%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR1S3XnG1_W-k7XZZK5Zeu-MrZZWAKZUsSDgZaa2cE0igD1PSwdphaGJsIs%23page%2Fn33%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT0RCC-fqH1WR-cnsAxeCYEWr35xXLt1neW1q16jprAdIQIGoLaXnJ72MfHFg6OY2zl2yu0gP174NNmd594sloM-uNu6VBP8zcQso-QvAnYM41iY2JcSoTgUVzaEykxtKg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2mS159vkLHuXoIt90gOET6POv2n9tN0bvCytW_ggSHFi-gCrXX_6Dlpm3PRfKeF-qPaSmYqBXfBAB5-vaZgWtgB1kmip71v3ZMOLd_3EO1govGO9xHwMn10WyoRrMXsAj0fweNZySGkgRGHIKT7lvMXRK514fOFlvhMs1zPrWwxDFYbn1_wwwhefXPMkZWPAmOWUGZmvfbeOYn\">segir<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>2003: \u201eV\u00edkverja \u00feykir t.a.m. or\u00f0asambandi\u00f0 \u201ea\u00f0 hrauna yfir\u201c einhvern [veginn] s\u00e9rlega \u00edslenskt og skemmtilegt.\u201c \u00c1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ratug hefur sambandi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g algengt og h\u00e1tt \u00ed fimm \u00fe\u00fasund d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, h\u00e1tt \u00ed \u00be af samf\u00e9lagsmi\u00f0lum.<\/p>\n<p>\u00deri\u00f0ja sambandi\u00f0 sem nota\u00f0 er \u00ed s\u00f6mu merkingu er <em>drulla yfir<\/em>. Ekki er \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 s\u00f6gnin \u00ed \u00fev\u00ed sambandi hafi haft \u00feau \u00e1hrif a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi komist seint \u00e1 prent, en elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>Munin<\/em> 1994: \u201eEigum vi\u00f0 ekki bara a\u00f0 drulla yfir \u00fe\u00e1 str\u00e1kar?\u201c \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00fe\u00f3 \u00e1 anna\u00f0 hundra\u00f0 d\u00e6ma um \u00feetta samband og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>vel \u00e1 ellefta \u00fe\u00fasund. Sambandi\u00f0 <em>valta yfir<\/em> er svo d\u00e1l\u00edti\u00f0 eldra. Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er \u00ed <em>\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/em>1983: \u201e\u00cd \u00e1kv\u00f6r\u00f0uninni um a\u00f0 falla fr\u00e1 samningabanninu felst einnig vi\u00f0urkenning \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 ekki er h\u00e6gt a\u00f0 valta yfir sj\u00f3narmi\u00f0 verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar \u00ed stj\u00f3rn landsins.\u201c Fram undir 1990 er sambandi\u00f0 stundum haft innan g\u00e6salappa en ver\u00f0ur svo mj\u00f6g algengt \u00feegar kemur fram \u00e1 t\u00edunda \u00e1ratuginn.<\/p>\n<p>\u00d6ll \u00feessi samb\u00f6nd er h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00ed s\u00f6mu merkingu, \u00feeirri sem l\u00fdst var vi\u00f0 <em>ur\u00f0a yfir<\/em> h\u00e9r a\u00f0 framan, en nokkur tilbrig\u00f0i eru \u00fe\u00f3 \u00ed notkun \u00feeirra. Tv\u00f6 \u00feessara sambanda, <em>valta yfir <\/em>og <em>hrauna yfir<\/em>, er a\u00f0 finna \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 fyrrnefnda er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F61876%3Ffbclid%3DIwAR0umX78RmGUQEA5jgrlL-Mlf5udp0rraySisG7AgrHzjQD4k6jGJTKW0Ds&amp;h=AT2so8sK-HMahv2E3akNRO8KQ_ungkwnNcfCg-NBKQoqMtZv8PHd7sNxP_T7jfT4yA35ruwj6jOs2tokYv9XO8XyfogdkBu7cRi8ao-ks8eMwV7fAPs02emQpfQ54nkwMA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2mS159vkLHuXoIt90gOET6POv2n9tN0bvCytW_ggSHFi-gCrXX_6Dlpm3PRfKeF-qPaSmYqBXfBAB5-vaZgWtgB1kmip71v3ZMOLd_3EO1govGO9xHwMn10WyoRrMXsAj0fweNZySGkgRGHIKT7lvMXRK514fOFlvhMs1zPrWwxDFYbn1_wwwhefXPMkZWPAmOWUGZmvfbeOYn\">sk\u00fdrt<\/a> 'vera me\u00f0 yfirgang e\u00f0a frekju'. \u00dea\u00f0 getur \u00e1tt vi\u00f0, en sambandi\u00f0 merkir mun oftar 'gersigra' eins og \u00ed <em>V\u00edkurfr\u00e9ttum <\/em>1992: \u201eKeflv\u00edkingar voru \u00ed miklu stu\u00f0i og v\u00f6ltu\u00f0u yfir Hauka, 6-0.\u201c Sambandi\u00f0 <em>hrauna yfir<\/em> er aftur \u00e1 m\u00f3ti sagt \u201e\u00f3formlegt\u201c og <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F61876%3Ffbclid%3DIwAR0umX78RmGUQEA5jgrlL-Mlf5udp0rraySisG7AgrHzjQD4k6jGJTKW0Ds&amp;h=AT2so8sK-HMahv2E3akNRO8KQ_ungkwnNcfCg-NBKQoqMtZv8PHd7sNxP_T7jfT4yA35ruwj6jOs2tokYv9XO8XyfogdkBu7cRi8ao-ks8eMwV7fAPs02emQpfQ54nkwMA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT2mS159vkLHuXoIt90gOET6POv2n9tN0bvCytW_ggSHFi-gCrXX_6Dlpm3PRfKeF-qPaSmYqBXfBAB5-vaZgWtgB1kmip71v3ZMOLd_3EO1govGO9xHwMn10WyoRrMXsAj0fweNZySGkgRGHIKT7lvMXRK514fOFlvhMs1zPrWwxDFYbn1_wwwhefXPMkZWPAmOWUGZmvfbeOYn\">sk\u00fdrt<\/a> 's\u00fdna e-m yfirgang, va\u00f0a yfir e-n'. \u00dea\u00f0 getur vissulega \u00e1tt vi\u00f0, en yfirgangurinn er \u00fe\u00f3 oftast \u00ed or\u00f0um, ekki ath\u00f6fnum. Sama m\u00e1li gegnir um <em>drulla yfir <\/em>og <em>ur\u00f0a yfir <\/em>\u2013 \u00fear er yfirleitt v\u00edsa\u00f0 til or\u00f0a og e.t.v. l\u00e1tbrag\u00f0s frekar en a\u00f0ger\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 er loks komi\u00f0 a\u00f0 spurningunni sem nefnd var \u00ed upphafi \u2013 hvort ekki s\u00e9 vaninn a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>ur\u00f0a<\/em> frekar en <em>ur\u00f0a yfir<\/em>. Svari\u00f0 er j\u00e1tandi, en \u00fe\u00f3 me\u00f0 fyrirvara. \u00c9g held nefnilega a\u00f0 \u00feetta tvennt merki ekki \u00fea\u00f0 sama. \u00deegar eitthva\u00f0 er <em>ur\u00f0a\u00f0<\/em> er venjulega gengi\u00f0 fr\u00e1 \u00fev\u00ed endanlega \u2013 s\u00f6gnin <em>ur\u00f0a<\/em> merkir b\u00f3kstaflega 'hylja grj\u00f3ti, grafa \u00ed ur\u00f0' eins og segir \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 sem hefur veri\u00f0 <em>ur\u00f0a\u00f0<\/em> \u00e1 yfirleitt ekki afturkv\u00e6mt, er endanlega \u00far leik, en \u00feannig er ekki me\u00f0 \u00fea\u00f0 sem er <em>ur\u00f0a\u00f0 yfir<\/em>. L\u00edklegt er a\u00f0 sambandi\u00f0 <em>ur\u00f0a yfir <\/em>hafi or\u00f0i\u00f0 til fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 hinum samb\u00f6ndunum sem h\u00e9r eru nefnd. M\u00e9r finnst samt \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u2013 b\u00f3kstafleg merking v\u00e6ri 'kasta ur\u00f0 (grj\u00f3ti) yfir' og s\u00e9 s\u00e9 ekki betur en \u00fea\u00f0 s\u00e9 l\u00edking sem geti sta\u00f0ist.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r var vakin h\u00e9r athygli \u00e1 setningunni \u201eMourinho ur\u00f0a\u00f0i yfir Taylor \u00ed vi\u00f0t\u00f6lum eftir leik\u201c \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi og spurt hvort ekki v\u00e6ri yfirleitt bara tala\u00f0 um a\u00f0 ur\u00f0a. \u00c9g f\u00f3r a\u00f0 sko\u00f0a \u00feetta og komst a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 ur\u00f0a yfir vir\u00f0ist ekki gamalt \u00ed m\u00e1linu en er [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5179","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5179"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5184,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5179\/revisions\/5184"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}