{"id":5197,"date":"2023-06-17T12:55:39","date_gmt":"2023-06-17T12:55:39","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5197"},"modified":"2023-06-17T12:55:39","modified_gmt":"2023-06-17T12:55:39","slug":"jafntefli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/06\/17\/jafntefli\/","title":{"rendered":"Jafntefli"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 setningu \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20232426762d\/by-flugna-her-tok-yfir-man-hattan?fbclid=IwAR2nrf9bdfVT0OF63U0xTTPLebpB4QHYPHGNmvPRvARbpvpH0-6Ed-51uvc\">fr\u00e9tt<\/a> \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em>: \u201eB\u00fdflugnageri\u00f0 var svo fj\u00f6lmennt a\u00f0 \u00far fjarl\u00e6g\u00f0 minnti \u00fea\u00f0 helst \u00e1 snj\u00f3komu, e\u00f0a b\u00fdflugnaher tilb\u00fainn til \u00e1taka.\u201c \u00dearna er vissulega um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00f3hef\u00f0bundna notkun l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>fj\u00f6lmennt<\/em> sem <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F11813%3Ffbclid%3DIwAR15tHj6d_fzNNd9v2BxZhYnXHyw6CrXHIEBRvf5XMUj-VSjdnfosUdAKU4&amp;h=AT3HuePFIVv_HG9GMgQSGLuX-5pcq3talcYW_KM4q8ssuJu_HMoYX20eYXdagZ0XfRS7UnB6e5A07P0qI_2oCZfun_PJ7zA58V6Ezpx8f1LBH7ph1HWW8B0T97Jatstfqg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT27J6v4RFIE_CAkFPDaQEFR42ug0PREKQqf91FpuER8CzWED9gki4ygaibkTGk0xP8uWEmJxTm5BynotxP4HP6SoeN2u9X-mMHYwFejEmfgzvyHL0CPLg4y2p1V5EmLTyp8lUa5mDHZJHv33kM_KE2Z4ekmiKyt\">sk\u00fdrt<\/a> er 'me\u00f0 m\u00f6rgu f\u00f3lki' \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>og 'me\u00f0 marga menn, me\u00f0 m\u00f6rgu f\u00f3lki' \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. Or\u00f0hlutinn <em>-menn- <\/em>er vitanlega af r\u00f3tinni <em>mann-<\/em> \u00ed <em>ma\u00f0ur<\/em>, og \u00fev\u00ed m\u00e1 vir\u00f0ast \u00f3e\u00f0lilegt og \u00f3r\u00f6kr\u00e9tt a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 um b\u00fdflugur. \u00c9g \u00e6tla ekki heldur a\u00f0 m\u00e6la me\u00f0 \u00feeirri notkun e\u00f0a m\u00e6la henni b\u00f3t, en \u00fea\u00f0 er samt r\u00e9tt a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed m\u00e1linu m\u00e1 finna fj\u00f6lm\u00f6rg samb\u00e6rileg d\u00e6mi sem \u00feykja g\u00f3\u00f0 og gild og aldrei eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0. Eitt sl\u00edkt er or\u00f0i\u00f0 <em>jafntefli<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru gefnar <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/22977?fbclid=IwAR3JyJWd0gLt1yW56fCJn8nPUSO5zVglL8KDuVpaui5kpXwO7bMgCLpD4CE\">tv\u00e6r sk\u00fdringar<\/a> \u00e1 <em>jafntefli<\/em>: '\u00fea\u00f0 \u00feegar tveir sk\u00e1kmenn lj\u00faka sk\u00e1k sinni \u00feannig a\u00f0 hvorugur getur m\u00e1ta\u00f0 hinn (b\u00e1\u00f0ir f\u00e1 h\u00e1lfan vinning)' og 'j\u00f6fn \u00farslit \u00ed hva\u00f0a keppni sem er'. Or\u00f0i\u00f0 er sk\u00fdrt \u00e1 sama h\u00e1tt \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> en teki\u00f0 fram a\u00f0 s\u00ed\u00f0ari merkingin s\u00e9 afleidd, enda auglj\u00f3st a\u00f0 s\u00ed\u00f0ari li\u00f0urinn <em>-tefli<\/em> er dreginn af nafnor\u00f0inu <em>tafl<\/em>. Or\u00f0i\u00f0 <em>jafntefli <\/em>kemur fyrir \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 a\u00f0 v\u00edsu eru a\u00f0eins <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fonp.ku.dk%2Fonp%2Fonp.php%3Fo41100%26fbclid%3DIwAR3wyhgNZ3mbb_U3wP_ixiOvpSNXKgXYvRQCQkRr7C5nfOF87D6Wx4qzTMc&amp;h=AT3Y6kD7xr-GScDDWMp0SQ6N0SXW7z_7MjeXhheIiZzV_4uH5MDTLAnTNxhc3ui1MOPIJrJsrR3VkoWS8Ix--96oW4XjY0a0U5K03dBI52XFW_dFL4B2JtGrxpDbELANSw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT27J6v4RFIE_CAkFPDaQEFR42ug0PREKQqf91FpuER8CzWED9gki4ygaibkTGk0xP8uWEmJxTm5BynotxP4HP6SoeN2u9X-mMHYwFejEmfgzvyHL0CPLg4y2p1V5EmLTyp8lUa5mDHZJHv33kM_KE2Z4ekmiKyt\">tv\u00f6 d\u00e6mi<\/a> um \u00fea\u00f0 \u00ed d\u00e6masafni <em>Ordbog over det norr\u00f8ne prosasprog<\/em>, en \u00ed b\u00e1\u00f0um er tala\u00f0 um jafntefli \u00ed sk\u00e1k. Sama er a\u00f0 segja um langflest d\u00e6mi um or\u00f0i\u00f0 fram \u00e1 annan \u00e1ratug 20. aldar, en d\u00e6min eru reyndar ekki m\u00f6rg og st\u00f3r hluti \u00feeirra \u00far sk\u00e1kbla\u00f0inu <em>\u00cd uppn\u00e1mi<\/em> sem kom \u00fat \u00e1 \u00e1runum 1901-1902.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 um anna\u00f0 en sk\u00e1k er \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1890 en \u00fear er reyndar notu\u00f0 myndin <em>jafntefl <\/em>(\u00e1n <em>-i<\/em>): \u201ever\u00f0i\u00f0 \u00e1 fiski \u00fea\u00f0an er n\u00e6rri komi\u00f0 \u00ed jafntefl vi\u00f0 \u00cdsafjar\u00f0arfiskinn.\u201c \u00cd <em>Heimskringlu <\/em>1895 segir: \u201eHva\u00f0 \u201cBase ball\u201d leikinn \u00e1hr\u00e6rir, \u00fe\u00e1 vilja \u201cNorth Star\u201d-menn h\u00e9r \u00ed b\u00e6num halda fram, a\u00f0 \u00fear hafi veri\u00f0 jafntefli.\u201c \u00cd sama bla\u00f0i 1896 segir: \u201e\u00c1ri\u00f0 1888 s\u00f3tti hann um \u00feingforseta-emb\u00e6tti\u00f0 gegn Brisson, og var\u00f0 \u00fear jafntefli.\u201c \u00cd <em>Austra <\/em>1898 segir: \u201eM\u00e9r vir\u00f0ist h\u00e9r ekki hafa veri\u00f0 jafntefli vi\u00f0 herra Merton, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessir peningar eru falskir!\u201c \u00cd sama bla\u00f0i sama \u00e1r segir: \u201eEn Englendingar munu eigi hafa \u00fear sy\u00f0ra enn\u00fe\u00e1 fleiri en um 50,000 v\u00edgra manna, svo a\u00f0 enn\u00fe\u00e1 er eigi meira en jafntefli af \u00feeirra h\u00e1lfu.\u201c<\/p>\n<p>En flj\u00f3tlega eftir a\u00f0 knattspyrnui\u00f0kun h\u00f3fst \u00e1 \u00cdslandi var fari\u00f0 a\u00f0 nota <em>jafntefli <\/em>um \u00farslit leikja. \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1915 segir: \u201eRv\u00edkurmenn hugsu\u00f0u n\u00fa um a\u00f0 koma knettinum inn hj\u00e1 Fram og gera jafntefli ef m\u00f6gulegt v\u00e6ri, en v\u00f6rnin hj\u00e1 Fram er sterk, me\u00f0 tveimur 42 cm. fallbyssum, svo a\u00f0 jafntefli var \u00fatiloka\u00f0.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1916 segir: \u201eLeikarnir hafa \u00fev\u00ed fari\u00f0 svo, a\u00f0 tvisvar hefir or\u00f0i\u00f0 jafntefli, en \u201eFram\u201c hefir einn vinning.\u201c \u00cd <em>V\u00edsi <\/em>1916 segir: \u201eKnattspyrnukappleikur Vals og Reykjav\u00edkur, sem h\u00e1\u00f0ur var \u00e1 \u00ed\u00fer\u00f3ttavellinum \u00ed g\u00e6r var\u00f0 jafntefli, 3 : 3.\u201c Ekki er a\u00f0 sj\u00e1 \u00ed bl\u00f6\u00f0um nein merki \u00feess a\u00f0 \u00feetta or\u00f0alag hafi \u00fe\u00f3tt \u00f3e\u00f0lilegt, t.d. ver\u00f0ur \u00feess ekki vart a\u00f0 \u201ejafntefli\u201c s\u00e9 haft innan g\u00e6salappa eins og oft er \u00feegar n\u00fdtt or\u00f0alag er a\u00f0 ry\u00f0ja s\u00e9r til r\u00fams.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 komin meira en hundra\u00f0 \u00e1ra hef\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0 a\u00f0 nota <em>jafntefli <\/em>ekki bara um <em>tafl<\/em> eins og or\u00f0hlutinn <em>-tefl- <\/em>bendir til, heldur um \u00fea\u00f0 \u00feegar hvorugur keppenda vinnur sigur, hvort sem er \u00ed \u00ed\u00fer\u00f3ttum, stj\u00f3rnm\u00e1lum, herna\u00f0i e\u00f0a annars konar keppni. \u00deetta er fullkomlega e\u00f0lilegt og \u00feegar vi\u00f0 notum or\u00f0i\u00f0 erum vi\u00f0 ekkert a\u00f0 velta \u00feessu fyrir okkur og \u00fea\u00f0 truflar okkur ekkert \u2013 \u00feetta er s\u00fa m\u00e1lnotkun sem vi\u00f0 \u00f3lumst upp vi\u00f0. Aftur \u00e1 m\u00f3ti erum vi\u00f0 ekki v\u00f6n \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>fj\u00f6lmennt<\/em> s\u00e9 haft um anna\u00f0 en f\u00f3lk og \u00feess vegna truflar \u00fea\u00f0 okkur a\u00f0 tala um <em>fj\u00f6lmennt b\u00fdflugnager<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 \u00ed raun algerlega samb\u00e6rilegt vi\u00f0 a\u00f0 tala um <em>jafntefli <\/em>\u00ed knattspyrnuleik \u2013 nema \u00fev\u00ed erum vi\u00f0 v\u00f6n. \u00c9g vildi bara minna \u00e1 a\u00f0 m\u00e1lhef\u00f0in er ekki alltaf og \u00fearf ekki a\u00f0 vera r\u00f6kr\u00e9tt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn var h\u00e9r vakin athygli \u00e1 setningu \u00ed fr\u00e9tt \u00e1 V\u00edsi: \u201eB\u00fdflugnageri\u00f0 var svo fj\u00f6lmennt a\u00f0 \u00far fjarl\u00e6g\u00f0 minnti \u00fea\u00f0 helst \u00e1 snj\u00f3komu, e\u00f0a b\u00fdflugnaher tilb\u00fainn til \u00e1taka.\u201c \u00dearna er vissulega um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00f3hef\u00f0bundna notkun l\u00fdsingaror\u00f0sins fj\u00f6lmennt sem sk\u00fdrt er 'me\u00f0 m\u00f6rgu f\u00f3lki' \u00ed \u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k og 'me\u00f0 marga menn, me\u00f0 m\u00f6rgu f\u00f3lki' [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5197","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5197"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5197\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5198,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5197\/revisions\/5198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}