{"id":5216,"date":"2023-06-27T20:00:43","date_gmt":"2023-06-27T20:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=5216"},"modified":"2023-06-27T22:17:27","modified_gmt":"2023-06-27T22:17:27","slug":"grandvaraleysi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2023\/06\/27\/grandvaraleysi\/","title":{"rendered":"Grandvaraleysi"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frettir\/innlent\/2023-06-27-telur-starfshaetti-islandsbanka-ekki-einsdaemi-386471?fbclid=IwAR3Qo0wz-vcualknxDgR-dIimIHAJGOXJe20tHLDI4hyhrUYgMjtAODB9Ck\">\u00fatvarpsfr\u00e9ttum<\/a> \u00ed morgun var haft eftir vi\u00f0m\u00e6landa a\u00f0 svo virtist \u201esem miki\u00f0 grandvaraleysi hafi r\u00edkt innan \u00cdslandsbanka\u201c. Vakin var athygli \u00e1 \u00feessu \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum og <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1395992847329077\/posts\/3376135715981437\/?__cft__%5b0%5d=AZW9nAc_wmU6THwnPNC4yYZ2yQFxQci00qBPbKNG0vZS0bJ1fIkyY9Aj2Ami6PpGEp7hGUq8KPaOfeBq30r1grchvYFa96xQVIlZuK5g5zAM6dVPxCVjXrAgdQQgqWw5VZ0e8OnhjfY2tcYcZpmo7Np-&amp;__tn__=-UK-R\"><strong>spurt<\/strong><\/a>: \u201e\u00c6tli \u00fearna hafi ekki fremur \u00e1tt a\u00f0 vera or\u00f0i\u00f0 \u201eandvaraleysi\u201c [\u2026] en or\u00f0i\u00f0 samsl\u00e1ttur vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u201egrandleysi\u201c [\u2026]\u201c. Venjuleg mynd s\u00ed\u00f0arnefnda or\u00f0sins er reyndar <em>grandaleysi<\/em> en \u00fea\u00f0 skiptir ekki m\u00e1li h\u00e9r \u2013 \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust er a\u00f0 efast um a\u00f0 uppruni or\u00f0sins s\u00e9 s\u00e1 sem \u00fearna er nefndur. Einnig er til samsvarandi l\u00fdsingaror\u00f0, <em>grandvaralaus<\/em>, en um \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Ftimarit.is%2Fpage%2F1788484%3Fiabr%3Don%26fbclid%3DIwAR3r3XmI1iG8lW8tdt-Qce2Loz-RFKGWDjVrS-WERtAfxajz25zEY5EdYis%23page%2Fn9%2Fmode%2F1up%2F&amp;h=AT0vAZ0aS7_IO8lLEF7pG0dz_6qd__u8KWv9ZqKCgdvus00kECH9njtgfbb3PGFsrSFCygBKP3sqJbcY8BmioH444tABZHUjdOqSDNSVg2LOxMPKLY8I21amel8OAH4zGw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT23czzWgWC3kyY3I9HdICBWMGfI_Uz7kGCUUmL8fGLp6AqT2I2T_XomRyYarMkp-N7-I73J3-MpUMDaD6s3HqNFfSHwPpekCRFwIS0L4OC4TwgYfoLnJRf_5p4mbOyegvScp1JjHGHE37RSu6UV3DCSfzEiUEQ5\">sag\u00f0i<\/a> G\u00edsli J\u00f3nsson: \u201e<strong>Grandalaus<\/strong> og <strong>andvaralaus<\/strong> hafa s\u00e9st \u00ed einni bendu: \u201egrandvaralaus\u201c\u201c og b\u00e6tti vi\u00f0: \u201eA\u00f0 \u00feessum d\u00e6mum er hlegi\u00f0, og \u00feau hafa engri festu n\u00e1\u00f0, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 hef\u00f0 e\u00f0a vi\u00f0urkenningu.\u201c<\/p>\n<p>\u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>er <em>grandalaus<\/em> <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F16296%3Ffbclid%3DIwAR3vWEjko73xfCedOBMeEJvG0z9_oPaATfXBeA2eLzz5ECu3gR9_1SLg8vU&amp;h=AT3UOMYhX_goicbzpDgW8AzpcrNXVTyguHmEfwl4JSN2R84gugORc9GJxxc0AmTEHiUoudkCrwEdH4zW1LQO-tmsu4eo2dcjcudSPbJhRkco1RnNvrHcAV_3IYvhASuZAg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT23czzWgWC3kyY3I9HdICBWMGfI_Uz7kGCUUmL8fGLp6AqT2I2T_XomRyYarMkp-N7-I73J3-MpUMDaD6s3HqNFfSHwPpekCRFwIS0L4OC4TwgYfoLnJRf_5p4mbOyegvScp1JjHGHE37RSu6UV3DCSfzEiUEQ5\">sk\u00fdrt<\/a> 'sem \u00e1 s\u00e9r einskis ills von, \u00f3vi\u00f0b\u00fainn, \u00f3a\u00f0g\u00e6tinn' og <em>andvaralaus<\/em> er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F3314%3Ffbclid%3DIwAR2YUn4iO7DBjt9Ng3VRhpCyiCjtg1z27G-O6lFDhLsA6zg4KeWGEscpRTI&amp;h=AT0yivCNmuizjm1WPv5UIXVp4WUVLMR8mihWuPeJ5UxjhklaDZSRiJBu0VCiq1L8a9ZIO7sYxzLm2-0ND2r7OYw6orYkQpZiIktfG87gnemSfFU3emytlsiVjYnfhSvQpQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT23czzWgWC3kyY3I9HdICBWMGfI_Uz7kGCUUmL8fGLp6AqT2I2T_XomRyYarMkp-N7-I73J3-MpUMDaD6s3HqNFfSHwPpekCRFwIS0L4OC4TwgYfoLnJRf_5p4mbOyegvScp1JjHGHE37RSu6UV3DCSfzEiUEQ5\">sk\u00fdrt<\/a> 'sem g\u00e6tir ekki a\u00f0 hlutunum, er ekki \u00e1 ver\u00f0i'. \u00deessi or\u00f0 hafa \u00fev\u00ed u.\u00fe.b. s\u00f6mu merkingu, og sama m\u00e1 segja um <em>grandaleysi <\/em>sem er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F16297%3Ffbclid%3DIwAR3w-q4tGb-7KUbmGSXiug_57OFOdXexKa8tqr3GDerymSQvvfG30CboY7I&amp;h=AT0ZkDBxOnxe1y9sEaWYX1VQTL6unaBFrDDit8biBZOtIfca8hk1NPW59279WrnxQp_sSNTEIaCb5tZVSYGvUonifq4Vm9Fhmorqy6HeRM8LU4MXylue1P3IDQu4Q6x5PQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT23czzWgWC3kyY3I9HdICBWMGfI_Uz7kGCUUmL8fGLp6AqT2I2T_XomRyYarMkp-N7-I73J3-MpUMDaD6s3HqNFfSHwPpekCRFwIS0L4OC4TwgYfoLnJRf_5p4mbOyegvScp1JjHGHE37RSu6UV3DCSfzEiUEQ5\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00fea\u00f0 a\u00f0 hugsa ekki um a\u00f0st\u00e6\u00f0ur, \u00f3a\u00f0g\u00e6sla' og <em>andvaraleysi<\/em> sem er <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fislenskordabok.arnastofnun.is%2Ford%2F3315%3Ffbclid%3DIwAR3RAgpAEtAKmdwRt9lGHPxAs6KXeuZ4UASZGsfDI2IqqS1Z2fIfaulCBOg&amp;h=AT2_xFCoalNlFPiFyD8iz6PGNqcWWfHsum7ApBXSySeDQA1i0DDD8gffUewzYL1QE2tL9LwtjKKasmY5rDuFJUhrOAFbCkdG0vQdwDswkpn8v61kJys4MRN3rKtCbGSQgw&amp;__tn__=-UK-R&amp;c%5b0%5d=AT23czzWgWC3kyY3I9HdICBWMGfI_Uz7kGCUUmL8fGLp6AqT2I2T_XomRyYarMkp-N7-I73J3-MpUMDaD6s3HqNFfSHwPpekCRFwIS0L4OC4TwgYfoLnJRf_5p4mbOyegvScp1JjHGHE37RSu6UV3DCSfzEiUEQ5\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00fea\u00f0 a\u00f0 skeyta ekki um, hir\u00f0a ekki um e-\u00f0'. Athugun \u00e1 d\u00e6mum um <em>grandvaralaus <\/em>og <em>grandvaraleysi <\/em>bendir til a\u00f0 \u00feau s\u00e9u notu\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu. Reyndar er <em>grandvaralaus <\/em>er gefi\u00f0 upp \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> me\u00f0 sk\u00fdringunni 'grunlaus' \u2013 a\u00f0 v\u00edsu ekki sem sj\u00e1lfst\u00e6tt flettior\u00f0, heldur undir nafnor\u00f0inu <em>grandvari<\/em> sem annars kemur varla fyrir. Sk\u00fdringin 'grunlaus' er \u00f3n\u00e1kv\u00e6m \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 ekki alveg fr\u00e1leit.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt G\u00edsli J\u00f3nsson segi a\u00f0 <em>grandvaralaus <\/em>hafi \u201eengri festu n\u00e1\u00f0\u201c er lj\u00f3st a\u00f0 b\u00e6\u00f0i l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>grandvaralaus <\/em>og nafnor\u00f0i\u00f0 <em>grandvaraleysi<\/em> eiga s\u00e9r meira en hundra\u00f0 \u00e1ra s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu. Elsta d\u00e6mi\u00f0 um <em>grandvaralaus <\/em>er \u00ed <em>\u00cdsafold <\/em>1909: \u201ehvort ekki komi sporvagn, hestavagn, v\u00e9lavagn e\u00f0a rei\u00f0hj\u00f3l \u00feeysandi me\u00f0 \u00feeim elskulega \u00e1setningi, a\u00f0 sletta heila grandvaralausra manna um steinbr\u00fana.\u201c Elsta d\u00e6mi\u00f0 um <em>grandvaraleysi <\/em>er a\u00f0eins eldra, \u00ed <em>Austra <\/em>1894: \u201eS\u00fa sk\u00fdla er hann \u00ed grandvaraleysi s\u00ednu haf\u00f0i bundi\u00f0 fyrir augu s\u00e9r, var n\u00fa allt \u00ed einu horfin.\u201c Alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an hafa or\u00f0in veri\u00f0 nokku\u00f0 notu\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00feau hafi aldrei or\u00f0i\u00f0 algeng. Samtals eru r\u00fam 200 d\u00e6mi um \u00feessi or\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em>, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>t\u00e6p 100 d\u00e6mi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed enginn vafi \u00e1 a\u00f0 <em>grandvaraleysi <\/em>og <em>grandvaralaus<\/em> hafa \u00f6\u00f0last hef\u00f0 \u00ed m\u00e1linu, og jafnvel m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 s\u00fa hef\u00f0 s\u00e9 \u00e1l\u00edka g\u00f6mul og hef\u00f0in fyrir <em>grandaleysi <\/em>og <em>grandalaus <\/em>(\u00ed n\u00faverandi merkingu) \u2013 elstu d\u00e6mi um \u00feau or\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>eru fr\u00e1 svipu\u00f0um t\u00edma, 1893 (a\u00f0 v\u00edsu kemur <em>grandalaus <\/em>fyrir \u00ed fornu m\u00e1li og nokkur eldri d\u00e6mi eru um \u00fea\u00f0 \u00ed Ritm\u00e1lssafni \u00c1rnastofnunar en \u00fear hefur or\u00f0i\u00f0 eldri merkinguna, 'saklaus'). Hins vegar m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 deila um hvort or\u00f0in hafi hloti\u00f0 vi\u00f0urkenningu, en \u00ed \u00fev\u00ed sambandi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 d\u00e6mi um \u00feau er m.a. a\u00f0 finna \u00ed verkum virtra rith\u00f6funda og fr\u00e6\u00f0imanna, \u00ed lagafrumv\u00f6rpum, og r\u00e6\u00f0um \u00e1 Al\u00feingi. \u00dev\u00ed er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til annars en l\u00edta svo \u00e1 a\u00f0 \u00feetta s\u00e9u g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslensk or\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00fatvarpsfr\u00e9ttum \u00ed morgun var haft eftir vi\u00f0m\u00e6landa a\u00f0 svo virtist \u201esem miki\u00f0 grandvaraleysi hafi r\u00edkt innan \u00cdslandsbanka\u201c. Vakin var athygli \u00e1 \u00feessu \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum og spurt: \u201e\u00c6tli \u00fearna hafi ekki fremur \u00e1tt a\u00f0 vera or\u00f0i\u00f0 \u201eandvaraleysi\u201c [\u2026] en or\u00f0i\u00f0 samsl\u00e1ttur vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u201egrandleysi\u201c [\u2026]\u201c. Venjuleg mynd s\u00ed\u00f0arnefnda or\u00f0sins er reyndar grandaleysi en \u00fea\u00f0 skiptir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-5216","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5216"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5217,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5216\/revisions\/5217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}